Đại biểu Quốc hội đề nghị quy định chặt chẽ về thẩm định giá đất

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 21/8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. 

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) góp ý về bảo đảm quyền tài sản và quyền sử dụng đất trong việc thu hồi đất. Theo đó, khi thu hồi đất cho đô thị hay vùng phụ cận giao thông, không chỉ dừng lại ở việc liệt kê danh mục, mà điều quan trọng hơn là phải quy định các tiêu chí định lượng khắt khe về hạ tầng và kiến trúc cảnh quan, tuyệt đối không thu hồi để chuyển giao cho chủ thể tư nhân không dựa trên mục đích thực sự cần thiết theo chế định của luật. Thu hồi đất là để kiến tạo không gian phát triển mới và điều tiết giá trị, tăng thêm để phục vụ tái đầu tư xã hội.

Về Nhà nước quyết định giá đất và sự cần thiết thành lập Hội đồng thẩm định giá đất quốc gia độc lập, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng, quy định Nhà nước quyết định giá đất thể hiện đúng vai trò đại diện chủ sở hữu toàn dân tại Điều 11, 75, 76, tuy nhiên cần bổ sung vào Khoản 1 Điều 75 quy định thành lập Hội đồng thẩm định giá đất độc lập cấp quốc gia để giúp Chính phủ xây dựng khung tiêu chuẩn quy định giá, chuẩn hóa sát quy luật của thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người dân.

"Giá đất không thể chỉ bị áp đặt mang tính hành chính, thoát ly thực tế, không thể bị thao túng bởi các nhóm lợi ích thổi giá, mà đơn giá bồi thường phải phản ánh đúng giá trị của quy luật thị trường trong điều kiện bình thường, tính đúng, tính đủ các khoản hỗ trợ để người dân không bị thiệt thòi, nhất là đối với người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số", đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nêu quan điểm.

Về thẩm quyền quản lý nhà nước và phân cấp phân quyền tại Điều 18, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng, việc trao quyền phân quyền mạnh mẽ cho địa phương là tất yếu nhưng điều quan trọng hơn là phải siết chặt hậu kiểm, quản trị rủi ro dựa trên nền tảng dữ liệu số.

Trung ương không thể làm thay địa phương nhưng kiểm soát phải bằng quy chuẩn kỹ thuật khung và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai tập trung, đúng, đủ, sạch, sống và dùng chung tại Điều 78 và 79. Khi mọi thửa đất và mọi bản giá được minh bạch hóa theo thời gian thực tại Điều 89 và 90 thì sự giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và của nhân dân sẽ triệt tiêu hoàn toàn cơ chế xin cho, lãng phí đất đai.

Góp ý về nội dung đảo đảm quyền an cư với chính sách bồi thường, tái định cư và tái thiết cuộc sống, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nhấn mạnh không chỉ bảo đảm cho người dân có chỗ ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ mà điều quan trọng hơn là phải chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản sang tư duy bảo đảm quyền an cư, tái thiết cuộc sống và quyền phát triển bền vững của người dân. Phải bảo đảm sinh kế bền vững, chuyển đổi nghề và bảo tồn không gian văn hóa, lịch sử, tâm linh để người có đất bị thu hồi thực sự được thụ hưởng thành quả từ sự phát triển và không để lại ai phía sau. 

Làm rõ chế độ quản lý, sử dụng và giá trị của quỹ đất sau khi lấn biển

Quan tâm đến quản lý, sử dụng đất hình thành từ lấn biển, đại biểu Trần Thế Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nhấn mạnh, luật không chỉ cần quy định việc lấn biển được thực hiện như thế nào, mà còn phải quản lý được không gian trước khi lấn biển, các tác động phát sinh và quỹ đất sau khi hình thành.

Từ đó, đại biểu Trần Thế Anh đề nghị làm rõ căn cứ quy hoạch và cơ chế kiểm soát không gian lấn biển. Điều 32 của dự thảo đã xác định diện tích, ranh giới, vị trí khu vực lấn biển trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh. Điểm c Khoản 2 Điều 84 quy định hoạt động lấn biển phải phù hợp với quy hoạch ngành quốc gia có liên quan, quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch đô thị và nông thôn. Trong khi đó, Quy hoạch không gian biển quốc gia là một loại quy hoạch cấp quốc gia riêng, không phải quy hoạch ngành quốc gia.

Pháp luật về quy hoạch hiện hành cũng xác định quy hoạch ngành phải phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia. Vì vậy, đại biểu Trần Thế Anh đề nghị bổ sung Quy hoạch không gian biển quốc gia tại Điểm c Khoản 2 Điều 84, để khu vực lấn biển được xem xét trong tổng thể quản lý, sử dụng không gian biển.

Đồng thời, Khoản 3 Điều 190 Luật Đất đai năm 2024 hiện hành có cơ chế kiểm soát riêng đối với một số khu vực biển đặc thù. Nếu dự thảo không tiếp tục quy định trực tiếp thì cần dẫn chiếu rõ sang pháp luật chuyên ngành, tránh tạo khoảng trống pháp lý và không làm giảm yêu cầu kiểm soát hiện hành.

Thứ hai, cần làm rõ việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân chịu tác động trực tiếp. Điểm d khoản 2 Điều 84 đã quy định cân bằng lợi ích các bên và bảo đảm quyền tiếp cận biển của cộng đồng. Tuy nhiên, khu vực dự kiến lấn biển có thể đang có hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản hoặc những hoạt động sản xuất hợp pháp, ổn định khác. Trong khi đó, Chương VI của dự thảo chủ yếu điều chỉnh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Vì vậy, cần làm rõ trường hợp không thu hồi quyền sử dụng đất nhưng hoạt động lấn biển lại tác động trực tiếp đến sản xuất và sinh kế hợp pháp.

Do đó, đối với quyền, tài sản và lợi ích hợp pháp đã được xác lập thì được bảo đảm theo pháp luật; đối với hoạt động sản xuất, nuôi trồng, khai thác thủy sản hợp pháp, ổn định bị tác động trực tiếp nhưng không thuộc trường hợp thu hồi quyền sử dụng đất, cần có cơ chế hỗ trợ phục hồi hoặc chuyển đổi sinh kế phù hợp. Đây không phải là mở rộng đối tượng bồi thường, mà là làm rõ trách nhiệm xử lý tác động; tiêu chí và mức độ hỗ trợ có thể giao Chính phủ quy định cụ thể.

Đặc biệt, đại biểu Trần Thế Anh đề nghị cần làm rõ chế độ quản lý, sử dụng và giá trị của quỹ đất sau khi hình thành. Luật Đất đai năm 2024 hiện hành đã có cơ chế quản lý đối với đất hình thành từ hoạt động lấn biển sử dụng vốn ngân sách nhà nước tại Điểm g Khoản 1 Điều 113. Dự thảo cần tiếp tục bảo đảm cơ chế này, đồng thời làm rõ nguyên tắc quản lý đối với quỹ đất hình thành từ các nguồn vốn khác. 

Về giá trị đất, dự thảo quy định Nhà nước điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do đầu tư của người sử dụng đất mang lại; yêu cầu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư. Đối với đất hình thành từ lấn biển, đại biểu Thế Anh đề nghị chi phí hợp lý, hợp pháp và phần giá trị do nhà đầu tư tạo ra phải được ghi nhận, đồng thời phần giá trị tăng thêm không do đầu tư của người sử dụng đất tạo ra phải được Nhà nước quản lý, điều tiết công khai, minh bạch, vừa tạo động lực đầu tư, vừa phòng ngừa thất thoát nguồn lực.

Tái định cư phải bảo đảm người dân có nơi ở thực chất

VOV.VN - Chính sách tái định cư phải bảo đảm người dân có nơi ở thực chất chứ không chỉ bảo đảm một giá trị bồi thường về mặt tài chính, đại biểu Quốc hội nêu ý kiến khi thảo luận liên quan Luật Đất đai.