Lịch sử và thực tiễn: Lời đáp trả đanh thép trước mọi luận điệu xuyên tạc

Đây là nhận định của PGS. TS Hoàng Thị Thắm, Trưởng bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Trường Đại học Thương mại trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về những giải pháp bảo vệ sự thật lịch sử trước các luận điệu xuyên tạc, bóp méo.

Bảo vệ sự thật bằng tư liệu gốc, chứng cứ xác thực và logic lịch sử

PV: Thưa PGS. TS, trước những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận giá trị của Cách mạng Tháng Tám và ý nghĩa của Quốc khánh 2/9, chúng ta phải phản bác theo phương pháp nào để vừa bảo vệ sự thật lịch sử, vừa tránh cách truyền đạt khô cứng, áp đặt hoặc thiếu sức thuyết phục?

PGS. TS Hoàng Thị Thắm: Lịch sử vốn có sức mạnh tự thân của sự thật để đấu tranh hiệu quả với những luận điệu xuyên tạc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và giá trị của cách mạng. Tuyên truyền về giá trị của Cách mạng Tháng Tám và ý nghĩa của Quốc khánh 2/9 để không rơi vào khô cứng hay áp đặt, chúng ta không thể lấy khẩu hiệu để đối đầu với khẩu hiệu, mà phải lấy tri thức khoa học và sự thấu cảm để phục dựng sự thật.

Vì vậy, theo tôi, phương pháp đầu tiên là dựa trên sự thật khách quan và tư liệu nguyên bản. Cách phản bác đanh thép và mạnh mẽ nhất chính là nhân chứng và vật chứng, tức là sử dụng các tài liệu lịch sử nguyên bản, tư liệu báo chí thời kỳ 1945, các tài liệu giải mật, hồi ký của chính những người ở phía bên kia chiến tuyến hay nhận định của quốc tế. Những nguồn tư liệu này đều cho thấy sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam trong mùa thu lịch sử năm 1945.

Khi đưa ra những cứ liệu không thể chối cãi, các luận điệu xuyên tạc sẽ tự bộc lộ tính phi lý. Cùng với đó, chúng ta cần chuyển phương pháp từ đối đầu sang thuyết phục bằng logic lịch sử. Thay vì sử dụng những từ ngữ chỉ trích gay gắt, áp đặt góc nhìn, hãy giúp người đọc hiểu được logic của lịch sử và cảm nhận được giá trị của Cách mạng Tháng Tám, ý nghĩa của ngày Quốc khánh 2/9. Những gì chúng ta có được hôm nay là sự lựa chọn được đánh đổi bằng máu và nước mắt của cha ông.

Sự ra đời của Đảng ngày 3/2/1930 và thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là sự may mắn hay việc chớp lấy khoảng trống quyền lực như một số luận điệu xuyên tạc diễn giải. Đó là kết quả của một quá trình chuẩn bị công phu, được tôi luyện qua thực tiễn đấu tranh cách mạng, đặc biệt là cao trào 1930-1931, phong trào dân chủ 1936-1939 và phong trào giải phóng dân tộc 1939-1945.

Khi Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc, đáp ứng đúng nguyện vọng của nhân dân, toàn thể dân tộc ta đã chủ động và tự nguyện lựa chọn Đảng làm lực lượng lãnh đạo. Đây là một lựa chọn lịch sử có cơ sở, tự nhiên và tất yếu, chứ không phải là sự may mắn hay việc tận dụng một khoảng trống quyền lực như các thế lực thù địch cố tình suy diễn.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần mềm mại hóa ngôn từ và hiện đại hóa các kênh truyền tải lịch sử đến công chúng. Sự thật lịch sử không nên bị giam hãm trong những tài liệu hàn lâm, khô cứng. Đã đến lúc câu chuyện lịch sử phải sống động hơn trên không gian số, thông qua podcast, video ngắn hoặc các tuyến bài phân tích chuyên sâu, đa phương tiện, với ngôn ngữ tự nhiên, hiện đại nhưng vẫn sâu sắc.

Đổi mới cách truyền tải để lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ

PV: Theo PGS.TS cần làm gì để những giá trị của Cách mạng Tháng Tám và ý nghĩa của Quốc khánh 2/9 được truyền tải hiệu quả hơn tới công chúng, nhất là thế hệ trẻ?

PGS. TS Hoàng Thị Thắm: Thế hệ trẻ ngày nay rất nhạy bén, giàu tư duy phản biện và tiếp nhận thông tin theo một cơ chế hoàn toàn khác trước. Họ không quay lưng lại với lịch sử, họ chỉ quay lưng với cách truyền tải khô cứng và thiếu cảm xúc.

Vì vậy, muốn lịch sử chạm đến trái tim để các em thấm và yêu lịch sử dân tộc, chúng ta phải truyền tải lịch sử bằng hơi thở của con người.

Trong việc truyền tải giá trị của Cách mạng Tháng Tám và ý nghĩa của ngày Quốc khánh 2/9, chúng ta cần chuyển từ con số sang số phận, hay nói cách khác là bình dân hóa tri thức lịch sử thông qua góc nhìn con người.

Khi kể hay dạy về Cách mạng Tháng Tám đừng chỉ yêu cầu các em nhớ những con số hay mốc thời gian khô khan. Hãy kể cho các em nghe về những thanh niên, những sinh viên tuổi 18, đôi mươi của năm 1945. Những người bằng tuổi các em ngày nay đã xếp lại những ước mơ, hoài bão cá nhân để bước vào cuộc trường chinh, dấn thân vì độc lập dân tộc.

Khi cảm nhận được nhịp đập của người trẻ năm xưa, người trẻ hôm nay mới tìm thấy điểm tựa đồng điệu.

Tiếp nữa, hãy cho các em được trải nghiệm lịch sử bằng công nghệ. Chúng ta có thể sử dụng thực tế ảo, số hóa các di tích lịch sử, xây dựng bảo tàng số, làm phim hoạt hình 3D,... để các em có thể hình dung, thậm chí trải nghiệm lại không khí sôi sục của Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945. Khi được sống trong không gian của lịch sử, bài học sẽ sâu sắc hơn và cảm xúc tự khắc sẽ nảy mầm.

Cuối cùng, cần tạo không gian cho sự tự trải nghiệm và sáng tạo của thế hệ trẻ. Chúng ta hãy khuyến khích học sinh, sinh viên tham gia làm nội dung lịch sử bằng các video ngắn, tiktok, dựng tiểu phẩm, thiết kế các sản phẩm truyền thông...

Khi các em được tự mình tìm hiểu tài liệu và sáng tạo, giá trị lịch sử sẽ được thẩm thấu một cách tự nhiên và dần biến thành niềm tự hào dân tộc.

PV: Có ý kiến cho rằng trước những luận điệu xuyên tạc lịch sử, cách thuyết phục tốt nhất không chỉ là nói về lịch sử mà còn phải chứng minh bằng những thành tựu thực tiễn của đất nước. PGS.TS đánh giá thế nào về quan điểm này?

PGS. TS Hoàng Thị Thắm: Tôi hoàn toàn đồng tình và cho rằng đây là một góc nhìn rất sắc bén. Triết học đã chỉ ra rằng thực tiễn là thước đo của chân lý. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng nhấn mạnh giá trị của việc nêu gương; một tấm gương sống còn có giá trị hơn nhiều bài diễn văn tuyên truyền.

Thực tiễn chính là minh chứng sống động cho lịch sử. Dẫu lịch sử có hào hùng đến mấy, nhưng nếu không mang lại cơm ăn, áo mặc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân ở hiện tại thì sẽ khó có sức thuyết phục trọn vẹn.

Một Việt Nam phát triển năng động, thế đối ngoại vững chắc, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao chính là câu trả lời đanh thép nhất cho tính đúng đắn của con đường mà dân tộc đã lựa chọn.

Ông cha ta đã nói: “Gốc chắc thì cây mới bền.” Lịch sử là gốc, thành tựu hôm nay là hoa trái. Nếu chỉ nói về quá khứ mà xa rời hiện tại thì thành giáo điều; ngược lại, nếu chỉ hưởng thụ hiện tại mà quên quá khứ thì thành vô ơn.

Sự kết hợp hài hòa giữa ký ức lịch sử và hơi thở thực tiễn chính là sức mạnh nội sinh của dân tộc. Những thành tựu và con số tăng trưởng hôm nay chính là sự tiếp nối sống động cho khát vọng tự do, hạnh phúc được khẳng định trong Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945. Những lời tuyên bố về độc lập, tự do và quyền được sống trong hòa bình, hạnh phúc của dân tộc năm ấy đang từng bước được hiện thực hóa sinh động trên đất nước Việt Nam hôm nay.

PV: Xin cảm ơn PGS.TS!

Tuyên ngôn Độc lập: Từ quyền dân tộc đến quyền làm chủ của nhân dân

VOV.VN - Tuyên ngôn Độc lập là văn kiện chính trị - pháp lý có giá trị lịch sử và tư tưởng sâu sắc, khẳng định quyền độc lập, tự do và tự quyết của dân tộc Việt Nam; đồng thời, thể hiện tư tưởng nhất quán về nhân dân là chủ thể của nền độc lập, quyền làm chủ và hạnh phúc của nhân dân là mục tiêu cao nhất của cách mạng.