Tuyên ngôn Độc lập: Từ quyền dân tộc đến quyền làm chủ của nhân dân

Giá trị tư tưởng sâu sắc mang tầm dân tộc và thời đại

Tuyên ngôn Độc lập là một văn kiện chính trị - pháp lý có giá trị lịch sử to lớn, mở đầu cho kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên độc lập, tự do. Tại hội thảo về Cách mạng Tháng Tám, PGS.TS Tào Thị Quyên, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ thể hiện lập trường chính trị rõ ràng, mà còn là kết tinh của những giá trị tư tưởng sâu sắc mang tầm dân tộc và thời đại. 

Thứ nhất, tư tưởng về nhân quyền và quyền dân tộc tự quyết. Ngay phần mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định tính chính nghĩa của cuộc đấu tranh giành độc lập của Việt Nam bằng chính ngôn ngữ của các nền dân chủ phương Tây. Người đặt cuộc đấu tranh của Việt Nam vào dòng chảy tiến bộ của nhân loại, từ đó bác bỏ luận điệu “khai hóa văn minh” của thực dân Pháp, và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế - đặc biệt là Mỹ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyền con người không chỉ là vấn đề của từng cá nhân, mà còn gắn liền với quyền tự do, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của một quốc gia, dân tộc; giành được quyền con người “là thành quả của cuộc đấu tranh lâu dài qua các thời đại của nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức trên thế giới”. Nền tảng tư tưởng về sự gắn kết giữa quyền con người và quyền dân tộc tự quyết thể hiện sự nhạy bén của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc vận dụng tư tưởng dân chủ tư sản phương Tây trong cách mạng vô sản, giải phóng dân tộc.

Thứ hai, tư tưởng yêu nước, độc lập dân tộc - giá trị cốt lõi của truyền thống Việt Nam. “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật là đã trở thành một nước tự do, độc lập”. Đây là nền tảng tư tưởng xuyên suốt hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam - tinh thần độc lập, tự chủ, không khuất phục thế lực ngoại bang nào. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Quyền độc lập là thiêng liêng và chính đáng, không thể bị phủ nhận bởi bất kỳ thế lực nào, kể cả thực dân Pháp hay phát xít Nhật. Tuyên ngôn là sự kế thừa truyền thống yêu nước, bất khuất, đồng thời là bước phát triển tư tưởng dân tộc theo hướng hiện đại, có tổ chức và chính danh trên trường quốc tế. 

Thứ ba, tư tưởng kết hợp giữa dân tộc và dân chủ - mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam. Tuyên ngôn Độc lập không chỉ đề cập đến quyền độc lập dân tộc, mà còn đề cao quyền dân chủ, quyền sống, quyền làm chủ của nhân dân: “Chúng tôi tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ với thực dân Pháp, xóa bỏ tất cả những hiệp ước mà Pháp đã ký về Việt Nam… xóa bỏ tất cả những đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam”; “Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”. Đây là biểu hiện của tư tưởng cách mạng dân chủ mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là không chỉ giành độc lập, mà còn hướng tới xây dựng một xã hội dân chủ, tiến bộ, bình đẳng. Bản Tuyên ngôn Độc lập cho thấy, cách mạng Việt Nam không chỉ là cuộc khởi nghĩa dân tộc, mà còn là một cuộc cách mạng xã hội, với mục tiêu cuối cùng là dân làm chủ đất nước.

Thứ tư, tư tưởng pháp lý hiện đại nhằm đặt nền móng cho nền lập hiến và thể chế nhà nước. Toàn bộ bản Tuyên ngôn Độc lập mang hình thức và lập luận chặt chẽ như một văn kiện pháp lý hiện đại. Cấu trúc của bản Tuyên ngôn Độc lập gồm: mở đầu (cơ sở lý luận), nội dung tố cáo tội ác (cơ sở thực tiễn), tuyên bố độc lập (luận điểm chính trị - pháp lý). Ngôn ngữ được dùng trong Tuyên ngôn Độc lập trang trọng, khẳng định sự hiện diện chính thức của một chủ thể pháp lý mới trên trường quốc tế - nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tư tưởng pháp lý này đã kết hợp tinh thần luật học hiện đại phương Tây với truyền thống chính trị Á Đông, biến một tuyên bố chính trị thành một văn bản pháp lý có giá trị quốc tế và nội tại lâu dài. Đây cũng chính là cơ sở lý luận để Việt Nam được công nhận là một quốc gia độc lập, có chủ quyền pháp lý như bất kỳ quốc gia nào khác.

Thứ năm, tư tưởng về hòa bình, nhân văn và đoàn kết dân tộc. Tuyên ngôn Độc lập thể hiện rõ khát vọng hòa bình và nhân đạo: “Chúng tôi tin rằng các nước đồng minh đã công nhận những nguyên tắc dân tộc bình đẳng… nhất định không thể không công nhận quyền độc lập của dân tộc Việt Nam”. “Chúng tôi đoàn kết toàn dân tộc, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, đảng phái”. Bản Tuyên ngôn Độc lập thể hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hòa hợp dân tộc, kêu gọi toàn dân đoàn kết xây dựng quốc gia mới, xóa bỏ hận thù giai cấp, sắc tộc, đảng phái. Đồng thời, Người gửi thông điệp hòa bình đến thế giới, khẳng định quyền được sống trong độc lập, tự do, hòa bình. Đây là biểu hiện của tư tưởng nhân văn sâu sắc, đặt lợi ích dân tộc và hạnh phúc của nhân dân lên trên tất cả. 

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội

PGS. TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945 mà còn là biểu tượng của ý chí bất khuất và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam. Những giá trị ấy tiếp tục soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, truyền cảm hứng để các thế hệ hôm nay phát huy tinh thần độc lập, tự cường, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là nền tảng tư tưởng xuyên suốt của cách mạng Việt Nam. Dưới ngọn cờ ấy, dân tộc ta đã giành những thắng lợi mang tầm vóc lịch sử. Đảng ta tiếp tục khẳng định, trong mọi hoàn cảnh phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Trong giai đoạn hiện nay, độc lập không chỉ được hiểu ở phương diện lãnh thổ và chủ quyền quốc gia mà còn bao gồm độc lập về kinh tế, chính trị, văn hóa và bản sắc dân tộc... Một quốc gia khó có thể giữ vững độc lập chính trị nếu phụ thuộc về kinh tế; cũng không thể bảo vệ nền độc lập lâu dài nếu văn hóa và các giá trị đạo đức bị mai một.

Để thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cần phát huy nội lực của đất nước, đồng thời tận dụng hiệu quả các điều kiện quốc tế thuận lợi; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để thực hiện thành công hai nhiệm vụ chiến lược. Hội nhập phải chủ động, phù hợp với năng lực quốc gia, góp phần nâng cao sức mạnh dân tộc và giữ gìn bản sắc văn hóa.

“Phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải xây dựng nội lực đủ mạnh, trước hết là nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy tối đa nguồn lực trong nước đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn lực quốc tế. Song song với phát triển kinh tế, cần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; hình thành hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời đại mới. Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa tạo động lực cho phát triển kinh tế, chính trị và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Mục tiêu cao nhất của sự phát triển là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, theo tư tưởng của Người “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì", theo PGS. TS Phạm Minh Sơn.

Đối thoại chiến lược Việt Nam - Singapore mở thêm nhiều hướng hợp tác mới

VOV.VN - Chuyến thăm Singapore và đồng chủ trì Đối thoại chiến lược Việt Nam - Singapore lần thứ nhất của Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đạt nhiều kết quả quan trọng, mở thêm các hướng hợp tác về đào tạo cán bộ, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.