Liên thông dữ liệu tự động để gỡ ách tắc thủ tục cho cấp cơ sở

Khoanh vùng đối tượng, tránh nguy cơ quá tải và xâm phạm đời tư

Chiều nay (26/10), tại phiên thảo luận Tổ về Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Nguyễn Thanh Xuân (Đoàn ĐBQH TP Huế) cho rằng, việc đưa các sự kiện, giao dịch, hành vi, di sản phi vật thể và các đối tượng phi vật chất khác vào phạm vi định danh cần có tiêu chí rõ ràng, bảo đảm tính cần thiết và tương xứng, tránh ảnh hưởng đến quyền bí mật đời tư. Nhiều đối tượng đã có mã định danh riêng nên cần hạn chế trùng lặp.

Đại biểu đề xuất phân thành hai nhóm, nhóm đối tượng là cơ quan, tổ chức, cá nhân được luật quy định đầy đủ và nhóm mở rộng gồm tài sản, sản phẩm, dữ liệu, địa điểm do Chính phủ quy định theo danh mục, kèm đánh giá tác động. Đối với sự kiện, giao dịch, hành vi, chỉ nên ghi nhận dưới dạng bản ghi gắn với danh tính chủ thể, không cấp danh tính độc lập; đồng thời ưu tiên tái sử dụng, liên kết với mã định danh hiện có.

Về nghĩa vụ liên kết và xác thực điện tử bắt buộc, đại biểu Nguyễn Thanh Xuân cho rằng, quy định cần được làm rõ về phạm vi áp dụng, mức độ xác thực và tính khả thi. Việc áp dụng nghĩa vụ xác thực trong nhiều lĩnh vực mà không phân biệt mức độ rủi ro, đồng thời chưa có phương án thay thế, có thể gây khó khăn cho người cao tuổi, người khuyết tật, người ở vùng khó khăn hoặc người chưa sử dụng VNeID. Đại biểu đề nghị chỉ áp dụng xác thực bắt buộc theo mức độ rủi ro đối với các giao dịch thuộc danh mục do Chính phủ ban hành, kèm mức xác thực tối thiểu và lộ trình triển khai theo từng lĩnh vực. Quy định cần có phương thức thay thế và hỗ trợ tiếp cận sau khi đánh giá tác động.

Đối với mạng xã hội, đại biểu đề xuất chỉ xác thực tại khâu đăng ký tài khoản, không yêu cầu công khai danh tính; đồng thời làm rõ mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành trong các lĩnh vực như ngân hàng, viễn thông và chứng khoán.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng tư duy đổi mới lập pháp khi mở rộng đối tượng định danh sang hạ tầng số, tài sản số, địa điểm và không gian là bước đi cần thiết nhằm đón đầu xu thế chuyển đổi số quốc gia, phục vụ phát triển đô thị thông minh và truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn về việc dự thảo đang liệt kê mang tính dàn trải cả nhóm “sự kiện, giao dịch, hành vi” và “đối tượng phi vật chất khác” mà chưa phân định rõ đối tượng bắt buộc và đối tượng tự nguyện. Thực tế quản lý tại cấp phường, xã cho thấy, các giao dịch dân sự vi mô, hoạt động mua bán nhỏ lẻ hoặc tương tác xã hội của công dân diễn ra hàng ngày với tần suất lên tới hàng triệu lượt. Nếu không khoanh vùng mà đánh đồng tất cả mọi “hành vi, giao dịch” đều là đối tượng định danh điện tử, hệ thống sẽ đối mặt với nguy cơ quá tải kỹ thuật nghiêm trọng. Đồng thời, điều này dễ phát sinh sự can thiệp sâu, xâm phạm quyền bí mật đời tư của người dân.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề xuất sửa đổi, bổ sung một khoản riêng quy định: việc định danh điện tử đối với các đối tượng (tại các điểm b, c, d khoản 1 Điều này) được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân; trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định bắt buộc nhằm phục vụ quản lý nhà nước, phòng chống gian lận thương mại hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đồng thời, đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm d khoản 1 Điều 7 thành: “d) Sự kiện, giao dịch điện tử có giá trị pháp lý phát sinh theo quy định của pháp luật chuyên ngành”, lược bỏ từ “hành vi” đơn lẻ nhằm tránh việc thu thập tràn lan vết kỹ thuật số đời tư.

Liên thông dữ liệu tự động: Chìa khóa gỡ "ách tắc" cho cơ sở

Về vấn đề thu thập, cập nhật thông tin danh tính điện tử, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ nguồn, độ chính xác, trách nhiệm cập nhật và việc tái sử dụng dữ liệu sẵn có để tránh phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Chỉ ra những bất cập từ thực tiễn cơ sở, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh: “Tôi hoàn toàn nhất trí không thu thập lại dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành; kế thừa quy trình chuyên ngành đã chuẩn hóa để cấp mã định danh mà không bắt người dân phải đăng ký lại từ đầu. Đây là lời giải căn cơ nhằm cắt giảm triệt để chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai ở cấp phường, xã cho thấy nguy cơ ách tắc lớn, hiện nay chính quyền cơ sở đang quản lý dữ liệu đất đai, nhà ở theo mã thửa đất/số tờ bản đồ địa chính, dữ liệu hộ tịch theo mã định danh cá nhân, dữ liệu an toàn thực phẩm theo mã cơ sở kinh doanh... Nếu quy định đối tượng được cấp mã định danh quốc gia độc lập và có thể cấp thêm nhiều mã định danh tự chủ, nhưng không quy định cứng cơ chế liên thông tự động với các mã chuyên ngành hiện hành, thì cán bộ phường, xã khi tiếp nhận hồ sơ tách thửa, đăng ký đất đai, chứng thực hợp đồng sẽ lại rơi vào tình trạng đối soát thủ công bằng giấy tờ”.

Để giải quyết căn cơ vấn đề này, đại biểu đề xuất bổ sung quy định, đối với các tài sản, đối tượng đã được cấp mã số quản lý thống nhất theo pháp luật chuyên ngành (như mã thửa đất, mã số doanh nghiệp, biển số xe, mã số bảo hiểm...), cơ quan quản lý hệ thống định danh quốc gia phải có trách nhiệm thiết lập cơ chế liên thông tự động, liên kết dữ liệu. Tuyệt đối không thu thập lại thông tin và không yêu cầu tổ chức, cá nhân kê khai, nộp hồ sơ xin cấp lại. Mã định danh tự chủ cũng cần có cấu trúc tích hợp, liên kết đồng bộ với mã định danh quốc gia của chủ thể sở hữu để tránh trùng lặp, xung đột thông tin.

Đánh giá các quy định của dự thảo Luật có mối quan hệ tương hỗ trực tiếp với Luật Thủ đô sắp có hiệu lực, đại biểu kiến nghị cần thể chế hóa đồng bộ tinh thần phân quyền triệt để trong quản trị dữ liệu số.

Cụ thể, đại biểu đề xuất bổ sung quy định bắt buộc Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia phải thiết lập giao diện lập trình ứng dụng mở, kết nối liên thông hai chiều theo thời gian thực với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Thủ đô và các đô thị trực thuộc trung ương. Điều này sẽ giúp cán bộ, công chức cơ sở xác thực tức thời danh tính mà không cần yêu cầu người dân xuất trình lại giấy tờ.

Cùng với đó, dự thảo cần phân quyền cho HĐND, UBND thành phố Hà Nội được phép giao cho các cơ quan chuyên môn và cấp xã, phường trực tiếp khai thác, đối soát dữ liệu định danh (của công dân, địa điểm, công trình, cơ sở kinh doanh) trên địa bàn mà không phải thanh toán chi phí khai thác dữ liệu. Cơ chế này sẽ là nền tảng để Hà Nội thực hiện hiệu quả các thẩm quyền đặc thù về quản trị đô thị thông minh, trật tự xây dựng, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và an sinh xã hội theo đúng tinh thần của Luật Thủ đô.

ĐBQH: Mức phạt cần được xem xét trong tương quan với thu nhập của người dân

VOV.VN - Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn TP.HCM) đề nghị rà soát mức phạt tiền và các biện pháp cưỡng chế, bảo đảm tính răn đe nhưng không gây gánh nặng bất hợp lý cho người dân, doanh nghiệp.