Những vấn đề đặt ra trong thực tiễn

Tại tọa đàm "Thực hiện phân cấp thành công trong kỷ nguyên số - Chia sẻ kinh nghiệm giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu", bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) đã chỉ ra một số vấn đề đang đặt ra trong quá trình vận hành mô hình chính quyền 2 cấp.

Ở khía cạnh thể chế, theo bà Thủy, "quy định chồng chéo, quy trình phân mảnh và thiếu đầu mối chịu trách nhiệm toàn diện" dẫn đến việc người dân và doanh nghiệp phải làm việc với nhiều cơ quan cho cùng một mục tiêu. Điều này khiến thời gian xử lý kéo dài, chi phí tuân thủ gia tăng, đồng thời rủi ro và chi phí thực tế có xu hướng chuyển về phía người dân và doanh nghiệp.

Về yếu tố con người, các vấn đề thể hiện ở hai phương diện. Thứ nhất, vai trò và trách nhiệm của cán bộ hiện mới gắn với từng khâu, chưa gắn với kết quả cuối cùng của hồ sơ. Bà Phạm Thị Ngọc Thủy cho biết, tình trạng "đúng quy trình ở từng bước nhưng chậm hoặc tắc ở cấp độ hệ thống" vẫn còn xảy ra, khiến người dân và doanh nghiệp khó xác định đầu mối có thẩm quyền giải quyết, phải đi lại hoặc dò hỏi qua nhiều cơ quan. Thứ hai, áp lực công việc tại cấp cơ sở đang gia tăng khi khối lượng công việc ở cấp xã, phường tăng lên trong bối cảnh vẫn thực hiện tinh giản biên chế, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết thủ tục hành chính.

Đối với hạ tầng dữ liệu và số hóa, bà cho biết việc triển khai vẫn còn phân mảnh, dữ liệu chưa được liên thông một cách thực chất. Người dân và doanh nghiệp chưa thể theo dõi toàn bộ trạng thái hồ sơ trên một hệ thống thống nhất. Đặc biệt, việc thiếu "dòng dữ liệu theo hồ sơ" khiến quá trình số hóa chưa gắn với khả năng điều phối và giám sát, thậm chí trong một số trường hợp còn phát sinh thêm bước xử lý, kéo dài thời gian. Bên cạnh đó, những hạn chế về kỹ thuật cũng đang ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả xử lý hồ sơ điện tử, nhất là với các hồ sơ có dung lượng lớn.

Ở góc độ phân bổ tài chính và nhân lực, hiện chủ yếu theo định biên đầu người, chưa căn cứ trên lưu lượng hồ sơ và khối lượng công việc thực tế. Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, điều này dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ tại một số địa phương trọng điểm, trong khi ở quy mô toàn hệ thống có thể phát sinh lãng phí nguồn lực, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, ngân sách công đang chịu áp lực trong khi chưa có cơ chế đột phá để thúc đẩy xã hội hóa hoặc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Tăng phân quyền gắn với trách nhiệm và đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số

Từ thực tiễn đặt ra, bà Phạm Thị Ngọc Thủy đề xuất một số định hướng nhằm nâng cao hiệu quả phân cấp, phân quyền, trong đó nhấn mạnh yêu cầu gắn trách nhiệm với kết quả và đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số trong quản trị.

Một trong những giải pháp được đề cập là cơ chế ủy quyền/thuê ngoài có kiểm soát để mở rộng năng lực cung ứng dịch vụ hành chính công mà không làm tăng biên chế. Theo bà Thủy, Nhà nước giữ vai trò ban hành chuẩn, giám sát kết quả và quyết định các vấn đề trọng yếu, trong khi khu vực tư nhân có thể đảm nhận các công đoạn mang tính kỹ thuật, hỗ trợ xử lý hồ sơ và vận hành dịch vụ.

"Việc ủy quyền công - tư được áp dụng đối với các khâu lặp lại, có tính kỹ thuật cao, còn quyền phán quyết cuối cùng vẫn thuộc về Nhà nước", bà Phạm Thị Ngọc Thủy nêu rõ, đồng thời cho rằng có thể thí điểm mô hình cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia cung ứng một phần hoặc toàn phần dịch vụ hành chính công trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận kiểm soát theo "hành trình thủ tục" được nhấn mạnh nhằm giảm chi phí tuân thủ và tăng cường liên kết giữa các cơ quan. Theo đó, thay vì cải cách theo từng thủ tục riêng lẻ, cần chuyển sang quản lý toàn bộ quá trình thực hiện của người dân và doanh nghiệp. Trên cơ sở này, việc ban hành các chuẩn cấp quốc gia đối với những thủ tục liên thông có tác động lớn được xem là cần thiết để tối ưu hóa nguồn lực.

Một nội dung quan trọng khác là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, định hướng này vừa bảo đảm hiệu lực quản lý Nhà nước, vừa góp phần giảm gánh nặng thủ tục. Cách tiếp cận được đề xuất là "áp dụng phương thức quản trị hiện đại dựa trên phân loại rủi ro và phân tích dữ liệu", trong đó giảm tiền kiểm với nhóm rủi ro thấp và tăng cường hậu kiểm có trọng tâm đối với nhóm rủi ro cao. Công tác kiểm soát thủ tục hành chính cần gắn với các kết quả đầu ra như thời gian xử lý, số lần tương tác hay mức độ hài lòng của người sử dụng dịch vụ.

Để các giải pháp này phát huy hiệu quả, bà Thủy cũng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng dữ liệu dùng chung và địa vị pháp lý của dữ liệu số: "Dữ liệu phải trở thành căn cứ trực tiếp trong giải quyết thủ tục hành chính. Việc triển khai bao gồm xác định dữ liệu gốc, thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu mặc định có điều kiện giữa các cơ quan Nhà nước và thực hiện nguyên tắc "chỉ cung cấp một lần", qua đó tránh việc người dân, doanh nghiệp phải nộp lại thông tin đã có".

Cùng với đó, việc phát huy và tái cấu trúc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính được xác định là thiết chế bảo đảm quan trọng. Theo định hướng, Hội đồng sẽ đóng vai trò đồng hành, cung cấp đầu vào chiến lược cho công tác kiểm soát thủ tục hành chính, với ba giá trị cốt lõi gồm: phản ánh nhanh thực tiễn, kịp thời nhận diện các điểm nghẽn; tư vấn giải pháp, thúc đẩy hợp lực công - tư; và đo lường, phản biện độc lập thông qua các chỉ số hiệu quả quản trị công.

Chia sẻ thêm tại tọa đàm, bà Hilde Solbakken, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam, nhấn mạnh nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" trong quá trình phân cấp. Theo bà, tại các nước Bắc Âu, chính quyền trung ương thiết lập khuôn khổ chính sách và pháp luật, trong khi chính quyền địa phương trực tiếp thực thi và phục vụ người dân, với chuyển đổi số là công cụ quan trọng để cung cấp dịch vụ công hiệu quả. "Niềm tin là nền tảng, phải xây dựng niềm tin giữa người dân và chính quyền, giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương; bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình", bà khẳng định.

Đại sứ Thụy Điển Johan Ndisi cũng cho rằng, "phân cấp được hỗ trợ bởi minh bạch số không đồng nghĩa với mất khả năng giám sát, mà là tăng cường độ chính xác trong quản lý hành chính". Việc trao quyền tự chủ cùng với các công cụ số cho chính quyền địa phương không chỉ nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ mà còn thúc đẩy đổi mới từ cơ sở.

Trong khi đó, Đại sứ Phần Lan Pekka Voutilainen nhấn mạnh vai trò của quản trị dựa trên dữ liệu và năng lực số. Theo ông, việc kết hợp công nghệ với mô hình quản trị dựa trên niềm tin đã giúp "tăng cường sự tham gia, tăng khả năng phản hồi và gắn kết xã hội", đồng thời góp phần củng cố thể chế dân chủ và nâng cao tính linh hoạt của quản trị công trong bối cảnh nhiều biến động.

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Phân cấp, phân quyền tối đa

VOV.VN - Nhấn mạnh đổi mới tư duy xây dựng luật từ tập trung quản lý sang kiến tạo và phục vụ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ tinh thần là phải phân cấp, phân quyền tối đa; không biết thì không quản, ai làm tốt nhất thì giao cho người đó làm.