Quốc hội thông qua Luật Hải quan sửa đổi: "Cởi trói" điều kiện kinh doanh

Không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có thông qua cơ chế một cửa quốc gia

Trước khi tiến hành biểu quyết, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thay mặt Chính phủ, trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật.

Theo Bộ trưởng, Chính phủ ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng hải quan số, vận hành thử nghiệm trước khi Luật có hiệu lực; đồng thời không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia. Dự thảo cũng bổ sung cơ sở pháp lý quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử và chuyển đại lý làm thủ tục hải quan sang cơ chế tiêu chuẩn nghề, hậu kiểm.

Tại Báo cáo số 610/BC-CP ngày 21/8/2026 về tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Chính phủ cho biết đã tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội, tập trung vào chuyển đổi số, thương mại điện tử xuyên biên giới, quản lý rủi ro, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hải quan. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan.

Trước đề nghị làm rõ lộ trình xây dựng hạ tầng số, cơ chế kết nối dữ liệu, nguyên tắc không yêu cầu khai lại thông tin, cũng như việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Chính phủ cho biết, sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng hải quan số và vận hành thử nghiệm trước khi Luật có hiệu lực.

Cơ chế một cửa quốc gia được chỉnh lý theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống; thống nhất thuật ngữ với Luật Giao dịch điện tử và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ. Đây được xem là một trong những nội dung tạo cơ sở để chuyển hoạt động quản lý hải quan từ phương thức xử lý hồ sơ truyền thống sang khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu điện tử.

Bổ sung cơ sở pháp lý quản lý hàng hóa qua thương mại điện tử

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, Chính phủ khẳng định cần thiết phải luật hóa các nguyên tắc kiểm tra, giám sát do số lượng giao dịch lớn, chủ thể tham gia đa dạng. Theo hướng chỉnh lý, Luật sẽ quy định các nguyên tắc cơ bản, còn ngưỡng trị giá hàng hóa, quy trình kiểm tra, giám sát và lộ trình xác thực định danh điện tử sẽ được Chính phủ quy định chi tiết.

Đáng chú ý, chủ quản nền tảng thương mại điện tử được bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu phục vụ quản lý hải quan. Quy định này hướng tới việc tăng khả năng kiểm soát hàng hóa giao dịch qua các nền tảng, nhất là thương mại điện tử xuyên biên giới. Cùng với đó, doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản sàn thương mại điện tử và đơn vị trung chuyển được bổ sung vào nhóm người khai hải quan.

Chính phủ cho biết cơ chế kết nối dữ liệu định danh với Bộ Công an sẽ được quy định tại Nghị định. Nghĩa vụ cụ thể của từng nhóm chủ thể cũng sẽ được bổ sung, bảo đảm phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định đối với đại lý làm thủ tục hải quan. Trước băn khoăn việc giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn, quản lý đại lý có thể làm phát sinh trở lại các điều kiện kinh doanh đã được Luật Đầu tư bãi bỏ, Chính phủ tiếp thu theo hướng không đặt lại điều kiện kinh doanh.

Theo đó, chỉ quy định về quản lý, hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan; cơ chế quản lý được chuyển sang tiêu chuẩn nghề và hậu kiểm. Đây là hướng tiếp cận nhằm bảo đảm nhất quán với yêu cầu cắt giảm điều kiện kinh doanh, đồng thời tăng trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Tăng quản lý bằng rủi ro, dữ liệu và công nghệ

Chính phủ cũng tiếp thu đề nghị bỏ chế định kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật. Trước đó, nhiều ý kiến đề nghị làm rõ căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, thời hạn kiểm định, quyền khiếu nại, đánh giá lại và cơ quan đánh giá độc lập. Đồng thời, cần phân định rõ kiểm định hải quan với giám định, kiểm tra chuyên ngành và kiểm tra chất lượng sản phẩm. Do còn nhiều ý kiến khác nhau, Chính phủ đề xuất bỏ khái niệm và các quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.

Về kho ngoại quan, Chính phủ tiếp thu và chỉnh lý khái niệm theo hướng bao gồm cả trường hợp hàng hóa xuất khẩu đã làm thủ tục hải quan nhưng phải nhập khẩu trở lại Việt Nam.

Đối với kho bảo thuế, Chính phủ cho biết cả nước hiện chỉ còn 1 kho bảo thuế, vì vậy việc bãi bỏ quy định này được đánh giá không tác động lớn. Quy định về địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế cũng được chỉnh lý theo hướng bỏ địa điểm “trong nội địa”, chỉ quy định tại khu vực cách ly, khu vực hạn chế và các khu vực khác theo quy định của pháp luật.

Dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, trong đó làm rõ hơn các khái niệm, nguồn dữ liệu, mức độ rủi ro và nguyên tắc ứng dụng hệ thống tự động, trí tuệ nhân tạo. Việc quản lý rủi ro được đặt trong mối quan hệ với quyền giải trình, khiếu nại của người khai hải quan, qua đó hướng tới việc tăng mức độ tự động hóa nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Đối với kiểm tra sau thông quan, Chính phủ tiếp thu ý kiến về cách tính thời hiệu 5 năm và bổ sung cơ chế xử lý chồng chéo về địa bàn kiểm tra. Thời hạn kiểm tra tối đa 20 ngày và được gia hạn 20 ngày tiếp tục được giữ, phù hợp với Luật Quản lý thuế. Các nội dung còn lại được giao quy định tại Nghị định.

Chính phủ cũng chỉnh lý quy định về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế theo hướng dẫn chiếu chung đến “các nội dung về quản lý thuế”, thay vì liệt kê chi tiết từng nghiệp vụ. Cách quy định này nhằm hạn chế nguy cơ Luật Hải quan trở nên dài, đồng thời tránh mâu thuẫn khi pháp luật về thuế được sửa đổi.

Một điểm mới khác là bổ sung hàng hóa quá cảnh vào phạm vi áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ đồng thời đề nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Sở hữu trí tuệ để bảo đảm đồng bộ giữa các luật. Quy định này nhằm tăng khả năng kiểm soát hàng hóa quá cảnh có nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho cơ quan hải quan trong quá trình thực thi.

Đối với đề xuất sửa đổi quy định về thẩm quyền phối hợp giữa hải quan với Bộ đội Biên phòng, Công an và kiểm dịch y tế biên giới, Chính phủ đề nghị giữ nguyên thẩm quyền chủ trì của cơ quan hải quan. Theo Chính phủ, việc này phù hợp chủ trương một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính, đồng thời phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hải quan. Số liệu trong báo cáo cho thấy, giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ, xử lý 81.928 vụ vi phạm, khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, lực lượng hải quan xử lý 13.413 vụ, khởi tố 7 vụ.

Chính phủ cho rằng kết quả trên thể hiện vai trò chủ trì của cơ quan hải quan trong kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, đồng thời phù hợp với yêu cầu nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi vi phạm pháp luật tại khu vực cửa khẩu.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu giải quyết triệt để 4 vấn đề lớn khi sửa Luật Hải quan

VOV.VN - Thảo luận tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần cải cách của dự thảo, đồng thời lưu ý cơ quan soạn thảo cần tập trung giải quyết triệt để 4 vấn đề lớn..