Sức mạnh toàn dân và nghệ thuật chớp thời cơ trong Cách mạng Tháng Tám

Dưới góc nhìn chuyên sâu của PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo, cuộc Tổng khởi nghĩa còn ghi dấu những nét đột phá độc đáo, làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh dân tộc và mở ra kỷ nguyên mới cho đất nước.

Từ ba cao trào cách mạng đến bước ngoặt "tự tạo thời cơ"

Phân tích về yếu tố quyết định thắng lợi, PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo, giảng viên cao cấp, nguyên quyền Trưởng khoa Tư  tưởng Hồ Chí Minh (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) nhận định: "Bên cạnh thời cơ từ bên ngoài, theo tôi, một trong những yếu tố bên trong rất quan trọng, đó là việc Đảng ta chủ động tạo thời cơ. Sự chủ động ấy có từ những Cao trào cách mạng 1930 - 1931 - đỉnh cao là Xô Viết - Nghệ Tĩnh, phong trào dân chủ 1936 - 1939, vận động giải phóng dân tộc 1939 - 1945 - đỉnh cao Cách mạng Tháng Tám. Và đặc biệt, sau khi Nhật đảo chính Pháp - đêm 9/3/1945 - thì đây là lúc chúng ta tìm thời cơ để thực hiện Tổng khởi nghĩa".

Để tiến tới cuộc Tổng khởi nghĩa toàn thắng, Đảng đã có sự chuẩn bị vô cùng toàn diện và chu đáo trên mọi mặt. Về căn cứ địa và lực lượng vũ trang, chúng ta đã xây dựng căn cứ địa Việt Bắc và vùng giải phóng ở khu Việt Bắc làm đại bản doanh cho cách mạng. Song song với đó, việc xây dựng lực lượng chính trị quần chúng được triển khai sâu rộng thông qua vai trò của các hội, các đoàn thể thuộc Mặt trận Việt Minh.

Thông qua Mặt trận Việt Minh, Đảng đã tập hợp, tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân nhận diện rõ chính sách đàn áp, khủng bố dã man của phát xít Nhật cũng như sự cấu kết giữa Nhật và Pháp trong việc đàn áp phong trào cách mạng. Đặc biệt, trước nỗi thống khổ tột cùng của nhân dân do nạn đói năm 1945 khiến hơn 2 triệu người chết đói, Đảng đã kịp thời phát động phong trào đấu tranh, thổi bùng tinh thần yêu nước nồng nàn của nhân dân.

“Chính từ đấy, Đảng ta phát động tinh thần đấu tranh của quần chúng, tinh thần yêu nước của nhân dân. Đặc biệt là sự chuẩn bị mọi lực lượng để khi có thời cơ đến, chúng ta phát động cuộc Tổng khởi nghĩa. Kết hợp đấu tranh vũ trang, đấu tranh chính trị; lực lượng vũ trang, chính trị, đặc biệt lực lượng quần chúng để chúng ta chớp thời cơ giành thắng lợi cho cuộc Tổng khởi nghĩa", PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo khẳng định.

Sức mạnh toàn dân và 15 ngày đêm xoay chuyển lịch sử

So với các cuộc cách mạng giải phóng dân tộc cùng thời kỳ trên thế giới, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mang những nét đặc sắc và nét đột phá riêng có, thể hiện bản lĩnh và trí tuệ cách mạng Việt Nam.

Theo PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo, điểm đặc sắc đầu tiên đó là một cuộc Tổng khởi nghĩa mang tính chất toàn dân. Chưa bao giờ lịch sử ghi nhận sự đồng thuận và quyết tâm cao độ đến thế của toàn thể nhân dân từ Bắc đến Nam trong cuộc đấu tranh giành chính quyền. Ở thời điểm ấy, lực lượng vũ trang của chúng ta còn rất mỏng, mới chỉ có Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (được thành lập vào ngày 22/12/1944), đến tháng 5/1945 sáp nhập với Cứu quốc quân và đổi tên thành Việt Nam Giải phóng quân. PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo nhấn mạnh: "Nhưng chính sức mạnh của toàn dân đã tạo thành một sức mạnh tuyệt đối giúp chúng ta chiến thắng. Cuộc Tổng khởi nghĩa mang sức mạnh toàn dân, đấy là nét đặc sắc, độc đáo nhất".

Nét đặc sắc thứ hai nằm ở hình thái khởi nghĩa rất đặc biệt: Đi từ khởi nghĩa từng phần, từng bộ phận. Ở đâu có điều kiện khởi nghĩa, ta làm trước, điển hình như ở Bắc Giang, Quảng Ngãi... Sau đó, ta tiến hành khởi nghĩa ở 3 trung tâm lớn của đất nước là Hà Nội, Huế, Sài Gòn, từ đó tạo sức lan tỏa mạnh mẽ ra khắp cả nước. Giới khoa học quốc tế khi nghiên cứu về vấn đề này đã đánh giá rất cao, coi đây là một kinh nghiệm vô cùng quý giá: Khởi nghĩa từng phần để giành thắng lợi một cách toàn diện.

Nét đặc sắc thứ ba là tốc độ và sự giảm thiểu tổn thất. Cuộc Tổng khởi nghĩa diễn ra chỉ trong thời gian vô cùng ngắn, chỉ vỏn vẹn 15 ngày, và đặc biệt là không tốn xương máu. Càng nghiên cứu, chúng ta càng thấy rõ tầm vóc, ý nghĩa thời đại của Cách mạng Tháng Tám, đồng thời thấy hết sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đổi thay vận nước, đổi đời nhân dân

Sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2/9/1945 đã thay đổi căn bản thể chế chính trị và vị thế của dân tộc Việt Nam trên bản đồ địa - chính trị thế giới.

Đánh giá về giá trị to lớn này, PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo nêu rõ ba ý nghĩa lịch sử sâu sắc: Một là, Cách mạng Tháng Tám vừa hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc giải phóng dân tộc, vừa hoàn thành cuộc cách mạng dân chủ chống phong kiến. Cuộc cách mạng đã lật nhào ngai vàng phong kiến thống trị hàng ngàn năm trên đất nước ta, đồng thời lật nhào chế độ thực dân thuộc địa hơn nửa thế kỷ.

Hai là, xóa bỏ hoàn toàn thân phận của một nước thuộc địa không có tên trên bản đồ thế giới - vốn bị thực dân Pháp áp đặt cùng với Lào và Campuchia thành Liên bang Đông Dương thuộc Pháp. Với Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, và hôm nay là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam - đó là niềm tự hào to lớn của cả dân tộc.

Ba là, mang lại sự đổi đời cho mỗi người dân. Từ người dân thuộc địa đã trở thành người dân độc lập; từ người tá điền, người đi ở, người làm thuê đã trở thành người làm chủ. Đó là một sự hồi sinh kỳ diệu cho cả dân tộc và sự hồi sinh cho cả mỗi con người.

"Một điều rất quan trọng nữa là Đảng ta từ bí mật, bất hợp pháp đã ra hoạt động công khai, trở thành Đảng cầm quyền. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã đánh thắng hai đế quốc lớn nhất của thời đại: thực dân Pháp, đế quốc Mỹ. Kết thúc thắng lợi hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, xây dựng chủ nghĩa xã hội và hôm nay cả nước ta lên chủ nghĩa xã hội", PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo nhấn mạnh.

Cách mạng Tháng Tám mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc và có ý nghĩa thời đại

Về ý nghĩa thời đại, PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo cho rằng, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc: Kỷ nguyên độc lập, tự do gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Luận đề đầu tiên của cách mạng Việt Nam đã khẳng định con đường: Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Chính việc kiên định đi theo con đường ấy đã giúp cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Đồng thời, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã chứng minh một chân lý lịch sử: Một dân tộc dù nhỏ thôi, một nền kinh tế có thể còn nghèo nàn, lạc hậu, nhưng một khi dân tộc ấy biết đoàn kết, kiên trì, lại có sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng thì dân tộc đó có thể chiến thắng bất cứ một kẻ thù lớn mạnh nào. Chân lý ấy tiếp tục được kiểm chứng và chứng minh hùng hồn qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước.

Không chỉ mang giá trị dân tộc, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám còn mạnh mẽ cổ vũ phong trào cách mạng thuộc địa của các nước trên thế giới. “Là một nước thuộc địa ở Đông Nam Á đầu tiên giành được độc lập, Cách mạng Tháng Tám cùng với Cách mạng Trung Quốc, Cách mạng Lào, Cách mạng Cuba... đã góp phần hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa. Qua đó, khẳng định xu thế tất yếu đi lên chủ nghĩa xã hội của thời đại và truyền cảm hứng cho phong trào giải phóng dân tộc trên toàn cầu”, PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo nhấn mạnh.

Nghệ thuật tập hợp lực lượng và ngọn cờ Việt Minh trong Cách mạng Tháng Tám

VOV.VN - Sự ra đời của Mặt trận Việt Minh năm 1941 đánh dấu bước chuyển hướng chiến lược lịch sử của Đảng và là ngọn cờ quy tụ muôn người như một. Bằng phương thức "Đảng hóa thân vào Mặt trận", sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đã tạo nên kỳ tích giành chính quyền nhanh gọn, ít tốn xương máu trong mùa thu năm 1945.