Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng nguy cơ tin giả (fake news) và deepfake - các sản phẩm giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI), gây ra bất ổn trong dư luận xã hội. Các công nghệ tạo video, hình ảnh và giọng nói nhân tạo ngày càng giống con người đã trở thành thách thức mới đối với an ninh truyền thông và ổn định xã hội. Các thế lực thù địch đang lợi dụng triệt để công nghệ này để chế tạo hình ảnh, video giả mạo lãnh đạo Đảng, Nhà nước với độ tinh vi cao, nhằm xuyên tạc, bôi nhọ và gây hoang mang dư luận.

AI phát triển - Tin giả biến thành "vũ khí công nghệ" nguy hiểm

Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã phát triển với tốc độ rất nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực tạo sinh nội dung như văn bản, hình ảnh, giọng nói và video. Chỉ với vài thao tác đơn giản, một người bình thường cũng có thể tạo ra video giả mạo có hình ảnh và giọng nói giống thật đến mức khó phân biệt. Điều nguy hiểm là công nghệ này không chỉ phục vụ giải trí hay sáng tạo nội dung, mà đang bị các thế lực xấu lợi dụng để phát tán thông tin sai sự thật, kích động dư luận, gây chia rẽ nội bộ, chống phá công cuộc xây dựng và phát triển của Đảng.

Năm 2026, các nền tảng AI tạo sinh thế hệ mới có khả năng mô phỏng biểu cảm khuôn mặt, khẩu hình miệng, giọng nói và ngữ cảnh giao tiếp gần như hoàn hảo. Một đoạn video lãnh đạo phát biểu giả mạo có thể được tạo ra chỉ trong vài phút, sau đó lan truyền với tốc độ cực nhanh trên mạng xã hội. Bằng cách sử dụng học sâu (deep learning) để phân tích dữ liệu sinh trắc học, khuôn mặt, biểu cảm và giọng nói, công nghệ này có khả năng cắt ghép, sao chép và tạo ra những đoạn video, âm thanh giả mạo rất tinh vi. Từ những bài viết xuyên tạc bằng văn bản dễ dàng bị bóc trần, tin giả giờ đây khoác lên mình hình hài tinh vi hơn vạn lần nhờ công nghệ deepfake. Sự chuyển dịch từ "tin đồn vô căn cứ" sang "bằng chứng giả mạo trực quan" đã biến deepfake trở thành một loại "vũ khí thông tin" có sức công phá khủng khiếp, thách thức trực tiếp đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là công nghệ deepfake làm cho mặt trận đấu tranh tư tưởng vô cùng phức tạp. Tin giả và deepfake hiện nay không còn là những nội dung cắt ghép thô sơ như trước. Chúng đã trở thành một dạng "vũ khí công nghệ" mới trên không gian mạng, đánh trực tiếp vào nhận thức, cảm xúc và niềm tin của người dân.

Việt Nam chịu tác động mạnh bởi fake news và deepfake.

Theo nhiều nghiên cứu và báo cáo an ninh mạng gần đây, Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia chịu tác động mạnh bởi fake news và deepfake. Khảo sát của Indochina Research (Công ty TNHH Nghiên cứu Đông Dương - gọi tắt là IRL Vietnam) là đơn vị uy tín chuyên cung cấp các giải pháp nghiên cứu thị trường toàn diện cho thấy, khoảng 65% người được hỏi từng tiếp xúc với tin giả ít nhất một lần mỗi tuần. Trong đó, mạng xã hội là môi trường phát tán chủ yếu. Đáng chú ý, phần lớn người dùng rất khó phân biệt đâu là nội dung thật, đâu là sản phẩm giả mạo bằng AI.

Những con số thống kê gần đây vẽ nên một bức tranh toàn cảnh đầy thách thức. Báo cáo an ninh mạng khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC) chỉ ra rằng, số vụ gian lận và lừa đảo liên quan đến deepfake trong khu vực đã tăng vọt tới 1.530%. Đáng chú ý, Việt Nam đang nằm trong "vùng trũng" của sự tấn công này.

Không dừng lại ở những con số mang tính xu hướng, hậu quả mà nó để lại là những thiệt hại hữu hình khổng lồ. Ước tính trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại vượt mức 8.000 tỷ đồng, trong đó deepfake đóng vai trò như một "công cụ trọng yếu" để đánh lừa nạn nhân. Hơn 160 triệu bản ghi dữ liệu cá nhân bị rò rỉ trong những năm qua đã trở thành nguồn "nhiên liệu" khổng lồ để tội phạm mạng huấn luyện AI. Khi công nghệ này được các thế lực thù địch vũ khí hóa, mục tiêu của chúng không dừng lại ở việc lừa đảo, chiếm đoạt tài sản cá nhân, mà nguy hiểm hơn là hướng mũi nhọn gây xáo trộn sự ổn định của hệ thống chính trị.

Các đối tượng xấu thường khai thác tâm lý tò mò, lo lắng hoặc bức xúc xã hội để phát tán thông tin giả về chính trị, kinh tế, thiên tai, dịch bệnh hoặc đời tư cá nhân của lãnh đạo. Một số video deepfake sử dụng hình ảnh giả mạo người nổi tiếng, cán bộ, công an hoặc cơ quan công quyền nhằm lừa đảo tài chính và thao túng dư luận.

Nhiều chuyên gia an ninh mạng cảnh báo rằng deepfake đang bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn khi AI có thể tạo ra video "thời sự giả", "phỏng vấn giả", "phát biểu giả". Trong điều kiện thông tin lan truyền theo thời gian thực, chỉ cần vài giờ đầu không được kiểm chứng, hậu quả gây ra cho xã hội có thể rất nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, các cơ quan chức năng đã xử phạt nhiều trường hợp phát tán tin giả, tin xấu độc trên mạng xã hội; đồng thời xây dựng hệ thống tiếp nhận và xác minh thông tin giả để kịp thời cảnh báo cộng đồng. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của công nghệ AI đang đặt ra áp lực rất lớn trong công tác quản lý Nhà nước và bảo vệ an ninh tư tưởng trên không gian mạng.

Các chuyên gia truyền thông nhận định rằng trong kỷ nguyên AI, cuộc chiến thông tin không những là cuộc chiến về nội dung, mà còn là cuộc chiến về tốc độ lan truyền, khả năng thao túng cảm xúc và niềm tin xã hội. Một video deepfake có thể tạo ra khủng hoảng truyền thông chỉ trong vài giờ; ảnh hưởng đến thị trường tài chính, an ninh xã hội, uy tín tổ chức hoặc niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan công quyền. Đây chính là lý do nhiều quốc gia xem deepfake là thách thức an ninh phi truyền thống rất nghiêm trọng.

Xây dựng "lá chắn" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số

Trong bối cảnh hiện nay, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không những diễn ra trên báo chí truyền thống mà còn phải được triển khai mạnh mẽ trên môi trường số. Vì vậy, đấu tranh với fake news và deepfake không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là nhiệm vụ chính trị, truyền thông và giáo dục nhận thức xã hội.

Để đối phó với "bóng ma" deepfake, các cơ quan chức năng không thể chỉ dựa vào các biện pháp kiểm duyệt truyền thống, mà cần một chiến lược phản ứng tổng thể, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ, pháp lý và sức mạnh của quần chúng nhân dân.

Thứ nhất, về mặt công nghệ, cần lấy "AI trị AI". Các cơ quan quản lý Nhà nước và an ninh mạng, cơ quan báo chí cần đầu tư mạnh mẽ vào các công cụ phát hiện deepfake chuyên sâu. Việc tích hợp các thuật toán phân tích điểm ảnh, độ trễ âm thanh và chữ ký số sinh trắc học trên các nền tảng mạng xã hội hoạt động tại Việt Nam phải được quy định thành tiêu chuẩn bắt buộc. Các cơ quan chức năng cũng cần đầu tư mạnh cho công nghệ phát hiện deepfake bằng AI, xây dựng hệ thống giám sát truyền thông số và cơ chế cảnh báo sớm. Đây sẽ là "lá chắn công nghệ" quan trọng trong cuộc chiến chống thao túng thông tin.

Thứ hai, nên tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý nền tảng số, xử lý nghiêm các hành vi phát tán thông tin giả mạo, xuyên tạc và chống phá Đảng, Nhà nước trên không gian mạng. Cần quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong việc kiểm soát nội dung deepfake; đồng thời áp dụng các khung hình phạt tăng nặng, có tính răn đe cao đối với tội phạm chế tạo và phát tán sản phẩm AI nhằm mục đích chống phá Đảng, Nhà nước.

Thứ ba, về mặt nhận thức, cần tiêm "vaccine số" cho toàn dân, nâng cao năng lực "miễn dịch thông tin" cho người dân. Công tác tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng phải hướng tới việc trang bị kỹ năng nhận diện thông tin cho người dân. Mỗi công dân phải được trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin và ý thức trách nhiệm khi chia sẻ thông tin trên mạng xã hội. Một xã hội có "sức đề kháng cao" là khi mỗi công dân đều có tư duy phản biện, biết đặt câu hỏi trước những đoạn video "quá hoàn hảo" hoặc mang tính chất kích động và có thói quen kiểm chứng thông tin từ các cơ quan báo chí chính thống.

Cuối cùng, báo chí cách mạng phải thể hiện vai trò chủ lực trong việc dẫn dắt thông tin. Khi xuất hiện một video deepfake giả mạo lãnh đạo, các cơ quan báo chí cần phản ứng nhanh, tăng tốc độ phản hồi, xác minh, minh bạch thông tin và "phủ xanh" không gian mạng bằng sự thật, không để khoảng trống thông tin cho tin giả hoành hành. Ở thời đại mạng xã hội là công cụ phổ biến trong toàn dân, nếu thông tin chính thống chậm hơn tin giả thì dư luận rất dễ bị dẫn dắt theo hướng tiêu cực.

Trong kỷ nguyên AI, không thể ngăn chặn hoàn toàn sự xuất hiện của fake news và deepfake. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một xã hội có "sức đề kháng số" đủ mạnh để không bị thao túng bởi thông tin sai lệch.

Cuộc chiến chống fake news và deepfake sẽ còn kéo dài và ngày càng phức tạp. Nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị và toàn xã hội, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, an toàn và góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới./.

Báo chí góp phần lan tỏa hình ảnh tốt đẹp, đầy lùi thông tin xấu độc

VOV.VN - Báo chí, truyền thông là một “binh chủng chủ lực” trên mặt trận tư tưởng. Báo chí có chức năng tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội, đấu tranh phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc, góp phần định hướng dư luận xã hội, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân.