Các địa phương tìm mô hình có thể nhân rộng

Điểm chung của các địa phương là không triển khai đại trà, mà lựa chọn mô hình có tính đại diện, có khả năng nhân rộng và gắn chặt với điều kiện thực tiễn của từng khu vực.

Đây không chỉ là bước thử nghiệm một mô hình quản trị mới ở cấp cơ sở, mà còn cho thấy tư duy phát triển đang chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển hiện đại, lấy người dân làm trung tâm và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo.

Theo Thành ủy Hà Nội, từ quý I/2026, thành phố đã xây dựng dự thảo đề án triển khai thí điểm mô hình “Xã, phường XHCN” với 3 phương án. Trong đó có phương án lựa chọn một xã hiện có để triển khai; phương án hợp nhất hai xã liền kề trước khi thí điểm; hoặc triển khai song song rồi tiến tới hợp nhất. 

Hà Nội kỳ vọng, đến năm 2030 sẽ hình thành mô hình xã, phường XHCN có khả năng đáp ứng nhu cầu sinh sống của khoảng 700.000 người dân. Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, thành phố đang cân nhắc lựa chọn địa bàn thực hiện thí điểm theo nguyên tắc bảo đảm tính cân đối, tính đại diện và tính khả thi; không lựa chọn nơi quá đặc thù hoặc quá khó khăn và phải sự đồng thuận cao trong nhân dân.

Một trong những yêu cầu được Hà Nội đặt ra là khu vực thí điểm phải có kết nối thuận lợi với các trục giao thông chính, hành lang xanh, hệ thống sông hồ và các không gian chức năng liên quan để bảo đảm khả năng mở rộng mô hình trong tương lai.

Trong khi đó, Hải Phòng lựa chọn hướng tiếp cận theo các mô hình trọng tâm gắn với lợi thế địa phương. Đầu năm 2026, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hải Phòng đã ban hành đề án và nghị quyết về xây dựng, triển khai một số mô hình CNXH gắn với con người XHCN tại thành phố, với 8 tiêu chí xây dựng CNXH và 6 tiêu chí xây dựng con người XHCN.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hải Phòng Nguyễn Quang Phúc cho biết, nhiều năm liên tiếp thành phố duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số, quy mô kinh tế nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước nhưng dân số chỉ bằng khoảng 1/3 Hà Nội. Đây là điều kiện thuận lợi để triển khai các tiêu chí ở quy mô phù hợp.

Theo ông Nguyễn Quang Phúc, Hải Phòng đang hoàn thiện hệ thống tiêu chí đối với xã, phường và dự kiến hoàn thành trong tháng 6/2026 để triển khai đồng bộ trên thực tế: “Điều chúng tôi rất quan tâm là phân vùng, xác định đặc thù từng khu vực để áp dụng phù hợp trong quá trình triển khai. Khi ban hành tiêu chí cần tính đến khả năng áp dụng ngay từ cơ sở”.

Khác với Hà Nội và Hải Phòng, Lào Cai lựa chọn hai mô hình mang tính đại diện rõ nét cho khu vực đô thị và nông thôn. Ông Dương Đức Huy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lào Cai cho biết, tỉnh đang nghiên cứu xây dựng đề án thí điểm “Xã XHCN” tại xã Trấn Yên và “Phường XHCN” tại phường Lào Cai. Việc lựa chọn địa bàn phải mang tính đại diện cho từng khu vực. Phường Lào Cai đại diện cho khu đô thị, cửa khẩu; còn xã Trấn Yên đại diện cho khu vực nông thôn.

Tỉnh Lào Cai định hướng tổ chức lại không gian phát triển theo hướng tích hợp, chuyển từ phát triển phân tán sang phát triển theo chuỗi giá trị và hệ sinh thái. Đối với khu vực nông thôn, địa phương tập trung vào nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao, công nghiệp chế biến và du lịch cộng đồng. Với khu vực đô thị, cửa khẩu, tỉnh định hướng phát triển logistics, thương mại quốc tế, kinh tế số và đô thị thông minh…

Lấy người dân làm trung tâm của phát triển

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của mô hình xã, phường XHCN không nằm ở tên gọi hay hình thức tổ chức, mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị. Nếu trước đây chính quyền cơ sở chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính, thì mô hình mới hướng tới xây dựng chính quyền phục vụ, lấy người dân làm trung tâm và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo.

PGS.TS Nguyễn Viết Thông, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng lý luận Trung ương cho rằng, xây dựng xã, phường XHCN là quá trình cụ thể hóa mô hình CNXH Việt Nam ở cấp cơ sở - nơi phản ánh trực tiếp nhất hiệu quả của mọi chủ trương, chính sách. Theo định hướng được đặt ra, xã, phường XHCN phải là nơi người dân được lắng nghe, được hỗ trợ và được tạo điều kiện phát triển toàn diện. Hiệu quả của bộ máy không chỉ được đánh giá qua tốc độ xử lý thủ tục hành chính, mà còn ở chất lượng sống, niềm tin xã hội và khả năng tạo ra môi trường phát triển bền vững.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mô hình này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng chính quyền thông minh và quản trị hiện đại. Dữ liệu dân cư, y tế, giáo dục, an sinh, môi trường phải được kết nối để giúp chính quyền dự báo, xử lý sớm các vấn đề phát sinh và phục vụ người dân tốt hơn.

Điểm đáng chú ý là các địa phương đều tiếp cận theo hướng xây dựng hệ thống tiêu chí có thể lượng hóa, đo lường được thay vì chỉ dừng ở những mục tiêu mang tính định tính. Nhiều tiêu chí không chỉ phản ánh tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà tập trung vào chất lượng sống, công bằng xã hội, văn hóa cộng đồng, môi trường và phát triển con người. Điều này cho thấy tư duy phát triển đang chuyển mạnh từ ưu tiên tăng trưởng đơn thuần sang phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, từ một xã, phường cụ thể có thể nhìn rộng ra triết lý phát triển của quốc gia. Một đất nước hùng cường phải bắt đầu từ những cộng đồng cơ sở vững mạnh; một Nhà nước pháp quyền XHCN phải được thể hiện bằng sự liêm chính, hiệu quả và gần dân của từng cấp chính quyền. 

Thực tiễn gần 40 năm đổi mới đã tạo nền tảng quan trọng cho bước đi này khi Việt Nam hiện có quy mô kinh tế trên 514 tỷ USD, GDP bình quân đầu người vượt 5.000 USD, chỉ số phát triển con người thuộc nhóm cao và chỉ số hạnh phúc liên tục được cải thiện.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng xã, phường XHCN được xem là bước chuyển từ cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết trên giấy tờ sang tạo ra những mô hình phát triển có thể đo lường, kiểm chứng ngay từ cơ sở; đồng thời mở ra không gian thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện mô hình CNXH Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai triển khai thí điểm xây dựng xã, phường XHCN

VOV.VN - Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai đang tập trung hoàn hiện bộ tiêu chí, lựa chọn địa bàn thí điểm có tính đại diện thực hiện mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa để có khả năng nhân rộng trong thời gian tới.