Người Thái tây nam Nghệ An cho trâu ăn tết

Người Thái miền tây nam Nghệ An ở các huyện Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Anh Sơn, Thanh Chương. Địa bàn cư trú là những làng bản ven những con sông và những con suối lớn.  

Ngày tết trâu cũng về ăn tết

Người Thái miền tây nam Nghệ An ở nhà sàn. Họ sớm phát triển kinh tế nông nghiệp nên từ xa xưa con trâu được coi như là một người bạn thân thiết của họ. Trâu giúp họ kéo gỗ, kéo cày, làm những việc nặng nhọc nên rất được coi trọng, chăm sóc lỹ lưỡng. Trong dịp năm mới, bên chén rượu sum họp gia đình, bè bạn người Thái Nghệ An vẫn hát chúc nhau rằng:”Ngân căm lai, ngua quai ề”, dich nghĩa: Lắm bạc vàng, nhiều bò trâu.

Khi hết một năm, con trâu cũng được cho “ăn tết”. Trâu bò cũng được hưởng niềm vui như người. Những đàn trâu được dồn về chuồng trong một hai ngày được cưng chiều, cho cỏ ngon, sau đó trâu lại được thả vào rừng. Thường thì mọi nhà trong bản có thể chung nhau một bãi chăn thả, nhưng tất nhiên những con trâu không bao giờ gặp chuyện bị “bắt nhầm”.

Người Thái Nghệ An quan niệm rằng ngày tết là ngày vui nên người và vật đều sống an lành. Trước tết ít lâu họ vào rừng tháo bỏ tất cả những chiếc bẫy đang cài sẵn để thú rừng được đi chơi tết mà không gặp nguy hiểm.

Bánh sừng trâu

Đây là cách gọi của người Thái Nghệ An dối với một loại bánh trông gần giống chiếc sừng trâu tơ, nhọn một đầu và được nấu chung với nồi bánh chưng ngày tết. Bánh dùng để cúng tổ tiên và cũng là món quà biếu được người Thái Nghệ An rất ưa thích. Khi chuẩn bị cho con cái đi đâu xa, các bà mẹ vẫn thường gửi kèm theo hành ký của con thứ bánh này, vừa để họ có cái ăn khi đi đường vừa làm quà biếu cho người ở xa.

Nguyên liệu làm bánh thường chỉ có gạo nếp gói bằng lá chuối hoặc lá dong. Lá được cuộn thành hình chiếc phễu rồi cho vào một lượng gạo nhất định sau đó gấp nếp và buộc lại bằng lạt mềm. Cuối cùng chỉ việc bỏ vào nồi luộc thật kỹ là có món bánh này.

Ở một số họ tộc người Thái Đen người ta dùng nếp cẩm (Khầu cắm) có vỏ gạo màu tía làm bánh. Họ gọi là “Cà tồm dăm” hoặc “Khầu tồm đăm”, tạm dịch là bánh chưng đen. Họ cũng nhuộm đen gạo trắng bằng cách lọc lấy nước tro than đốt từ những sợi rơm lúa nếp nương. Loại bánh nhuộm đen này người ta ít khi ăn mà chủ yếu để cúng tổ tiên. Người Thái Con Cuông (Nghệ An) có câu chuyện cổ tích kể chuyện người xưa đi tìm được giống lúa đen về trồng dưới chân lèn. Có lẽ câu chuyện này là một lý giải cho tục cúng bánh sừng trâu nhuộm đen của họ.

Những chú trâu sau một năm kéo cày, kéo gỗ vất vả lại được chủ “thưởng công” bằng một bữa bánh sừng trâu. Thường thì vào chiều mồng một tết, những người nông dân cắt bánh sừng trâu thành lát nhỏ tẩm thêm ít nuối và cho trâu ăn. Họ gọi đó là cho trâu ăn tết./.