Tản mạn về trâu

“Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta…”

Nền văn hóa người Việt xuất phát từ sự phụ thuộc nhiều của người nông dân vào thiên nhiên, mong hòa hợp với thiên nhiên để “thiên thời địa lợi nhân hòa” làm nông cho thuận. Và con trâu là hình ảnh luôn gắn liền với làng quê Việt Nam, là con vật không thể tách rời với những người nông dân chân lấm tay bùn. Hình ảnh con trâu đã đi vào văn hóa Việt một cách gần gũi, thân quen nhất. Thể hiện tình cảm giữa người và vật một cách bền vững nhất. Xin được mạn đàm đôi nét về “Anh Sửu” nhân dịp nàng Xuân của năm Kỷ Sửu đến trước thềm nhà mỗi người Việt chúng ta.

Trâu bước ra từ ca dao, tục ngữ

Ông bà ta từ xưa đến nay đều có câu cửa miệng rằng:

“Con trâu là đầu cơ nghiệp

Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà

Trong ba việc ấy ắt là khó thay …”

Còn để nói lên sự sung túc, thành công của nhà nông thì có câu:

“Ruộng sâu, trâu nái”

Con trâu còn gắn liền với tuổi thơ của trẻ em nông thôn: chăn trâu thì gần gũi, vui đùa với trâu, tắm trâu, phơi áo trên lưng trâu, thả diều ...

“Trâu ơi ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta,

Cấy cày nối nghiệp nông gia,

Ta đây trâu đấy ai mà quản công…”

Trâu bước vào hội họa, thi ca

“Anh Sửu” cũng bước vào thế giới của hội họa - làng tranh Đông Hồ một cách tươi vui, khỏe khoắn. Những bức tranh gắn liền với cuộc sống thường ngày của người dân được truyền tải lên tranh, nổi bật nhất là hình ảnh chú bé thổi sáo chăn trâu. Người Việt Nam sống bằng nông nghiệp, xuất phát từ gốc nông nghiệp vì vậy có sự tôn trọng và ước mong cuộc sống hòa hợp, vui vẻ với thiên nhiên. Cậu bé ngồi trên lưng trâu, xung quanh đều là cỏ cây, đất trời rộng lớn bao la; tự do, tự tại. Hình ảnh trâu đi vào thi ca cũng thật gần gũi, nó còn là nhân vật trung gian len lỏi giữa tình cảm trai gái, thể hiện tình cảm gắn bó thủy chung, chờ đợi. Với bài hát “Đường cày đảm đang” của nhạc sĩ An Chung: “Trời vừa tinh mơ dọc bờ rộn tiếng trâu đi ta với trâu sương gió quản gì. Bừa kỹ xong gieo luống cho đều. Trâu ơi ...mai lúa khoai nhiều. Gửi người thân yêu tiếng hát hậu phương thắm đượm hương lúa nồng có công em trồng…Giặc tan anh về đón anh thăm đường cày” . Còn bài hát: “Em bé quê” của Phạm Duy có câu rằng: ”Ai bảo chăn trâu là khổ. Chăn trâu sướng lắm chứ. Ngồi mình trâu, phất ngọn cờ lau. Và miệng hát nghêu ngao…”. Điều này khẳng định một lần nữa, con trâu đã gắn liền với người dân quê tự bao đời, là hình ảnh  thân thuộc không thể thiếu; có thể nói đó là mối quan hệ máu thịt giữa vật và người.

 Trâu gắn liền với lễ hội

Tại Hải Phòng vào ngày mùng 9 tháng 8 âm lịch diễn ra Lễ hội Chọi Trâu Đồ Sơn. Chọi trâu là tục hiến tế Thủy thần. Theo truyền thuyết và thần tích thì lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn là lễ hội cầu thịnh vượng và hạnh phúc cho người dân địa phương đã có từ thế kỷ thứ 18. Một vùng đất gồm những cư dân nhiều nơi về đây khẩn hoang, sinh cơ lập nghiệp.

“Dù ai buôn đâu bán đâu

Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về

Dù ai buôn bán trăm nghề

Mồng chín tháng tám thì về chọi trâu.”

Ở nhiều vùng đồng bào Tây Nguyên, lễ hội đâm trâu, cũng thể hiện ước vọng được mùa, mang cho cuộc sống sung túc.

Là biểu tượng của linh vật

Linh vật của SEA Games 22 tổ chức ở Việt Nam là chú  Trâu Vàng. Trâu Vàng gắn với nền văn minh lúa nước của Việt Nam và các nước Đông Nam Á, tượng trưng cho ước vọng về mùa màng tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc, sức mạnh và tinh thần thượng võ. Hình tượng nghệ thuật Trâu vàng được nhân cách hóa, thể hiện sự cởi mở, vui vẻ và mến khách của chủ nhà Việt Nam tại SEA Games 22. Còn Tại Paralympic Bắc Kinh 2008 vừa qua, linh vật được chọn cũng là chú trâu ngộ nghĩnh, đáng yêu, có tên “Lạc Lạc” (nghĩa là vui vẻ). Theo lý giải của Ban Tổ chức, trâu là một trong những loài vật hiền lành, chất phác và gần gũi với con người. Chọn trâu làm linh vật, thể hiện sự chung sống hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Hình ảnh con trâu cũng tượng trưng cho tinh thần tự lực tự cường, phấn đấu ngoan cường của những vận động viên khuyết tật.

và trở thành “diễn viên điện ảnh”

Chuyện phim dựa trên tác phẩm Mùa len trâu trong tập truyện Hương rừng Cà Mau của nhà văn Sơn Nam, kể về cuộc sống của những người nông dân miền Nam đầu thế kỷ 20. Nhân vật không thể thiếu trong phim chính là những con trâu. Chúng góp sức cùng con người sản xuất ra lúa gạo nên ở những nơi cao hơn vào mùa nước nổi người nông dân phải đưa chúng đi tìm cỏ vào mùa nước nổi. Đó cũng là lúc những người đàn ông làm nghề len trâu lại bước vào cuộc hành trình gian khổ. Tác phẩm điện ảnh hợp tác giữa 3 hãng phim của Pháp, Bỉ và Việt Nam đã tham dự gần 10 LHP khu vực, quốc tế và giành được Giải đặc biệt ở LHP Locarno, Thụy Sĩ; giải Đạo diễn xuất sắc ở LHP Chicago, Mỹ; giải Grand prix của LHP Amiens, Pháp; và giải đặc biệt của LHP Amazonas, Brazil.

Với “Mùa len trâu”, hình ảnh con trâu Việt Nam đã thoát khỏi làng quê bình yên, bay ra cùng thế giới./.