Bài toán năng suất và lời giải từ nhân lực số
VOV.VN - Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chóng yêu cầu về kỹ năng lao động, nguồn nhân lực số chất lượng cao ngày càng trở thành yếu tố quyết định đến năng suất, năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
Thị trường lao động hiện đang cho thấy thực trạng rõ rệt, nhu cầu tuyển dụng tăng cao nhưng doanh nghiệp vẫn khó tìm được lao động đáp ứng yêu cầu. Theo Cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên 18 - 24 tuổi năm 2025 ở mức 8,64%, riêng khu vực thành thị lên tới 11,23%. Trong khi đó, báo cáo của Joboko cũng cho thấy số vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp giảm mạnh, phản ánh xu hướng doanh nghiệp ưu tiên lao động có kỹ năng, có thể làm việc ngay.
Những con số này đang chỉ rõ vấn đề không nằm ở thiếu lao động, mà là thiếu nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực số. Đây cũng là điểm nghẽn trực tiếp ảnh hưởng đến năng suất lao động và hiệu quả chuyển đổi số của doanh nghiệp.
Theo chuyên gia năng suất, trong bối cảnh mô hình tăng trưởng chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, phát triển nhân lực số không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu việc làm mà còn là nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng dư địa tăng trưởng.
Thực tiễn triển khai tại doanh nghiệp thời gian qua cho thấy, khi đầu tư đúng vào con người, năng suất có thể được cải thiện rõ rệt. Tại Công ty Cổ phần Hà Mỵ, việc áp dụng Kaizen được triển khai gắn với nâng cao chất lượng lao động. Doanh nghiệp chú trọng đào tạo nhận thức cho đội ngũ quản lý và tổ trưởng, đồng thời khuyến khích người lao động trực tiếp đề xuất sáng kiến cải tiến từ thực tiễn.
Những cải tiến nhỏ nhưng thiết thực như điều chỉnh chiều cao bàn bóc vỏ phù hợp thể trạng, phân luồng nguyên liệu bằng thẻ màu hay sử dụng bảng theo dõi năng suất trực quan đã giúp giảm hao hụt, thu hẹp chênh lệch năng suất giữa các tổ sản xuất. Quan trọng hơn, tinh thần cải tiến liên tục dần trở thành văn hóa làm việc.
Tương tự, tại Công ty Cổ phần Chế biến Hàng xuất khẩu Long An (Lafooco), việc áp dụng 5S, Kaizen không chỉ giúp cải thiện quy trình sản xuất, giảm lỗi và nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu, mà còn tạo chuyển biến rõ rệt trong tư duy quản trị và năng lực thích ứng của người lao động.
Những mô hình này cho thấy, khi đào tạo gắn với quản trị chất lượng, công nghệ và nhu cầu thực tiễn, nguồn nhân lực sẽ trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất.
Ở tầm vĩ mô, phát triển nhân lực số không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp mà đã trở thành yêu cầu chiến lược. PGS.TS Ngô Văn Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Đông Á nhận định, trong bối cảnh mới, người lao động cần có tư duy số, khả năng đổi mới sáng tạo và kỹ năng làm việc trong môi trường số hóa - những yếu tố quyết định khả năng làm chủ công nghệ và hiệu quả chuyển đổi số.
Theo PGS.TS Quang, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nhân lực số như hạ tầng số phát triển nhanh, tỷ lệ người dùng internet cao, hệ thống chuẩn năng lực từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, thách thức vẫn rất lớn khi thiếu hụt nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, cũng như đội ngũ có khả năng dẫn dắt chuyển đổi số ở cấp quản trị.
“Nếu khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn không sớm được thu hẹp, nhân lực sẽ tiếp tục là điểm nghẽn của chuyển đổi số. Ngược lại, nếu phát triển nhân lực số được coi là một cấu phần của chiến lược năng suất quốc gia, đây sẽ là động lực quan trọng nâng cao chất lượng tăng trưởng”, PGS.TS Ngô Văn Quang nói.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đầu tư cho nhân lực số chất lượng cao không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết. Phát triển đúng và trúng nguồn nhân lực này không chỉ giúp giải bài toán lao động mà còn tạo đòn bẩy nâng cao năng suất, mở rộng dư địa tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên số.
Năng suất không chỉ đến từ máy móc: Chìa khóa nằm ở người lao động
VOV.VN - Từ nhiều chương trình cải tiến sản xuất cũng như kinh nghiệm của doanh nghiệp cho thấy, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở công nghệ mà còn đến từ sự thay đổi trong nhận thức, thái độ làm việc và mức độ tham gia của người lao động.
