Vietnam Airlines “định vị” văn hóa Việt qua thực đơn “Chạm Sen”
VOV.VN - Không chỉ là loài hoa tượng trưng cho cốt cách thanh cao, sen từ lâu đã là mạch ngầm văn hóa thấm đẫm trong đời sống và ẩm thực Việt. Theo Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà, việc Vietnam Airlines đưa thực đơn "Chạm Sen" lên khoang bay được xem là bước đi táo bạo nhằm kể lại câu chuyện di sản trên những cánh bay.
Theo Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà, việc Vietnam Airlines ra mắt thực đơn “Chạm Sen” không chỉ mang đến trải nghiệm ẩm thực mới trên khoang bay mà còn góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Việt. Thông qua hình tượng hoa sen – biểu tượng của cốt cách và tâm hồn dân tộc, hãng hàng không quốc gia đang kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ ẩm thực tới hành khách trong nước và quốc tế.
PV: Thưa Nghệ nhân Mai Thị Trà, trong rất nhiều loài hoa gắn liền với đời sống của người Việt, tại sao hoa sen lại luôn giữ một vị trí đặc biệt, mang tính đại diện cốt lõi đối với đời sống văn hóa, tâm linh và tinh thần của người Việt ta đến như vậy ạ?
Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà: Thuở nhỏ cho đến tận bây giờ, tôi và có lẽ là bất cứ người con nước Việt nào cũng đều thuộc lòng mấy câu ca dao mộc mạc: “Trong đầm gì đẹp bằng sen/Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng/Nhị vàng bông trắng lá sen/Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.”
Chừng mấy câu ca dao thôi đã gói trọn lý do vì sao hoa sen lại giữ vị trí độc tôn trong lòng người Việt. Sen quý ở chỗ hoa biểu trưng cho sự tinh khiết và trong sạch tuyệt đối. Dù mọc lên từ nơi bùn nhơ nhưng sen lại mọc thẳng, thoát lên trên hoàn cảnh sống để nở ra hoa vừa đẹp, vừa tỏa hương thơm ngát. Sắc sen, dù là sắc trắng thanh tân hay hồng dịu dàng, đều mang một vẻ đẹp vô cùng trang nhã. Còn hương sen thì thơm dịu, thanh cao, quyến rũ mà lại rất đỗi tinh tế.
Đối với Phật giáo, hoa sen là hiện thân cho hình ảnh một bậc tu sĩ hay một con người dẫu ở giữa cõi nhân gian đầy phiền não và khổ đau nhưng lại biết tự thân vươn lên tỏa sáng. Con người như sen, giữ trọn giá trị đạo đức, nhân phẩm và khí chất của mình.
Chính vì cái cốt cách thanh sạch ấy, từ xưa trong đền chùa, đình miếu của người Việt, Đức Phật luôn ngự trên tòa sen. Các nghệ nhân, họa sĩ nhiều đời cũng thường lấy hình bông sen, cánh sen để chạm khắc, cách điệu vào kiến trúc và hội họa.
Sen có cái hay là sen thanh sạch đến độ không vướng bụi trần, cũng chẳng bị loài ong bướm bám đậu làm mất đi tính nguyên bản. Dẫu cho sen là loài hoa mau tàn nhưng chính sự hữu hạn, ngắn ngủi ấy lại càng làm tăng thêm cái giá trị quý giá của sen.
Mỗi độ hè về, vào mùa sen nở, tức là mùa Phật Đản, không nhà nào là không chọn những đóa sen tươi thắm nhất để dâng cúng lên Đức Phật và ban thờ tổ tiên. Dù chưa có một văn bản hành chính nào quy định nhưng từ lâu, mặc nhiên trong tâm thức người Việt đã thầm coi hoa sen là Quốc hoa, là biểu tượng thiêng liêng nhất trong đời sống tâm hồn của dân tộc.
PV: Như Nghệ nhân vừa chia sẻ, sen không chỉ gắn với đời sống tâm linh, nghệ thuật hội họa mà còn hiện diện rất rõ trong đời sống thường nhật. Từ góc độ của một người gìn giữ ẩm thực Việt nói chung và ẩm thực Huế nói riêng, bà đánh giá thế nào về sự độc đáo của nguyên liệu sen khi biến hóa từ chốn cung đình xưa ra đến đời sống đại chúng ngày nay?
Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà: Cây sen với người Việt mình không chỉ để ngắm nhìn hay dâng cúng. Từ xa xưa, sen đã đi sâu vào đời sống ẩm thực của mọi tầng lớp, từ đời sống dân dã cho đến chốn cung đình.
Cái độc đáo nhất của cây sen chính là tính hữu dụng toàn diện. Tôi thấy hiếm có loài cây nào mà trời đất ban tặng cho sự vẹn toàn như sen: từ lá, hoa, hạt, tâm sen, ngó sen... tất thảy các bộ phận đều có ích và có thể chế biến thành thực phẩm. Người đầu bếp có thể dùng trọn vẹn nguyên liệu từ sen để làm đủ mọi loại món ăn, từ món mặn đậm đà, món ngọt thanh tao cho đến các loại thực phẩm khô dự trữ.
Lật dở lại lịch sử, các món ăn từ sen vốn dĩ là biểu tượng của ẩm thực cung đình Huế và giới quý tộc xưa bởi sự cầu kỳ, tinh mỹ. Nhưng rồi theo thời gian, những thức quà ấy đã lan rộng ra ngoài quần chúng. Ẩm thực từ sen trở thành nét văn hóa ẩm thực vừa mang tính truyền thống sâu sắc, vừa mang hương vị mộc mạc, thanh mát đặc trưng của làng quê Việt Nam mà ai ai cũng có thể thưởng thức.
PV: Việc đưa ẩm thực lên phục vụ trên khoang máy bay luôn có những tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng khắt khe. Theo góc nhìn chuyên gia, việc Vietnam Airlines chọn các thành phần của sen để làm thực đơn phục vụ hành khách có những điểm thuận lợi và sự độc đáo gì, thưa bà?
Tôi thấy việc Vietnam Airlines đưa sen vào thực đơn trên máy bay là một lựa chọn rất khéo và có một điểm cực kỳ thuận lợi. Các nguyên liệu từ sen, tiêu biểu như hạt sen, có một đặc tính rất hay là không dễ bị hư hỏng, ôi thiu hay biến chất giống như các loại nguyên liệu tươi sống khác. Nhờ vậy, món ăn khi phục vụ trên máy bay vẫn giữ trọn vẹn được độ tươi ngon và hương vị mộc mạc nguyên bản.
Về mặt hương vị, các món ăn từ sen được đưa lên khoang máy bay chính là sự giao thoa tuyệt vời giữa yếu tố truyền thống văn hóa và nét cách tân hiện đại. Hãng đã rất tinh tế khi chế biến ra cả những món mặn, món ngọt độc đáo từ sen để tiếp đãi thực khách. Hương vị của sen vốn thanh tao, dịu nhẹ, không nồng gắt, nó mang lại sự nhẹ nhàng, thư thái cho hành khách khi phải di chuyển trên các chuyến bay đường, đặc biệt là các chuyến bay dài.
PV: Biểu tượng của Vietnam Airlines là hình ảnh Bông Sen Vàng. Và Hãng đã có sự biến đổi hình ảnh biểu tượng thành một thực đơn theo mùa mang tên "Chạm Sen", theo bà, bà đánh giá như thế nào về ý nghĩa của bước đi này dưới góc độ văn hóa?
Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà: Tôi cho rằng đây là một ý tưởng vô cùng sáng tạo và đi rất đúng hướng. Lâu nay, biểu tượng của Hãng hàng không quốc gia là Bông Sen Vàng đã tạo cho hành khách một cảm giác rất đỗi gần gũi và ấm áp. Nhưng khi chúng ta hiện thực hóa biểu tượng ấy thành một thực đơn sen chuyên sâu thì việc thưởng thức món ăn không chỉ đơn thuần là một lựa chọn ẩm thực nữa.
Là người luôn trăn trở về văn hóa ẩm thực, tôi luôn nghĩ rằng phát triển du lịch văn hóa thông qua ẩm thực là con đường bền vững và đúng đắn nhất. Nước mình có quá nhiều món ăn ngon nhưng lâu nay cái thiếu của chúng ta chính là một "câu chuyện".
Việc đưa thực đơn sen lên khoang Thương gia chính là cách Vietnam Airlines tinh tế kể một câu chuyện văn hóa có chiều sâu bằng ngôn ngữ ẩm thực. Bạn bè quốc tế, trước khi máy bay hạ cánh xuống dải đất hình chữ S, đã được chạm vào, được thấu hiểu cốt cách Việt qua sen.
Chính điều đó khiến họ thêm hiểu, thêm yêu và ấn tượng với bản sắc văn hóa của nước mình ngay từ những phút giây đầu tiên.
PV: Thông qua thực đơn Chạm Sen, có thể thấy rõ nỗ lực bền bỉ của Vietnam Airlines trong việc đồng hành cùng các nghệ nhân để phát triển văn hóa Việt gắn liền với hàng không. Bà kỳ vọng gì vào nỗ lực này, đặc biệt là giá trị cảm xúc mà nó mang lại cho những người con xa xứ mỗi khi trở về quê hương và cảm giác bản địa đối với bạn bè quốc tế?
Nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà: Nỗ lực này của Vietnam Airlines thực sự rất đáng trân trọng. Đây là một cách làm duy mỹ để đưa truyền thống văn hóa ẩm thực Việt lan tỏa khắp mọi miền đất nước và từ đất nước mình lan tỏa ra khắp thế giới. Sen là một nguyên liệu vừa độc đáo, vừa đặc biệt để chúng ta giới thiệu ẩm thực truyền thống ra quốc tế.
Nhưng giá trị lớn nhất của thực đơn này, theo tôi, không chỉ dừng lại ở việc quảng bá với người nước ngoài mà nó còn mang một giá trị nhân văn, một giá trị cảm xúc rất lớn đối với người Việt mình. Chúng ta mong rằng hành khách trên các chuyến bay khi thưởng thức món ăn từ sen sẽ cảm thấy hài lòng.
Và đặc biệt, đối với những người con Việt Nam xa xứ lâu ngày, ngay khi bước chân lên máy bay để trở về, được nếm lại hương vị sen truyền thống, họ sẽ gặp lại những ký ức, nếp sống và nếp nhà thân thương.
Hương vị thanh tao của sen sẽ chạm vào tâm thức, làm khơi dậy tình yêu quê hương xứ sở, khiến sợi dây gắn kết với cội nguồn của những người con đi xa trở về càng thêm đậm đà, sâu sắc hơn nữa.
PV: Xin cảm ơn Nghệ nhân!