Du lịch Bản Hồ, mai một vì... thủy điện

Bản Hồ đã vào mùa du lịch nhưng hoạt động kinh doanh vẫn "ảm đạm". Những điểm đến từng một thời hấp dẫn như thác La Ve, suối cá nhảy, suối nước nóng... không một bóng du khách. Suối Mường Hoa khô hạn cũng như  thu nhập của người dân làm du lịch ở đây. Đó là những gì chúng tôi ghi nhận được khi đến với xã Bản Hồ, huyện Sa Pa, Lào Cai.

Điện về thì "bản mình mất khách"

Sapa đang vào mùa du lịch, lượng khách du lịch đến Sapa khá đông, thế nhưng không khí du lịch tại khu du lịch Bản Hồ lại mang một không khí ảm đạm không bình thường. Xe cẩu, xe xúc, xe ô tô tải và ngổn ngang gạch đá trên con đường vào bản. Những nhà hàng, dịch vụ homestay đều đóng cửa vì không có khách. Con suối dọc thung lũng Mường Hoa với hai bên là những thửa ruộng bậc thang đang vào mùa nước nhưng nay đã bị đất đá vùi lấp chỉ còn là những lạch nước nhỏ. Nhà máy điện với những hàng cột thép lớn, nhà xây bê tông....nằm xen lẫn vào giữa bản đã khiến cảnh quan khu du lịch giờ trở thành khu công nghiệp.

Ông Lý Láo Tả, Phó chủ tịch UBND xã Bản Hồ cho biết: Trước đây, khi chưa xây dựng thủy điện ở khu vực này, dân bản có cuộc sống khá giả hơn nhiều. Ngày nào thu nhập ít cũng vài ba trăm, có ngày khách đông đến cả triệu đồng. Nhà nào cũng có ti vi, xe máy, tủ lạnh. Con cái còn được đi học trên tỉnh, trên huyện. Nguồn thu chủ yếu của người dân là từ du lịch cộng đồng, dịch vụ home stay (cho khách lưu trú tại nhà). Mỗi khách nghỉ lại người dân thu vài chục ngàn đồng/ngày. Các dịch vụ ăn uống, văn nghệ....cũng mang lại nguồn thu đáng kể cho dân bản. Vào mùa du lịch, mỗi ngày có cả chục đoàn về đây, đoàn nào ít cũng đôi ba mươi khách. Các dịch vụ của người dân nhờ đó mà “sống” được. Bây giờ, thủy điện về thì việc làm ăn trở nên khó khăn rồi.

Anh Lý Văn Hùng, hộ kinh doanh dịch vụ homestay tại thôn Bản Dền chia sẻ về những khó khăn của gia đình: "Chỉ cách đây vài tháng về trước thôi, nhà máy thủy điện nổ mìn, khoan đá suốt đêm, khách du lịch nghe tiếng mìn sợ lắm, không dám ngủ lại, công ty du lịch cũng không dám đưa khách về bản. Những năm trước thì gia đình ngày nào cũng có khách, giờ thì cả tháng cũng chỉ có vài ba khách thôi, khó làm lắm rồi. Vợ mình trong đội văn hóa của bản, trước thì tối nào cũng đi diễn văn nghệ, có những tối nhiều nơi mời diễn, cho mấy triệu mà không làm được, vì phải diễn cho bản mình trước, còn giờ thì cả tháng có khi cũng chả biểu diễn một buổi nào. Khách du lịch giờ không về bản. Những năm trước nhà mình thu một đến hai triệu mỗi ngày là chuyện bình thường, thế nhưng nay cả tháng cũng chả thu được đến hai triệu đồng. Kinh tế gia đình vì thế mà khó khăn, mùa màng thì mỗi năm một vụ chả được bao nhiêu thóc lúa. Từ ngày có nhà máy điện về, gia đình chả biết làm gì nữa".

Sự khác biệt giữa "Quảng cáo và thực trạng"

Elisa và Delphin là hai khách du lịch nước ngoài hiếm hoi mà chúng tôi gặp trong suốt buổi sáng tham quan bản. Chia sẻ với chúng tôi, cả hai vị khách đều cảm thấy không hài lòng về thực trạng cảnh quan du lịch ở đây: "khi chúng tôi mua tour, công ty du lịch nói rằng ở đây có suối nước nóng và phong cảnh đẹp, nhưng thực tế khi đến đây thì không phải như vậy. Khi chúng tôi đến nơi thì thấy phong cảnh núi rừng bị phá rất nhiều, nhà máy trong khu dân cư, chúng tôi không ra suối được.... thực là sự khác biệt lớn giữa quảng cáo cửa công ty du lịch và thực trạng ở đây. Vì vậy, chúng tôi sẽ quay về Sapa chứ không nghỉ lại nữa".

Có rất nhiều du khách sau khí đến bản rồi lại bỏ về, họ còn yêu cầu các công ty du lịch bồi thường tiền họ mua tour, thậm chí coi đây như một hành động kinh doanh "lừa đảo". Đây chính là những lý do khiến gần đây các công ty du lịch khống dám đưa khách về Bản Hồ.

Anh Đỗ Trọng Nguyên ở Công ty du lịch Khám Phá Việt có trụ sở tại trị trấn Sapa cho biết. Từ 2 năm nay, lượng khách của công ty đưa xuống Bản Hồ chỉ còn bằng một phần nhỏ so với những năm trước. Lý do là du khách không hài lòng với cảnh quan thiên nhiên, nhà xây bê tông hóa từ công trình thủy điện xen lẫn trong bản, nổ mìn lở đất khiến suối nước bị ô nhiễm, vẩn đục, cây rừng bị tàn phá....Vì thế mà công ty cũng không dám đưa khách về Bản Hồ nhiều nữa. Nếu các cơ quan quản lý không có biện pháp nào khắc phục hậu quả của các công trình thủy điện, khôi phục lại cảnh quan thiên nhiên, môi trường thì điểm tham quan, du lịch công đồng Bản Hồ sẽ có "nguy cơ mai một" trong thời gian tới.

Có nhiều ý kiến nhưng đều bị "phớt lờ"

Số liệu thống kê từ Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Lào Cai cho thấy. Nếu như năm 2006, Bản Hồ đón 8.815 lượt du khách lưu trú qua đêm, thì đến năm 2008 giảm xuống còn 5.339 lượt, năm 2009 còn 2.991 và năm 2010 chỉ còn khoảng hơn 100 lượt khách. Các điểm du lịch nổi tiếng thác La Ve, suối cá nhảy, suối nước nóng đã bị tàn phá nặng nề, không còn giá trị sử dụng nữa. Bốn đội văn nghệ của xã để phục vụ du khách cũng đang trong tình trạng bấp bênh chờ "giải thể".

Theo báo cáo số 38/BC-UBND của UBND huyện Sa Pa về tác động tới môi trường của một số dự án thủy điện trên địa bàn xã Bản Hồ cho thấy, cả ba công trình thủy điện đang thi công ở đều có vi phạm về việc xử lý chất thải rắn, gây ô nhiễm nguồn nước và nguy hại cho môi trường. Đứng trước thực trạng trên, sở VHTTDL đã nhiều lần đề nghị các cơ quan có liên quan, các cấp trước khi phê duyệt xây dựng thủy điện cần gửi hồ sơ về sở VHTTDL để thẩm định, đánh giá tác động, ảnh hưởng của thủy điện đối với đời sống, văn hóa, xã hội nơi được xây dựng trước khi thi công. Đề nghị các đơn vị đã và đang thi công các công trình cần thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết, nhanh chóng khắc phục hậu quả do quá trình thi công, khôi phục lại cảnh quan môi trường, nhưng cho đến nay hầu hết các đơn vị thi công đều phớt lờ những ý kiến này.

Tác hại của các công trình thủy điện không dừng lại ở những vấn đề, con số này. Trên thực tế, các công trình này đã gây tác hại lớn hơn và có ảnh hưởng lâu dài tới cuộc sống người dân trong xã khi môi trường bị hủy hoại, nguồn nước ô nhiễm...và hơn hết là sự biến mất dần của một vùng không gian văn hóa bản địa nhiều mầu sắc đang rất cần được bảo tồn và phát triển./.

Những ngọn núi bao quanh thung lũng thuộc địa phận khu du lịch Bản Hồ bị nổ mìn làm sạt lở, đất đá đều đổ xuống lòng suối.

Con suối Mường Hoa chẩy qua thung lũng trở thành nạn nhân của đất đá phế thải.

Lòng suối cạn trơ sỏi đá khi đã vào mùa nước xuống đồng.

Con đường vào khu du lịch Bản Dền, xã Bản Hồ ngập đất, đá, gạch, cát và các loại xe, máy phục vụ công trình thủy điện.

Nhìn từ phía ngoài, nhà máy điện xen lẫn vào không gian văn hóa của bản du lịch Bản Dền

...Và nhìn từ trong bản ra cũng vẫn là nhà máy điện.

Cây cầu dẫn vào bản trước kia vốn là nơi tập chung của những người làm dịch vụ hướng dẫn du lịch, bán hàng thổ cẩm, bạc mỹ nghệ....giờ vắng thế này.

Hai cô gái người Mông hàng ngày đi lại trên cầu bán hàng lưu niệm cho du khách. Khi chúng tôi đến bản là quá nửa chiều mà vẫn chưa gặp khách nào.

Một vị khách hiếm hoi đi thăm bản với đôi ủng cao su ngang gối.

Elisa và Delphin, hai khách du lịch người Pháp chẳng có gì để tham quan ngoài việc lang thang trong bản đến khi có xe về thị trấn.