Hãy giữ lấy những gì sắp mất

Thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) được mọi người biết đến bởi không chỉ có hoa đẹp, khí hậu trong lành, mát mẻ... mà còn nổi tiếng bởi những biệt thự theo kiến trúc Pháp ẩn hiện dưới tán rừng thông. Tuy nhiên, trước sức ép của đô thị hoá, sự buông lỏng quản lý cũng như hạn chế về tầm nhìn chiến lược, đã khiến kiến trúc đô thị đặc sắc này bị biến dạng.

Thành phố Đà Lạt hiện có khoảng 1.900 biệt thự lớn nhỏ được xây dựng từ trước giải phóng. Trong đó, có 190 công trình biệt thự mang kiến trúc tiêu biểu, tập trung chủ yếu ở 2 khu bảo tồn kiến trúc (là Khu biệt thự Trần Hưng Đạo và Lê Lai).

Trên thực tế, hiện một nửa trong số đó đã được chính quyền tỉnh Lâm Đồng cho thuê, hoặc bán cho các doanh nghiệp. Nhưng vì mục đích đầu cơ, xí phần rồi tìm đối tác để sang nhượng trục lợi nên phần lớn những ngôi biệt thự này đều rơi vào tình cảnh bỏ hoang, xuống cấp trầm trọng, một số thì đã nhường chỗ cho nhà hàng, khách sạn mọc lên.

Thêm vào đó, tình trạng xây nhà trái phép, không phù hợp với quy hoạch chung và thiết kế theo quy định, nhiều khoảng trống của thành phố Đà Lạt bị lấn chiếm, rừng nội ô bị tàn phá nặng nề, khiến bộ mặt kiến trúc đô thị của Đà Lạt ngày càng trở nên nham nhở, nhem nhuốc và nguy cơ sẽ bị phá nát trước cơn lốc của quá trình đô thị hóa.

Trước thực trạng kiến trúc đô thị của Đà Lạt bị xuống cấp, ông Nguyễn Phước Hùng, một người dân Đà Lạt nêu ý kiến: “Nếu chúng ta đặt một kiến trúc hộp ở Đà Lạt sẽ không phù hợp. Những khối bê tông sẽ khiến Đà Lạt mất đi sự hài hoà với thiên nhiên, Đà Lạt không còn là Đà Lạt nữa. Du khách sẽ không lên Đà Lạt vì ở những nơi khác cũng có những tòa nhà rất cao sang. Chúng ta sẽ tự đánh mất mình nêu không bảo vệ thiên nhiên.”

“Hãy giữ lấy những gì sắp mất và tìm lại những gì đã mất” – Đó là lời cảnh báo của ông Kubo Takuo, một người làm công tác quản lý Du lịch ở thành phố Fuji Kawaguchiko của Nhật Bản, trước cảnh tượng kiến trúc đô thị Đà Lạt đang trên đà xuống cấp nghiêm trọng.

Để thuyết phục hơn cho nhận định của mình, ông Kubo Takuo đã đưa ra nhiều minh chứng tương tự mà thành phố Fuji Kawaguchiko của ông đã vấp phải. Để rồi giờ đây, Chính phủ Nhật Bản đã phải sửa chữa sai lầm bằng cách ban hành nhiều nghiêm luật trong công tác quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị.

Ông Kubo Takuo nhận định: “Trong chiến lược phát triển của Việt Nam có nhắc đến cụm từ “đô thị hóa”. Nói như vậy không có nghĩa là chúng tôi hoàn toàn phản đối kế hoạch quản lý các ngôi biệt thự cổ của các bạn. Tuy nhiên, ở Nhật Bản, do vai trò người quản lí kinh doanh rất cao nên chính quyền địa phương rất khó quản lý sau khi đã cho thuê các cơ sở này. Ở Việt Nam, nếu chính quyền nói chung và cơ quan quản lý đô thị nói riêng có đủ lực để quản lý, làm sao để các nhà đầu tư nhảy vào mà không thể phá vỡ những quy định chung thì sẽ không có vấn đề gì. Hầu hết các đô thị của Nhật Bản đều cố gắng thực hiện điều này, đô thị nào thực hiện tốt thì đô thị đó mới đảm bảo việc bảo tồn các công trình kiến trúc, văn hoá lịch sử”.

Tháng 5/2002, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đà Lạt và vùng phụ cận đến năm 2020. Thế nhưng, đến nay công tác quy hoạch đô thị Đà Lạt vẫn dẫm chân tại chỗ, thậm chí thụt lùi so với tốc độ phát triển chung.

Để cứu vãn Đà Lạt, trong buổi họp báo mới đây, chính quyền tỉnh Lâm Đồng cho biết, địa phương đã quyết định mời một nhóm kiến trúc sư thuộc Viện thiết kế quy hoạch đô thị Paris và một công ty thiết kế quy hoạch lừng danh khác của Pháp thực hiện quy hoạch lại Đà Lạt. Theo kiến trúc sư Nguyễn Văn Lập - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Lâm Đồng, đây là một chủ trương tuy muộn nhưng có còn hơn không.

Kiến trúc sư Nguyễn Văn Lập nêu ý kiến: “Thành phố Đà Lạt mang dáng dấp của kiến trúc Pháp, và có đặc thù là thành phố trong rừng, rừng trong thành phố. Rất cần thiết phải bảo tồn, giữ gìn những kiến trúc đó, hài hoà giữa cái của ngày xưa và ngày nay trong sự phát triển của đô thị. Nếu mời được các kiến trúc sư của Pháp tham gia quy hoạch lại Đà Lạt là điều tuyệt vời, có muộn còn hơn không. Đã có suy nghĩ đúng thì tôi chắc rằng mọi việc sẽ tốt lành”

Kiến trúc đô thị Đà Lạt là cốt lõi quan trọng, có tính chất quyết định sự sống còn của thành phố này, vì thế, sau một thời gian dài buông lỏng, chính quyền địa phương nơi đây đang ra sức chấn chỉnh, phấn đấu để đưa Đà Lạt trở thành một đô thị di sản kiến trúc. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng để đạt được điều đó, ngoài việc định hướng công tác quy hoạch đô thị một cách riêng và phù hợp, Chính phủ cần phải ban hành những qui chế riêng cho việc cải tạo và phát triển Đà Lạt, nhất là những nghiêm luật trong công tác quản lý nhà nước. Có vậy thành phố này mới phát triển đúng hướng theo nét riêng của chính mình, thật sự là thành phố kiểu mẫu trên cao nguyên xanh./.