Làng bánh chưng xuất ngoại

Những ngày cuối năm này, trên con đê dẫn về làng, lại nhộn nhịp người xechở hàng tấn lá dong, gạo nếp, đậu xanh. Làng bánh đang hối hả ngày đêm với  những hợp đồng bánh chưng ngày Tết.

Làm bánh quanh năm

Bánh chưng Tranh Khúc nổi tiếng thơm ngon không nơi nào sánh được. Cả thôn có 400 hộ thì gần như 100% với khoảng 1.600 nhân khẩu làm bánh chưng, đời cha truyền lại đời con, từ những em bé 7 - 8 tuổi đến các cụ già nhai trầu móm mém đều biết làm bánh chưng.

Làng Tranh Khúc làm bánh quanh năm. Ngày thường thì làm bánh đổ cho các siêu thị, chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, Yên Phụ, Thanh Xuân, các nhà hàng, khách sạn… ngoài ra còn còn gửi đi các tỉnh lân cận như Hà Tây,  Bắc Ninh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Bắc Giang và các gánh hàng rong. Vào những ngày mồng một, đêm rằm, nhu cầu tiêu thụ bánh nhiều hơn. Ngày Tết, từ Rằm tháng Chạp đổ ra thì cả làng gần như thức trắng để kịp giao hàng với số lượng lên tới hàng chục tấn. Ngay từ khi bước chân vào đầu làng đã thấy nức lên mùi thơm toả ra từ những nồi bánh chưng. Nhà nào cũng có 5-6 bếp lò cực đại với những thùng nhôm to có thể chứa 400 – 500 chiếc bánh. Từ sáng đến tối, người ta bận bịu với công việc: Rửa lá, đãi gạo, thái thịt, gói bánh, luộc bánh… Cả làng chẳng ai làm ruộng, tất cả đều chung sức làm nghề. Bà Nguyễn Ngọc Nga, 70 tuổi, vừa gói bánh thoăn thoắt vừa kể: Từ nhỏ tôi đã cùng cha mẹ gói bánh. Lớn lên lấy chồng người cùng làng lại tiếp nối nghề này. Bây giờ, các con tôi, trai gái dâu rể, các cháu ai cũng biết gói bánh bằng tay rất đẹp chứ không cần khuôn. Mỗi  ngày gia đình bà gói 200 – 400 chiếc cho các siêu thị và chợ. Vào ngày Tết thì trung bình 3.000 –4.000 chiếc/ngày, gói đến tận đêm 30, thường phải thuê thêm 15-20 nhân công. Hỏi bí quyết vì sao bánh chưng thơm ngon thì bà cười mà rằng: Thật ra chẳng có bí quyết gì đâu, chỉ cân chọn gạo, đỗ, thịt ngon là bánh đã ngon rồi.

Thêm một vài kỹ thuật nấu bánh nữa là xong

Chứng kiến gia đình bà làm bánh mới thấy hết tính chuyên nghiệp. 400 chiếc bánh chỉ có hai người gói mà trong vòng một tiếng đồng hồ đã được xếp gọn vào nồi, mặc dù các công đoạn để cho ra một chiếc bánh chưng rất cầu kỳ. Đầu tiên phải chọn lá dong được lấy từ vùng núi Yên Bái, Phú Thọ, Nghệ An… xanh và to bản, không rách. Chọn xong, rửa sạch để khô, tước hết cuộng lá rồi xếp mặt lá xanh vào trong, tiếp đến là 2 – 3 lớp lá nữa rồi ngoài cùng là một chiếc lá xanh. Từng chồng lá được xếp gọn gàng để khi gói chỉ cần mang ra là xong. Gạo nếp thì phải nhập loại nếp cái hoa vàng. Gạo không được ngâm mà phải vo, đãi sạch sau đó để khô. Nếu sử dụng gạo ngâm sẽ nhanh thiu. Đỗ xanh loại 1, bỏ vỏ, nấu chín, đánh nhuyễn. Tất cả đều không có một hạt sạn. Thịt lợn phải tươi, nửa mỡ, nửa nạc, trần qua nước sôi để khử mùi hôi và chất bẩn, sau đó thái to bản, ướp gia vị, hạt tiêu cho miếng thịt mềm, thơm. Chuẩn bị xong thì đến công đoạn gói bánh. Cứ một lớp gạo thì đến đỗ, thịt, rồi lại một lớp đỗ và gạo lót sau cùng. Khi gói cần chặt tay để bánh không bị nhão. Xếp bánh vào xoong phải có khoảng cách để nước có thể len vào quanh bánh. Đổ nước đầy, cứ sau một giờ bánh sôi phải chế thêm một lần nước lạnh. Sau 8 giờ có thể vớt bánh, muốn để lâu thì đun thêm 2 – 3 tiếng.

Mang Tết đến muôn nơi

Những năm gần đây, nhiều gia đình ở Tranh Khúc còn phải “lo” bánh xuất đi thị trường nước ngoài như: Lào, Thái Lan, Đức, Nga… Năm nào cũng vậy, cứ gần đến ngày Tết hợp đồng đặt hàng lại tới tấp gửi về. Bánh xuất đi nước ngoài thường phải gói nhiều lá hơn so với hàng trong nước, để khi xếp vào thùng, vận chuyển đi xa bánh không suy suyển, tăng thời gian sử dụng. Bánh luộc xong được đưa ra sân bay ngay. Phần lớn khách hàng đều yêu cầu giữ nguyên hương vị của bánh chưng truyền thống, nhưng cũng có người đòi thay đổi nguyên vật liệu để phù hợp với khẩu vị: Bánh chưng đưa sang Australia phải có trứng, bánh đưa sang Mỹ phải có gà ta, sang Đài Loan phải có lạp xưởng…

Anh Phạm Văn Quý - Chủ tịch xã cho biết, số hộ sản xuất bánh chưng trong xã đông là vậy nhưng những gia đình nhận được đơn đặt hàng làm bánh cho Việt kiều cũng chỉ khoảng hơn 10 hộ. Đây là những gia đình sản xuất có quy mô lớn và là những mối hàng quen của những đại lý ở Hà Nội. Những gia đình có con em đang sống ở nước ngoài cũng mua vài đồng bánh gửi sang làm quà cho người thân với mong muốn làm tăng thêm sự đầm ấm, mang chút hương vị truyền thống của ngày Tết Nguyên đán đến người xa xứ. Nhiều năm qua, xã luôn tạo điều kiện thuận lợi để các gia đình phát triển nghề truyền thống. Tính trung bình mỗi ngày, trừ đi mọi chi phí, một gia đình có thể thu lãi khoảng vài trăm nghìn đồng (trong dịp Tết). Còn vào các mùa khác, thu nhập thấp hơn. Bản thân lãnh đạo xã cũng nghĩ nhiều đến việc làm sao xúc tiến để bánh chưng thôn Tranh có thương hiệu và thương hiệu đó có thể bay đi xa hơn.

Chữ tín giữ nghề

Hiện nay, giá bánh chưng ở làng Tranh Khúc vẫn giữ ở mức 3.000 đồng/bánh nhỏ và 10.000đồng/ bánh to. Mặc dù giá nguyên liệu tăng 2 – 4 lần nhưng giá bánh không thể tăng nhiều. Chị Nguyễn Thị Bích chia sẻ: Làm nghề này phải giữ chữ tín thì mới duy trì được lâu. Nếu cứ giá nguyên liệu tăng mình cũng tăng thì khách hàng sẽ không còn mặn mà nữa. Thế nên “lấy công làm lãi”, tiết kiệm những khoản chi phí khác để giữ bánh không tăng giá mà chất lượng vẫn phải đảm bảo.

Đẹp nhất con gái làng Tranh/ Chua ngoa chợ Nhót, ba vành kẻ Om, câu ca đã có từ lâu ca ngợi con gái làng Tranh vừa đẹp người lại vừa khéo léo, đảm đang. Bánh chưng làng Tranh cũng bởi bàn tay các cô mà vấn vương khách phương xa, ra Bắc vào Nam rồi theo chân Kiều bào đến tận trời Tây. Cuộc sống ngày càng bận rộn, nhiều gia đình không thể gói nhưng nhờ có bánh chưng Tranh Khúc, nhà nhà vẫn có bánh để thờ tổ tiên ngày Tết. Người ta thường nói, bánh chưng biểu tượng cho cuộc sống sung túc. Có lẽ vì vậy mà bánh chưng đã giúp cho cả làng Tranh Khúc có nguồn thu nhập ổn định. Những ngôi nhà cao tầng cứ mỗi ngày một mọc nhiều hơn và làng bánh lúc nào cũng rộn rã, thơm lừng “mùi” Tết!./.