Từ quản lý thủ công sang mô hình minh bạch, hiện đại

Việc bãi bỏ thuế khoán và chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế từ ngày 1/1/2026 được xem là bước thay đổi lớn đối với hàng triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam.Chính sách này không chỉ tác động đến cách thức nộp thuế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mô hình quản lý, vận hành và khả năng phát triển lâu dài của khu vực kinh tế hộ gia đình.

Dù nhiều người còn lo ngại về các khoản chi phí phát sinh và áp lực thích nghi ban đầu, nhưng xét về lâu dài, đây được xem là cơ hội để hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình hiện đại, minh bạch và bền vững hơn.

Nhiều năm qua, phần lớn hộ kinh doanh hoạt động theo phương thức quản lý đơn giản, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân và ghi chép sổ sách. Thậm chí, có trường hợp gần như không có hệ thống sổ sách rõ ràng.

Mô hình này phù hợp khi quy mô còn nhỏ, nhưng lại lộ rõ những hạn chế, bất cấp khi hoạt động kinh doanh mở rộng. Từ việc kiểm soát doanh thu, chi phí, công nợ hay hàng tồn kho đều làm thủ công, khiến nhiều hộ kinh doanh rơi vào tình trạng thất thoát nhưng không nhận ra.

Với quy định mới yêu cầu sử dụng hóa đơn điện tử, chữ ký số, phần mềm kế toán và kê khai doanh thu theo thực tế, nhiều người ngại thay đổi sinh tâm lý cho rằng đây là gánh nặng làm tăng chi phí hoạt động. Các khoản chi cho thiết bị, phần mềm hoặc dịch vụ kế toán là khoản tiền phát sinh để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế. Tuy nhiên, cách nhìn này chủ yếu phản ánh khó khăn trước mắt mà chưa thấy được lợi ích lâu dài của quá trình chuyển đổi.

Thực tế cho thấy, việc quản lý theo kiểu “sổ tay, sổ chợ” có thể giúp tiết kiệm chi phí trong thời gian đầu nhưng sẽ trở thành rào cản khi quy mô hoạt động và doanh thu tăng lên. Nhiều hộ kinh doanh có doanh thu lớn nhưng vận hành thủ công, dẫn đến khó kiểm soát dòng tiền và không tối ưu được chi phí vận hành.

Việc áp dụng cơ chế kê khai và số hóa sổ sách không chỉ nhằm mục tiêu minh bạch thuế mà còn giúp hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị. Khi quy trình được số hóa, nhiều công việc thủ công sẽ được tự động hóa, giúp tiết kiệm thời gian và giảm sai sót. Thông qua phần mềm quản lý, chủ hộ có thể theo dõi doanh thu, lợi nhuận, hàng tồn kho hay công nợ dễ dàng.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mạnh sang môi trường số, việc sử dụng hóa đơn điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt đang là xu hướng. Ban đầu, có thể những thay đổi này tạo ra áp lực, nhưng đó cũng là bước chuẩn bị cần thiết để hộ kinh doanh tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Nếu tiếp tục duy trì mô hình quản lý cũ, nhiều hộ kinh doanh sẽ gặp khó khăn khi thị trường ngày càng yêu cầu sự minh bạch và chuyên nghiệp cao hơn.

Chi phí tăng ban đầu nhưng sẽ giảm dần nhờ công nghệ

Một trong những lo ngại lớn nhất hiện nay là chi phí tuân thủ. Nhiều ý kiến cho rằng nếu cộng chi phí phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, chữ ký số và dịch vụ kê khai cho hàng triệu hộ kinh doanh thì tổng số tiền xã hội phải bỏ ra sẽ rất lớn. Tuy nhiên, lập luận này chưa tính đến sự cạnh tranh của thị trường công nghệ và dịch vụ tài chính.

Thực tế, tùy từng sản phẩm mà các công ty đang cung cấp giải pháp quản lý bán hàng cho  hộ kinh doanh có chi phí từ 1,2 – 7,2 triệu đồng/năm. Nhiều ý kiến cho rằng, cùng với cơ hội kinh doanh và khả năng quản lý thông minh thì đây không phải là mức chi phí quá cao đối với các hộ kinh doanh.

Thêm nữa khi nhu cầu tăng mạnh, các doanh nghiệp cung cấp giải pháp kế toán, hóa đơn điện tử và quản lý bán hàng sẽ cạnh tranh để thu hút khách hàng. Điều đó sẽ khiến giá dịch vụ giảm dần theo thời gian.

Bên cạnh đó, quy định về sổ sách kế toán cho hộ kinh doanh cũng được thiết kế theo hướng đơn giản hơn trước. Nhiều nhóm hộ kinh doanh chỉ cần sử dụng các mẫu sổ cơ bản thay vì áp dụng hệ thống kế toán phức tạp như doanh nghiệp lớn. Cơ quan thuế thời gian qua cũng tăng cường hỗ trợ người nộp thuế thông qua các hình thức hướng dẫn trực tiếp để giúp hộ kinh doanh dần làm quen với quy trình mới.

Ngoài vấn đề chi phí, nhiều người còn lo ngại về nguồn hàng đầu vào không có hóa đơn, đặc biệt đối với hàng hóa mua từ nông dân, ngư dân, chợ đầu mối hoặc các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành vẫn có cơ chế xử lý cho những trường hợp này. Một số nhóm hộ kinh doanh doanh thu thấp vẫn được phép sử dụng hóa đơn điện tử đơn giản. Đồng thời, pháp luật cũng cho phép lập bảng kê đối với hoạt động thu mua nông sản, thủy sản trực tiếp từ người sản xuất nếu thực hiện đúng quy định.

Ở góc độ rộng hơn, việc quản lý hàng hóa thông qua hóa đơn điện tử không chỉ ảnh hưởng đến từng hộ kinh doanh riêng lẻ mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi  doanh nghiệp và hộ kinh doanh yêu cầu chứng từ minh bạch, các đầu mối bán buôn cũng buộc phải thay đổi để duy trì hoạt động kinh doanh. Điều này góp phòng chống hàng giả, hàng lậu và hàng hóa không rõ nguồn gốc trên thị trường.

Một lợi ích quan trọng khác của việc minh bạch hóa doanh thu là khả năng tiếp cận vốn ngân hàng. Trước đây, nhiều hộ kinh doanh khó vay vốn vì không chứng minh được doanh thu và năng lực tài chính. Khi có hệ thống sổ sách và dữ liệu kế toán rõ ràng, họ sẽ dễ dàng tiếp cận các khoản vay chính thức với lãi suất phù hợp.

Có thể giai đoạn đầu, việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế sẽ gặp khó khăn. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thêm chi phí mà còn là quá trình thay đổi phương thức quản lý để phù hợp với xu thế phát triển mới. Những khoản đầu tư cho công nghệ, kế toán và quản trị thực chất là nền tảng giúp hộ kinh doanh hoạt động hiệu quả hơn và có cơ hội phát triển bền vững trong tương lai.

Miễn thuế TNCN với nhiều khoản thu nhập từ 01/7/2026

VOV.VN - Từ ngày 01/7/2026, theo Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, nhiều nhóm thu nhập sẽ tiếp tục được miễn thuế thu nhập cá nhân (TNCN), trải rộng từ chuyển nhượng bất động sản, thu nhập nông nghiệp đến các lĩnh vực khoa học, đổi mới sáng tạo và an sinh xã hội.

Vì sao tiến độ xử lý nhà đất công dôi dư sau sáp nhập vẫn chậm?

VOV.VN - Sau sáp nhập đơn vị hành chính, hàng nghìn cơ sở nhà đất công dôi dư trên cả nước vẫn chưa được đưa vào khai thác, nhiều “đất vàng” bỏ hoang, xuống cấp kéo dài. Thủ tướng yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn tất xử lý trong quý II nhằm tránh lãng phí và thất thoát tài sản công.