Dù các định hướng chiến lược quốc gia về quản lý, khai thác bền vững tài nguyên biển đã được xác lập, việc hiện thực hóa các mục tiêu này ở cấp địa phương vẫn đặt ra yêu cầu về một công cụ kỹ thuật đồng bộ, dễ áp dụng và phù hợp với thực tiễn. Nhằm hoàn thiện cơ sở kỹ thuật cho quá trình này, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam phối hợp với Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Họp tham vấn kỹ thuật “Hướng dẫn phân vùng sử dụng biển cấp địa phương”. 

Khoảng trống trong triển khai quy hoạch biển ở địa phương

Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung quy hoạch biển với Quy hoạch không gian biển quốc gia và Quy hoạch tổng thể khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên vùng bờ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một trong những thách thức lớn hiện nay là việc cụ thể hóa các quy hoạch này tại cấp tỉnh, thành phố ven biển.

Trong thực tế, nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn khi xác định ranh giới sử dụng không gian biển, xử lý xung đột giữa các mục tiêu phát triển và bảo tồn, cũng như phối hợp liên ngành trong quản lý tài nguyên biển. Việc thiếu các hướng dẫn kỹ thuật và cơ sở pháp lý đồng bộ khiến quá trình triển khai chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Phát biểu khai mạc hội thảo, đại diện UNDP cho rằng phân vùng sử dụng biển, như chúng ta đều nhận thấy, không chỉ là một công cụ kỹ thuật. Đây là nền tảng của quản trị đại dương hiện đại, nơi các mục tiêu phát triển kinh tế biển, bảo tồn thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu cần được cân bằng một cách khoa học, minh bạch và hài hòa.

Trong bối cảnh sắp xếp lại các đơn vị hành chính và xu hướng tăng cường phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhu cầu về một công cụ quản lý không gian biển rõ ràng, khoa học và dễ áp dụng tại địa phương càng trở nên cấp thiết.

“Bản đồ chung” để giảm xung đột trong sử dụng không gian biển

Tài liệu “Hướng dẫn phân vùng sử dụng biển cấp địa phương” do Viện Cơ học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì nghiên cứu, xây dựng trong khuôn khổ Dự án “Quy hoạch không gian biển hướng đến đại dương bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu” do Chính phủ Na Uy tài trợ.

Theo nhóm nghiên cứu, phân vùng sử dụng biển là việc phân chia không gian biển thành các khu vực chức năng nhằm tối ưu hóa phân bổ tài nguyên, giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích và bảo vệ hệ sinh thái biển dễ bị tổn thương.

Khác với cách tiếp cận quản lý theo từng lĩnh vực riêng lẻ, phương pháp phân vùng đặt trọng tâm vào điều phối tổng hợp, cân bằng giữa bảo tồn và phát triển.

Tài liệu hướng dẫn đề xuất quy trình phân vùng sử dụng biển cấp địa phương gồm nhiều bước từ thành lập nhóm chuyên gia, thu thập dữ liệu, xây dựng bản đồ chuyên đề, xác định xung đột trong sử dụng không gian, lập bản đồ phân vùng đến xây dựng quy định sử dụng và tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, hướng dẫn nhấn mạnh nguyên tắc xử lý chồng lấn và mâu thuẫn trong sử dụng không gian biển trên cơ sở ưu tiên hài hòa giữa quốc phòng - an ninh, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển kinh tế biển.

Các vùng biển có thể được xác định theo nhóm chức năng gồm: vùng bảo tồn, vùng khai thác và vùng đệm. Trong đó, từng khu vực sẽ có quy định cụ thể về hoạt động được phép, hạn chế hoặc cấm khai thác nhằm giảm thiểu rủi ro môi trường và tránh xung đột lợi ích.

Hướng tới quản trị biển tích hợp và kinh tế biển xanh

Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ mô hình quản trị biển từ quản lý theo ngành sang tiếp cận tích hợp, dựa trên hệ sinh thái và hướng tới phát triển bền vững. Đại diện UNDP chia sẻ ba định hướng chiến lược quan trọng cho quản trị biển trong giai đoạn tới: Thứ nhất, cần thúc đẩy quản trị tích hợp và đa tầng, tăng cường kết nối giữa trung ương và địa phương, cũng như giữa các ngành; Thứ hai, cần áp dụng cách tiếp cận dựa vào hệ sinh thái, đặt sức khỏe đại dương làm nền tảng cho phát triển dài hạn; Và thứ ba, cần thúc đẩy kinh tế biển xanh, hướng tới tăng trưởng bền vững, giảm thiểu rủi ro môi trường và tạo giá trị lâu dài.

Các chuyên gia nhận định, nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, “Hướng dẫn phân vùng sử dụng biển cấp địa phương” sẽ trở thành cơ sở kỹ thuật quan trọng giúp các tỉnh, thành ven biển nâng cao năng lực quản lý không gian biển, hỗ trợ cấp phép, giám sát khai thác tài nguyên và thúc đẩy phát triển bền vững.

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường biển, suy giảm hệ sinh thái và áp lực khai thác ngày càng gia tăng, quản lý không gian biển một cách khoa học không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Mỗi quyết định phân vùng hôm nay không chỉ định hình cấu trúc phát triển kinh tế biển trong tương lai mà còn góp phần bảo vệ “lá chắn xanh” của quốc gia trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Việt Nam thúc đẩy kinh tế biển xanh từ đào tạo đến quy hoạch không gian biển

VOV.VN - Khóa tập huấn giảng viên nguồn (ToT) về quy hoạch không gian biển và phát triển kinh tế biển bền vững không chỉ trang bị kiến thức chuyên sâu cho đội ngũ chuyên gia, giảng viên mà còn mở ra nền tảng hợp tác đa bên nhằm thúc đẩy kinh tế biển xanh tại Việt Nam trong giai đoạn mới.