Vướng ngay từ khâu định giá

Gần đây nhất, TS. Nguyễn Đăng Duy, Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM cùng nhóm nghiên cứu của mình đem sản phẩm “bàn tay robot mềm” ra giới thiệu ở sàn công nghệ TP.HCM. Đây là một giải pháp sáng tạo sử dụng túi khí để cầm nắm những vật thể mỏng manh như thực phẩm hay nông sản mà không gây hư hại, khắc phục yếu điểm của những bàn tay robot công nghiệp đang sử dụng và có thể phát triển hướng tới ứng dụng đa dạng trong giáo dục, y tế... nhưng vẫn dừng ở phòng thí nghiệm.

Giả sử sản phẩm này được doanh nghiệp nào đó chú ý và muốn chuyển giao thì câu chuyện phải bắt đầu bằng cách định giá bao nhiêu, xác định xem sản phẩm đó hình thành từ nguồn lực nào, được đăng ký quyền sở hữu trí tuệ hay chưa...

TS. Duy mong muốn: "Cần có những buổi hội thảo, nói chuyện giữa ba bên. Qua đó doanh nghiệp làm việc nhiều hơn, hỗ trợ nhiều hơn cho trường đại học. Doanh nghiệp có thế mạnh là hiểu được nhu cầu của thị trường, còn trường đại học thì có thế mạnh khoa học cơ bản. Có những cái trường đại học đang phát triển mà doanh nghiệp cũng cần nhưng chưa biết được, thì qua đối thoại và chia sẻ những tầm nhìn như vậy sẽ hợp tác tốt hơn".

Tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM hiện nay, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học đang thực hiện chủ yếu theo hình thức nghiên cứu sản phẩm đặt hàng và chuyển giao công nghệ. Cụ thể như, Trung tâm tin học viết phần mềm theo yêu cầu của đối tác, Viện tế bào gốc chuyển giao sản phẩm với giá 0 đồng cho các bệnh viện sau đó chia sẻ doanh thu theo thỏa thuận…Đồng thời, nhà trường cũng chủ động làm việc với doanh nghiệp để họ mua các kết quả nghiên cứu.

PGS.TS Trần Văn Mẫn, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM cho biết, trong thương mại hóa sản phẩm của trường đại học hiện nay, một yếu tố đầu tiên tưởng như đơn giản nhưng lại bị vướng và chưa gỡ được, đó là khâu định giá sản phẩm nghiên cứu. Cụ thể như, doanh nghiệp đưa ra yêu cầu và rót vào nghiên cứu một phần chi phí và khi làm thỏa thuận giữa hai bên thì việc xác định phần đóng góp của doanh nghiệp, nhà trường, nhà nước thế nào, định giá sản phẩm ra sao...chưa có những hướng dẫn thật sự rõ ràng, cụ thể. 

"Thương mại hóa điểm nghẽn nằm ở hành lang pháp lý và câu chuyện cốt lõi chính là thẩm định giá sản phẩm sở hữu trí tuệ, sản phẩm vô hình. Do cơ chế trách nhiệm trước nay không rõ, dẫn tới đẩy rủi ro trách nhiệm cho những người đứng đầu trường, viện là người phải ký quyết định cuối cùng rằng cái này đi chuyển giao với giá bao nhiêu. Cho nên chúng tôi rất mong là sắp tới những cái này được các bộ ban ngành làm rõ hơn, đặc biệt với những sản phẩm nghiên cứu sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước", PGS.TS Trần Văn Mẫn cho biết.

Đề xuất gỡ vướng bằng tổ chức trung gian

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nghiêm Biên - Trưởng Bộ phận Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ, Công ty Bosch Global Software Technologies cho rằng, muốn chuyển giao được kết quả nghiên cứu, các trường cần xây dựng một cơ chế quản trị tài sản trí tuệ chuyên nghiệp, nơi các nghiên cứu được chuyển hóa từ bài báo khoa học thành sáng chế với các quyền sở hữu được bảo hộ pháp lý.

Việc chuyên môn hóa quy trình quản lý tài chính và tài liệu không chỉ giúp bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện thương mại hóa sản phẩm và định giá công nghệ một cách hiệu quả.

Cũng theo ông Biên, bản thân các nhà khoa học, nhà nghiên cứu khó có thể theo đuổi để đăng ký cho nghiên cứu của mình trở thành một sáng chế có quyền sở hữu trí tuệ, nên cần phải có một bộ phận, một tổ chức trung gian chuyên làm việc đó. 

"Khi nghiên cứu chưa được quản trị, tức là không xác định nó là cái gì, như thế nào, bảo hộ ra làm sao, có quyền đối với nó hay không thì làm sao mà thương mại hóa được. Các thầy cô trong trường đại học có nghiên cứu nhưng làm sao kiếm ra tiền được thì nghiên cứu đó phải được xác lập quyền bằng văn bản, một bằng độc quyền sáng chế chẳng hạn. Khi đó, định giá dễ dàng hơn, chuyển giao công nghệ dễ dàng hơn.", ông Biên đề xuất.

Theo PGS.TS. Từ Diệp Công Thành - Giám đốc Trung tâm Sở hữu trí tuệ và Chuyển giao công nghệ (IPTC), Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học này đang đối mặt với một nghịch lý lớn trong hoạt động nghiên cứu là có đội ngũ khoa học mạnh với hơn 500 nhiệm vụ khoa học và công nghệ mỗi năm, nhưng từ đó chỉ phát triển được 40 đơn sáng chế. Trong 40 đơn đó, tỉ lệ cấp bằng còn hạn chế, thương mại hóa chưa hiệu quả.

Một số điểm nghẽn được chỉ ra gồm việc thiếu cơ chế chuyên nghiệp hóa trong nhận diện và xây dựng hồ sơ sáng chế, thiếu năng lực phản biện mang tính “thẩm định viên”, cũng như chưa có cơ chế quản trị tài sản trí tuệ tập trung và gắn trách nhiệm, chi phí rõ ràng.

PGS.TS. Từ Diệp Công Thành đề xuất chuyên nghiệp hóa hoạt động xây dựng và theo đuổi sáng chế, đồng thời tăng cường cơ chế sàng lọc, đánh giá và đầu tư theo tiềm năng thương mại hóa.

Các nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và có thể chuyển giao được thì trước hết cần được bảo vệ giá trị thương mại bằng cách đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ với phạm vi đủ rộng, nhằm ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh sao chép hoặc lách luật. Đồng thời, cần có tổ chức trung gian có khả năng chuyển đổi nhu cầu thực tế của doanh nghiệp thành các bài toán khoa học cụ thể, hỗ trợ đăng ký sáng chế, quyền sở hữu trí tuệ, tính toán chi phí và thị trường...để sản phẩm nghiên cứu có thể vận hành bền vững trong nền kinh tế. 

"Để thương mại hóa thì bài toán của các trường là các nghiên cứu khoa học đều phải gắn với doanh nghiệp, với nhu cầu thực tiễn. Một khi nghiên cứu đó giải được nhu cầu thực tiễn thì bản chất những kết quả đó để đảm bảo cái quyền sở hữu phải được đăng ký bảo hộ, rồi mới chia sẻ cho các bên khác cùng khai thác thương mại. Quá trình này gần như đang thiếu một khoảng giữa - một tổ chức khoa học công nghệ trung gian để làm các khâu này", PGS.TS. Từ Diệp Công Thành kiến nghị.

TS. Nguyễn Hữu Cẩn - Quyền Viện trưởng Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, hiện nay đa số các viện trường không có bộ phận quản trị tài sản trí tuệ, thiếu tổ chức trung gian hỗ trợ thông tin, đánh giá thị trường để thương mại hóa các sáng chế, nghiên cứu khoa học…

"Một sáng chế, nghiên cứu không thể làm nên được một thương vụ thương mại hóa thành công. Sáng chế đó phải đi kèm với hệ sinh thái, tiếp cận có hệ thống, khai thác có chiến lược kinh doanh. Tức là sáng chế phải nằm trong một tổng thể, một dự án có khả năng sinh lời, được quản trị rủi ro đầy đủ", TS. Nguyễn Hữu Cẩn nhấn mạnh.

Những vướng mắc nêu trên cần được ngành chức năng và viện trường cùng tháo gỡ, trên cơ sở mở đường của Nghị quyết 57. Nghị quyết khuyến khích sử dụng tài sản trí tuệ để hợp tác với doanh nghiệp, cho phép các tổ chức nghiên cứu, trường đại học sử dụng tài sản hữu hình và tài sản trí tuệ để liên kết, hợp tác khoa học công nghệ. Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết đại học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp, nhằm nâng tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu và sáng chế...

Đắk Lắk bàn giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ

VOV.VN - “Đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ – động lực phát triển kinh tế địa phương và sở hữu trí tuệ: Từ bảo hộ đến thương mại hóa” là chủ để buổi tọa đàm do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk tổ chức sáng nay (16/4).