Hàng loạt dự án “né” trách nhiệm khiến nguồn cung NOXH bị bóp nghẹt

Hà Nội đang phải đối mặt với áp lực dân số lớn, nhu cầu về nhà ở giá rẻ cho người lao động, gia đình trẻ ngày càng gia tăng. Hiện Hà Nội đang thiếu hụt số lượng lớn nhà ở xã hội (NOXH). Để giải quyết nhu cầu này, Thành phố Hà Nội đã đặt mục tiêu phát triển tối thiểu 120.000 căn NOXH giai đoạn 2026-2030. Riêng năm 2026, thành phố Hà Nội cần phát triển 18.700 căn NOXH, gấp 3,6 lần số lượng đã hoàn thành trước đó.

Song trái ngược với nhu cầu bức thiết trên, theo Thông báo số 1105/TB-TTCP ngày 20/4/2026 của Thanh tra Chính phủ, công tác quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% để phát triển NOXH tại Hà Nội tồn tại nhiều hạn chế, thiếu sót trong suốt một thời gian dài. Đây là vấn đề đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu NOXH tại Thủ đô luôn ở mức rất cao.

Cụ thể, trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2022, có tới 8 dự án khu đô thị, nhà ở quy mô từ 10 ha trở lên không được UBND thành phố Hà Nội bố trí quỹ đất 20% để phát triển NOXH ngay từ khâu phê duyệt quy hoạch. Bên cạnh đó, có 4 dự án được Thủ tướng Chính phủ cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và phải bố trí quỹ đất ở vị trí khác, nhưng đến thời điểm thanh tra, nghĩa vụ này vẫn chưa được thực hiện.

Không chỉ dừng lại ở đó, trong giai đoạn từ 2011 đến trước ngày 13/8/2019, Thành phố Hà Nội chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương giá trị 20% quỹ đất phát triển NOXH; chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương giá trị 20% quỹ đất NOXH bổ sung vào ngân sách địa phương dành để đầu tư xây dựng NOXH.

Những bất cập trong quản lý này kéo theo hệ lụy là nguồn cung NOXH bị thu hẹp đáng kể. Việc không đảm bảo quỹ đất 20% theo quy định đã khiến chính sách phát triển NOXH khó đạt mục tiêu đề ra, làm gia tăng khoảng cách tiếp cận nhà ở giữa các nhóm dân cư.

Những thiếu sót này đã góp phần làm suy giảm nguồn cung NOXH, đẩy giá nhà phân khúc bình dân lên cao và tước đi cơ hội an cư của những đối tượng yếu thế.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Những tồn tại, sai phạm trong quản lý 20% quỹ đất NOXH không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay thủ tục hành chính, mà đã và đang gây ra những hệ lụy sâu rộng đối với thị trường bất động sản và chính sách an sinh xã hội.

Trong bối cảnh giá nhà thương mại liên tục neo ở mức cao, NOXH được xem là “phao cứu sinh” cho người thu nhập thấp. Tuy nhiên, việc thiếu hụt nguồn cung khiến nhiều người lao động, công nhân và gia đình trẻ ngày càng khó tiếp cận nhà ở phù hợp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn tác động đến sự ổn định xã hội và phát triển bền vững của Thủ đô.

Phân tích về vấn đề này, luật sư Nguyễn Đức Hùng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thiện Duyên cho rằng: “Những thiếu sót, sai phạm này đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện các chủ trương, chính sách và pháp luật về phát triển NOXH. Trong bối cảnh Hà Nội đang chịu áp lực lớn về nhu cầu nhà ở, đặc biệt là NOXH cho người thu nhập thấp, thì các vi phạm này không chỉ làm giảm nguồn cung mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả chính sách an sinh xã hội”.

Để xảy ra tình trạng "quên" quỹ đất hay "thất lạc" nguồn tiền nghìn tỷ, không thể chỉ đổ lỗi cho các chủ đầu tư muốn tối ưu hóa lợi nhuận. Trách nhiệm chính thuộc về các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương trong việc lập quy hoạch, phê duyệt dự án và giám sát thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Việc thiếu các văn bản hướng dẫn, đôn đốc và sự chậm trễ trong việc ban hành cơ chế quản lý (mãi đến năm 2019 mới có Văn bản số 3447/UBND-KT để thực hiện việc thu, nộp, quản lý và sử dụng khoản thu bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% theo quy định) cho thấy, lỗ hổng lớn trong công tác quản lý Nhà nước. Các cá nhân, tập thể được giao nhiệm vụ phê duyệt quy hoạch và giám sát dự án cần phải làm rõ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Luật sư Hùng khẳng định: “Cần làm rõ và xử lý nghiêm trách nhiệm của các cá nhân, tập thể và cơ quan quản lý có liên quan, đồng thời rà soát lại toàn bộ quy trình, thủ tục triển khai dự án để phát hiện các lỗ hổng trong quy định pháp luật cũng như công tác kiểm tra, giám sát”.

Thực tế cho thấy, việc ban hành chính sách là chưa đủ nếu thiếu đi cơ chế giám sát chặt chẽ và kỷ luật thực thi. Những “lỗ hổng” trong quản lý 20% quỹ đất NOXH là minh chứng rõ nét cho việc nếu không kiểm soát tốt, các mục tiêu an sinh có thể bị chệch hướng ngay từ khâu triển khai.

Câu chuyện 20% quỹ đất NOXH tại Hà Nội phản ánh bất cập trong quản lý và thực thi chính sách an sinh. Khi nhu cầu NOXH ngày càng cấp bách, việc siết kỷ cương, minh bạch trách nhiệm và sử dụng hiệu quả nguồn lực là điều kiện tiên quyết để đưa chính sách vào thực tế. Thủ đô cần quyết liệt sửa sai, biến quỹ đất “đắp chiếu” thành những căn nhà thực thụ cho người dân, thay vì chỉ nằm trên báo cáo.

HoREA kiến nghị bỏ quy định chuyển đất NOXH sang nhà thương mại giá phù hợp

VOV.VN - Góp ý dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp, HoREA kiến nghị bỏ quy định cho phép chủ đầu tư sử dụng “đất được Nhà nước giao, cho thuê để xây dựng nhà ở xã hội” chuyển thành “đất để phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp theo dự án”.