Hải quan tăng tốc chuyển đổi số, lấy dữ liệu và AI làm nền tảng quản lý

Chuyển đổi số toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng xây dựng hải quan thông minh

Trong những năm gần đây, chuyển đổi số được Cục Hải quan xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hiện đại hóa công tác quản lý, cải cách thủ tục hành chính và xây dựng môi trường thông quan minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp. 

Hiện tổng số thủ tục hành chính (TTHC) thuộc phạm vi quản lý của lĩnh vực hải quan là 186 thủ tục. Trong đó, 11 thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan liên ngành khác và 175 thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết trực tiếp của cơ quan hải quan, gồm 35 thủ tục cấp cục và 149 thủ tục cấp chi cục, hải quan cửa khẩu. Việc công khai, minh bạch thủ tục hành chính ngày càng được nâng cao, cùng với hoạt động hỗ trợ, giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và tạo thuận lợi thương mại.

Đến nay, 111 thủ tục hành chính đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 47 thủ tục được cung cấp trực tuyến một phần và 23 thủ tục được cung cấp thông tin trực tuyến.

Hiệu quả chuyển đổi số thể hiện rõ qua khối lượng hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử. Từ ngày 15/12/2025 đến hết ngày 14/6/2026, Cục Hải quan đã tiếp nhận và xử lý 71.884.005 hồ sơ, trong đó có 59.786.950 hồ sơ trực tuyến là tờ khai trị giá nhỏ trên hệ thống quản lý hải quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua thương mại điện tử. Số hồ sơ được xử lý trực tuyến đạt 71.883.495 hồ sơ, trong khi chỉ có 17.871 hồ sơ được tiếp nhận trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính.

Song song với việc mở rộng dịch vụ công trực tuyến, Cục Hải quan tiếp tục duy trì hoạt động ổn định, an toàn 24/7 của Hệ thống VNACCS/VCIS cùng các hệ thống công nghệ thông tin vệ tinh, bảo đảm quá trình thông quan diễn ra liên tục. Chương trình nộp thuế điện tử và thông quan 24/7 cũng được vận hành hiệu quả. Đáng chú ý, 100% số thu ngân sách nhà nước phát sinh tại đơn vị đã được thực hiện thông qua phương thức nộp thuế điện tử, khẳng định mức độ số hóa toàn diện trong lĩnh vực thu ngân sách hải quan.

Một điểm nhấn khác là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp. Sau 3 tháng thử nghiệm (từ ngày 1/2 đến 20/4), công cụ Chatbot AI hỗ trợ cán bộ hải quan và cộng đồng doanh nghiệp đã cho kết quả khả quan, đủ điều kiện xem xét đưa vào vận hành chính thức. Đến hết ngày 20/4, hệ thống đã xử lý 53.601 câu hỏi từ 14.441 lượt hội thoại. Trong đó, các nội dung được tra cứu nhiều nhất là mã HS và phân loại hàng hóa (60,43%), thủ tục hải quan (10,88%), chứng từ, hồ sơ và xuất xứ hàng hóa (7,08%). Đáng chú ý, tỷ lệ phản hồi thành công đạt 99,78%, vượt đáng kể mức tiêu chuẩn chung của các hệ thống AI (95-97%), trong khi thời gian phản hồi cho mỗi câu hỏi chỉ từ 3-4 giây. Cục Hải quan đang nghiên cứu để mở rộng phạm vi ứng dụng công cụ này trong thời gian tới.

Hoàn thiện hạ tầng số, tạo nền tảng hiện thực hóa Nghị quyết 57

Không chỉ tập trung số hóa dịch vụ công, Cục Hải quan còn đẩy nhanh xây dựng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ mô hình hải quan số. Đây là hệ thống tổng thể ứng dụng các công nghệ hiện đại, bảo đảm an ninh, an toàn và ổn định, được triển khai đồng bộ tại tất cả đơn vị hải quan trên cả nước.

Hệ thống đáp ứng toàn diện yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan, thực hiện thủ tục hải quan phi giấy tờ, quản lý xuyên suốt hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa cũng như hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh của người, hành lý và phương tiện vận tải từ đầu đến cuối quy trình. Đồng thời, hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý nhà nước thông qua Cơ chế một cửa quốc gia để quản lý hoạt động vận tải và giao dịch xuyên biên giới.

Đến cuối tháng 5/2026, Cục Hải quan đã hoàn thành bố trí tài nguyên hạ tầng và cài đặt Phiên bản 1 của hệ thống trên nền tảng điện toán đám mây riêng. Từ 25-30/5/2026, đơn vị tiến hành kiểm tra tích hợp tính năng xác thực bằng VNeID giữa Hệ thống đăng ký người sử dụng với Cổng xác thực tập trung Hải quan và hoàn thành toàn bộ nội dung kỹ thuật vào ngày 31/5/2026.

Trong tháng 6/2026, Cục Hải quan tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp và Cục Thuế xác định danh sách doanh nghiệp cần làm sạch dữ liệu; rà soát quy trình trao đổi dữ liệu giữa hai đơn vị; đồng thời khởi động phát triển Phiên bản 2 của hệ thống và xây dựng kế hoạch phát triển phần mềm theo lộ trình.

Đến nay, Cục Hải quan cũng đã hoàn thành thống nhất mô hình kỹ thuật kết nối Cổng xác thực tập trung Hải quan với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thông qua hạ tầng của Bộ Tài chính, đồng thời hoàn thành quy hoạch hạ tầng trên nền tảng điện toán đám mây riêng tại Trung tâm dữ liệu của Cục Hải quan.

Giữa biến động toàn cầu, Hải quan ASEAN tăng tốc số hóa và củng cố chuỗi cung ứng

VOV.VN- Trước biến động của thương mại toàn cầu do căng thẳng địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng, Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 đã thống nhất thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng kết nối hải quan và tăng cường hợp tác khu vực nhằm bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt, tạo thuận lợi cho thương mại.

Một dấu mốc quan trọng khác là ngày 12/5/2026, Cục Hải quan ban hành Quyết định số 748/QĐ-CHQ quy định tạm thời về định dạng thông điệp dữ liệu chứng từ điện tử liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Cùng với đó, đơn vị đã hoàn thành cài đặt Phiên bản 1 và tổ chức tập huấn sử dụng hệ thống để phục vụ thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III. Công tác kỹ thuật đã hoàn tất, phục vụ triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung từ ngày 1/6/2026.

Ông Nguyễn Văn Thọ, Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết, trong những tháng cuối năm 2026, toàn ngành sẽ tập trung cao độ cho nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, coi đây là nền tảng để triển khai thành công mô hình hải quan số, hải quan thông minh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Bám sát tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, Cục Hải quan sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng hải quan thông minh dựa trên nền tảng dữ liệu số và các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data). Đồng thời, ngành sẽ tập trung triển khai các dự án trọng điểm như Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số; dự án "Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3"; các nhiệm vụ thuộc Đề án 06; mở rộng ứng dụng Chatbot AI và nhiều hệ thống quản lý chuyên ngành khác.

Những kết quả đạt được cho thấy quá trình chuyển đổi số của ngành Hải quan không chỉ dừng ở việc số hóa thủ tục hay cắt giảm quy trình hành chính, mà đang từng bước hình thành mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hải quan số, hải quan thông minh, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.