Lạm phát gia tăng, khó khăn tài chính, nhà sư Nhật Bản mang tiền công đức đầu tư

Mang tiền công đức mua cổ phiếu BYD, Hyundai...

Nhà sư Koukyo Yoneta tại một ngôi chùa ở thị trấn nhỏ thuộc tỉnh Hokkaido của Nhật Bản từng gặp khó khăn trong việc xoay xở kinh phí tu bổ ngôi chùa đã có tuổi đời hàng thế kỷ. Thay vì chờ đợi các tín đồ quyên góp. nhà sư này đã chọn một hướng đi chưa từng có tiền lệ đối với những người tiền nhiệm, đó là: mang số tiền công đức của nhà chùa đi đầu tư vào thị trường tài chính.

Quyết định này của nhà sư Koukyo Yoneta đã mang lại kết quả khả quan. Chỉ trong vòng hai năm, danh mục đầu tư (bao gồm trái phiếu chính phủ Mỹ, các quỹ tín thác đầu tư bất động sản (REIT) tại Nhật Bản và cổ phiếu của các công ty như BYD và Hyundai) của nhà sư Koukyo Yoneta đã đạt mức sinh lời hơn 10% mỗi năm, giúp chi trả một phần trong khoản kinh phí tu sửa ước tính khoảng 25 triệu yên (tương đương 162.000 USD). Số tiền dôi dư thậm chí còn cho phép nhà chùa có thể mở rộng phạm vi cải tạo so với kế hoạch ban đầu.

Từng làm việc trong mảng kinh doanh bán lẻ tại Tập đoàn Chứng khoán Daiwa, nhà sư Koukyo Yoneta rất am hiểu thị trường tài chính. Tiếp theo ông, nhiều sư trụ trì cũng tìm đến thị trường tài chính để trang trải chi phí cho các chùa trong bối cảnh tiền cúng dường ngày càng eo hẹp. Chi phí duy tu, bảo dưỡng những ngôi chùa gỗ với kiến ​​trúc cầu kỳ đang tăng vọt, trong khi số lượng tín đồ Phật giáo tại Nhật Bản đã giảm khoảng 14% trong hai thập kỷ qua do các tín đồ lớn tuổi qua đời, còn thế hệ trẻ ở các thành phố lớn thì dần mất đi sự gắn kết với các hoạt động tôn giáo.

Ông Koukyo Yoneta đã tiếp quản chùa Kongo-ji từ cha mình vào năm 2018 sau khi từ bỏ công việc trong ngành tài chính để theo nghiệp tu hành. Nhà sư Koukyo Yoneta chia sẻ: "Tôi thực sự biết ơn vì các khoản đầu tư đã mang lại kết quả tốt", đồng thời cho hay, ngày càng nhiều ngôi chùa không thể chỉ dựa vào tiền quyên góp để đáp ứng nhu cầu tài chính. Các chùa buộc phải xây dựng quỹ dự phòng và đầu tư số tiền công đức sẵn có.

Áp lực tài chính khi lượng tín đồ sụt giảm, giá cả leo thang

Số lượng tín đồ sụt giảm đang gây ảnh hưởng đến tình hình tài chính của các ngôi chùa. Theo một cuộc khảo sát năm 2021 trên 7.000 ngôi chùa do Jodo Shinshu Hongwanji-ha – một trong những tổ chức Phật giáo lớn nhất – thực hiện, khoảng một nửa số chùa có thu nhập dưới 4 triệu yên mỗi năm. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng ở các vùng nông thôn, nơi các nhà sư thường phải quản lý nhiều ngôi chùa cùng lúc, đồng thời làm thêm các công việc khác như giáo viên hoặc công chức để trang trải cuộc sống.

Theo truyền thống, các nghi thức tang lễ và việc chăm sóc phần mộ là nguồn thu giúp duy trì hoạt động của các ngôi chùa ở Nhật Bản, bởi các gia đình có người thân qua đời thường chi trả cho những nghi lễ và lời cầu nguyện trang trọng, công phu. Tuy nhiên, trong đại dịch COVID-19, người dân bắt đầu cắt giảm chi tiêu cho tang lễ; và xu hướng này vẫn đang tiếp diễn, nhất là khi lạm phát làm gia tăng chi phí sinh hoạt hàng ngày của các hộ gia đình.

Một số ngôi chùa thu hút đông đảo du khách có thể thu phí tham quan, nhưng phần lớn các chùa khác lại thiếu những nguồn thu nhập thay thế.Việc phải bù đắp chi phí gia tăng thông qua tăng giá dịch vụ hoặc đầu tư kinh doanh đã đặt ra tình thế tiến thoái lưỡng nan về mặt đạo đức cho một số nhà sư, bởi các nguyên tắc tôn giáo của họ vốn đề cao tinh thần buông bỏ lòng tham.

Chùa Daian-ji ở tỉnh Nara hiện vẫn nắm giữ phần lớn tài sản dưới dạng tiền mặt, với khoảng 10% được phân bổ vào các sản phẩm bảo hiểm định danh bằng ngoại tệ để hưởng mức lãi suất cao hơn. Theo lời nhà sư Yusho Kono - phó trụ trì chùa Daian-ji, phong cách đầu tư của họ mang tính "phòng thủ" nhằm tránh xung đột với giáo lý nhà Phật.

Nhà sư Yusho Kono bộc bạch: "Tình thế của chúng tôi chứa đựng một mâu thuẫn nội tại. Về nguyên tắc, các nhà sư không nên tham gia vào các hoạt động sinh lời. Tuy nhiên, nếu không hành động ngay lúc này, ngôi chùa có thể sẽ khó có thể tồn tại". Chi phí sản xuất một số loại bùa hộ mệnh bằng lụa truyền thống của chùa Daian-ji - vật phẩm thường được du khách mua để cầu may hoặc xua đuổi vận rủi - đã tăng vọt trong hai năm qua.

Sự thay đổi trong quan điểm của các nhà sư cho thấy áp lực mà tình trạng lạm phát dai dẳng đang đè nặng lên những cơ sở truyền thống vốn đã quen với mức giá ổn định trong thời gian dài. Mặc dù lạm phát giá tiêu dùng tại Nhật Bản đã giảm xuống dưới mức mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương nhờ vào các gói trợ cấp, nhưng đà tăng giá vẫn tiếp tục gây xáo trộn các thói quen xã hội và tài chính vốn được hình thành qua nhiều thập kỷ giảm phát.

Theo ông Tsuyoshi Kawata - chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại bộ phận chiến lược đầu tư doanh nghiệp của SMBC Nikko Securities, người đã công bố một nghiên cứu về quản lý tài sản của các tổ chức tôn giáo vào năm 2023 - thì việc các ngôi chùa khó có thể tăng phí dịch vụ đối với tín đồ chính là yếu tố thúc đẩy nhu cầu quản lý tài sản.

Ông Tsuyoshi Kawata nhận định, việc để tiền mặt nằm yên một chỗ có lẽ cũng không còn là lựa chọn phù hợp nữa, cần tận dụng mọi phương thức để gia tăng thu nhập, dù chỉ là một khoản nhỏ. 

Những tổ chức tôn giáo, trường học và các tổ chức phi lợi nhuận khác đang cùng nhau trở thành một lực lượng mua gom lớn trên thị trường sản phẩm thu nhập cố định. Theo số liệu từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), tính đến tháng 3/2026, các tổ chức phi lợi nhuận (bao gồm trường học và cơ sở tôn giáo) nắm giữ khoảng 5 nghìn tỷ yên trái phiếu doanh nghiệp, gấp đôi so với năm 2023. Lượng trái phiếu Chính phủ Nhật Bản mà họ nắm giữ cũng tăng từ 2,5 nghìn tỷ yên lên 2,9 nghìn tỷ yên trong cùng kỳ.

Mặc dù vậy, cũng có những rủi ro thua lỗ khi mang tiền công đức đi đầu tư khiến các nhà sư cũng "đau đầu" cân nhắc điều chỉnh chiến lược quản lý tài sản của nhà chùa.

"Thời kỳ mà các ngôi chùa và giới tu sĩ được hưởng vị thế đặc quyền đã chấm dứt," nhà sư Koukyo Yoneta chia sẻ, đồng thời cho rằng, "cách thức các ngôi chùa hoạch định tài chính và quản lý tài sản đang trở thành vấn đề cần quan tâm".

Tỉnh, thành phố nào thu được tiền công đức nhiều nhất nước?

VOV.VN - Bộ Tài chính vừa công bố báo cáo kiểm tra tổng thể việc quản lý tiền công đức, tài trợ tại di tích lịch sử, văn hóa trên cả nước năm 2023. Theo đó, tổng số tiền thực thu trong năm 2023 là 4.100 tỷ đồng (không bao gồm các khoản công đức, tài trợ bằng hiện vật, công trình xây dựng; tiền công đức, tài trợ cho hoạt động tôn giáo của tổ chức tôn giáo).