Nghị quyết 19: Vì sao Việt Nam phải đổi mới mô hình phát triển?

Nghị quyết 19 của T.Ư Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra yêu cầu chuyển đổi toàn diện phương thức tổ chức, quản trị, vận hành quốc gia, lấy KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại làm nền tảng.

Chìa khóa để khơi thông nguồn lực

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, xác định: để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng (2030-2130), đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng, hoàn thiện hệ sinh thái phát triển là nhiệm vụ chiến lược để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Theo Nghị quyết, mô hình phát triển được vận hành theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Khẳng định đất nước đang đứng trước bước ngoặt lịch sử mang tính thời đại, các chuyên gia cho rằng, việc cụ thể hóa Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV chính là đòn bẩy chiến lược để tháo gỡ nút thắt nguồn lực, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững.

PGS. TS Bùi Đức Thọ, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã vạch rõ con đường không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ vốn phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ. Yêu cầu của "Kỷ nguyên mới", đòi hỏi một mô hình phát triển hoàn toàn mới. Đó là mô hình dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.

Sự cấp thiết phải thay đổi mô hình phát triển không chỉ xuất phát từ những yêu cầu nội tại mà còn từ áp lực bên ngoài, khi các tiêu chuẩn toàn cầu về tăng trưởng xanh, giảm phát thải carbon và rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, giai đoạn tới phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và kiến tạo động lực mới: từ tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên, lao động sang dựa vào năng suất, tri thức, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; từ tham gia chuỗi giá trị sang nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ và sáng tạo công nghệ; từ lợi thế chi phí sang lợi thế về năng suất và năng lực cạnh tranh.

Từ thực tế đó, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh vai trò của các động lực tăng trưởng mới; coi đổi mới tư duy và đột phá thể chế là điều kiện có ý nghĩa quyết định để khơi thông nguồn lực phát triển. Trong đó, cải cách thể chế phải thực sự trở thành một động lực của phát triển: hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia; tổ chức lại không gian.

Đổi mới mô hình quản trị quốc gia

Để khơi thông nguồn lực cho mô hình phát triển mới, TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhìn nhận muốn đổi mới mô hình tăng trưởng hay mô hình phát triển, điều quan trọng nhất là phải đổi mới mô hình quản trị quốc gia. Không thể thúc đẩy mô hình tăng trưởng hay mô hình đổi mới phát triển mà vẫn giữ mô hình quản trị cũ. Đề cập vấn đề hiệu quả quản trị, ông Dũng nhấn mạnh quan trọng nhất là quản trị thời gian, đặc biệt là quản trị thời gian của bộ máy lãnh đạo. Theo ông Dũng, chủ trương phân cấp, phân quyền giúp việc quản trị thời gian tốt hơn. Tuy nhiên thực tế hiện nay "việc gì cũng trình lên trên", thành ra nơi ít thông tin nhất, không trực tiếp đối diện vấn đề lại là nơi ra quyết định. Điều này dẫn đến quyết định thường trễ hoặc sai lệch.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, để thúc đẩy KH-CN, đổi mới sáng tạo, về mặt quản trị cần coi trọng và xây dựng quy chế thử nghiệm và bảo đảm chấp nhận rủi ro của đổi mới sáng tạo. Với tỷ lệ rủi ro cao, nếu không tạo ra sự an toàn sẽ dẫn đến tình trạng đi lòng vòng xin thêm ý kiến nơi này, nơi khác. Nếu cứ đợi đến khi cấp có thẩm quyền quyết định, thông qua chế độ trách nhiệm tập thể rồi mới dám làm sẽ gây chậm trễ, lãng phí thời gian. Ngoài ra, ông Dũng cũng cho rằng trong đổi mới quản trị phải có cơ chế phối hợp và đầu mối phối hợp, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm khi phân chia quản lý theo ngành, theo cấp hành chính như hiện nay. "Đó là những đổi mới tư duy rất quan trọng mà nếu không xử lý được, việc quản trị thời gian sẽ vô cùng nan giải", ông Dũng nhấn mạnh.

Ở góc độ tổng thể, GS-TS Hoàng Văn Cường, Phó chủ tịch Hội Khoa học kinh tế VN, kiến nghị đổi mới mô hình phát triển trên cả 5 thành tố cấu thành: quản trị quốc gia, phát triển kinh tế, phát triển xã hội, quản trị môi trường, đối ngoại và phòng thủ quốc gia. Trong đó, quản trị quốc gia phải đổi mới tổ chức bộ máy, phân công quyền lực nhà nước rõ đầu mối để tránh đứt gãy, phân mảnh liên ngành; chuyển tư duy lập pháp từ sinh ra luật để quản lý sang tạo hành lang kiến tạo phát triển; thay đổi phương thức quản lý hành vi, quy trình sang quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra. Về kinh tế, phải vận dụng đúng đắn, nhất quán các nguyên tắc thị trường và nhanh chóng ban hành thể chế cho các mô hình mới như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tài sản số.

Để khơi thông nguồn lực cho mô hình phát triển mới, TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải đóng vai trò cốt lõi và có sự "thẩm thấu" tự nhiên vào mọi ngành nghề, lĩnh vực - từ việc lai tạo cây trồng trong nông nghiệp cho đến các hoạt động của doanh nghiệp, trường học.

Phân tích ở góc độ kiến tạo không gian phát triển, GS.TS Ngô Thắng Lợi, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, mô hình phát triển được hiểu một cách chung nhất là phản ánh mục tiêu phát triển của một quốc gia và con đường để đạt được mục tiêu đó thông qua việc xây dựng thể chế, chính sách phù hợp. Căn cứ vào Nghị quyết số 19-NQ/TW với mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần tập trung vào 2 nhóm cấu phần chính, gồm:

Nhóm mô hình mục tiêu (Hướng tới phát triển bao trùm và bền vững): Phát triển văn hóa, con người; Bảo vệ môi trường, sinh thái; Hội nhập quốc tế sâu rộng; Xây dựng xã hội hiện đại; Bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Nhóm mô hình điều kiện (Đòn bẩy thực hiện): Phát triển kinh tế hiệu quả, tự chủ và hội nhập; Quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực và hiệu quả.

Nghị quyết 19-NQ/TW - "Kim chỉ nam" cho mô hình phát triển mới của Việt Nam

VOV.VN - Nghị quyết số 19-NQ/TW đặt mục tiêu đổi mới toàn diện mô hình phát triển, tạo nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, với các đột phá về thể chế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực.