Người tiêu dùng cần biết sản phẩm xếp hạng khi mua hàng qua sàn thương mại điện tử
VOV.VN - Khi mua sắm trực tuyến, không ít người tiêu dùng rơi vào "ma trận" xếp hạng và đánh giá ảo. Bàn về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ĐBQH cho rằng, người mua hàng qua sàn thương mại điện tử cần được biết rõ sản phẩm được xếp hạng dựa trên chất lượng thực tế hay nhờ quảng cáo trả tiền.
Quyền lựa chọn dữ liệu phải thực chất
Thảo luận tại Tổ về dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) đánh giá, dự thảo đã thiết kế khá tỉ mỉ về các giao dịch trên không gian mạng. Tuy nhiên, dự thảo vẫn chưa đi trúng biểu hiện lớn nhất của việc bảo vệ người tiêu dùng hiện nay, đặc biệt là trên môi trường số.
Thực tế hiện nay cho thấy, nút “đồng ý” chấp nhận điều khoản thường rất dễ bấm, trong khi các bước “từ chối” hoặc “rút lại” lại bị thiết kế qua nhiều thao tác phức tạp. Nếu người dân buộc phải đồng ý chia sẻ các dữ liệu không cần thiết mới mua được hàng thì quyền lựa chọn nguy cơ chỉ dừng lại trên giấy.
Do đó, đại biểu đề xuất luật phải quy định rõ sự đồng ý của người tiêu dùng là tự nguyện, cụ thể, có thông tin rõ ràng và tách riêng theo từng mục đích. Việc rút lại sự đồng ý phải thuận tiện như lúc chấp thuận ban đầu. Doanh nghiệp có nghĩa vụ chứng minh sự đồng ý này và quyền từ chối của người dân phải dễ dàng thực hiện.
Nhấn mạnh về việc nhận diện trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử, đại biểu chỉ ra rằng, người tiêu dùng mua hàng qua nền tảng số cần được biết rõ mình đang giao dịch với thương nhân hay cá nhân; sản phẩm hiển thị ở vị trí ưu tiên là nhờ chất lượng thực tế hay do quảng cáo trả tiền; các lượt đánh giá có đủ độ tin cậy hay không. Luật cũng cần ngăn chặn các hành vi che giấu chi phí, tạo hiệu ứng “đám đông giả” hoặc thiết kế quy trình hủy dịch vụ phức tạp hơn nhiều so với lúc đăng ký.
"Không nên mặc định nền tảng phải chịu thay mọi trách nhiệm của người bán. Nhưng nếu nền tảng trực tiếp quảng bá, xếp hạng, thu tiền hoặc kiểm soát giao dịch thì trách nhiệm phải tương xứng với vai trò đó. Không thể vừa tham gia định hình quyết định mua hàng, vừa đứng ngoài khi người tiêu dùng bị thiệt hại", đại biểu khẳng định.
Đồng quan điểm, đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) cho rằng, quy định về quyền lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin tại Điều 4 là hướng đi đúng nhưng chưa đủ. Trong môi trường số, người tiêu dùng thường phải chấp nhận các điều kiện có sẵn để sử dụng dịch vụ, trong khi khó kiểm soát dữ liệu được sử dụng vào mục đích gì, chia sẻ cho ai và có thể yêu cầu dừng sử dụng hay không.
Vì thế, cần quy định rõ sự đồng ý phải cụ thể theo từng mục đích, việc rút lại phải thuận tiện và doanh nghiệp có trách nhiệm chứng minh đã nhận được sự đồng ý hợp lệ. Đồng thời, cần kiểm soát các giao diện, thuật toán có khả năng dẫn dắt, làm sai lệch lựa chọn của người tiêu dùng.
Làm rõ trách nhiệm xử lý tranh chấp giao dịch số
Về cơ chế giải quyết tranh chấp, đại biểu Nguyễn Vũ Trung kiến nghị quy định rõ thương lượng là thủ tục tự nguyện, không trở thành một “cửa ải” mới hay điều kiện bắt buộc trước khi người dân yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý. Trường hợp vụ việc vượt thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận phải có trách nhiệm chuyển đúng nơi, thông báo cho người dân và bảo lưu thời hiệu.
Đối với các tranh chấp liên tỉnh, trên nền tảng xuyên biên giới hoặc ảnh hưởng tới nhiều người, cần thiết lập một đầu mối xử lý đủ thẩm quyền. Việc phân cấp về cho cấp xã chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với nhân lực, kinh phí, dữ liệu và hướng dẫn nghiệp vụ. Cấp xã đóng vai trò tiếp nhận, tư vấn và chuyển hồ sơ; còn các vụ việc phức tạp, tái phạm hoặc gây thiệt hại hàng loạt phải do cơ quan cấp tỉnh và Trung ương chịu trách nhiệm đến cùng.
"Luật tốt không phải là luật ghi nhiều việc nhất, mà là luật giúp người dân đòi được quyền lợi của mình nhanh hơn, rõ hơn và an toàn hơn", đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị, cụ thể hóa tiêu chí xác định hợp đồng theo mẫu phải đăng ký, đồng thời tăng cường kiểm soát các điều khoản bất lợi cho người tiêu dùng trong những dịch vụ thiết yếu như điện, nước, viễn thông và quản lý, vận hành nhà chung cư. Việc kiểm soát cần hướng tới phát hiện, loại bỏ các điều khoản thiếu minh bạch, phân bổ rủi ro không hợp lý, thay vì chỉ dừng ở thủ tục đăng ký.
Đối với giao dịch trên nền tảng số, khi người mua, người bán và đơn vị vận hành nền tảng có thể ở các địa phương khác nhau, đại biểu cho rằng cần có cơ chế tiếp nhận thống nhất, quy định thời hạn chuyển vụ việc và xác định rõ trách nhiệm xử lý tranh chấp liên tỉnh, tránh để người tiêu dùng gặp khó khăn khi khiếu nại.
Lãnh đạo Tổng cục QLTT: 80%-90% hàng giả được mua bán online
VOV.VN - Hàng giả được mua - bán trên mạng là mặt trận vô cùng khó khăn, bởi xử lý ngoài thực tế đã khó, phát hiện và xử lý vi phạm trên không gian mạng còn khó hơn rất nhiều.
