Nhu cầu vốn lớn, thị trường vốn đứng trước cơ hội mở rộng

Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030 đang đặt ra bài toán rất lớn về huy động nguồn lực cho nền kinh tế. Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn này ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, gấp hơn hai lần giai đoạn 2021-2025 (khoảng 17,4 triệu tỷ đồng).

“Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội phải tăng trưởng bình quân 16%/năm, nâng tỉ lệ đầu tư/GDP bình quân từ khoảng 33% giai đoạn 2021-2025 lên khoảng 40% giai đoạn 2026-2030”, bà Phạm Thị Thanh Tâm cho biết.

Trong những năm gần đây, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam duy trì ở mức khoảng 32-34% GDP - một tỷ lệ tương đối cao đối với nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, nếu so sánh với các quốc gia từng duy trì tăng trưởng cao trong thời gian dài như Hàn Quốc (35-38% GDP giai đoạn 1970-1990), Singapore (35-40% GDP), Trung Quốc (40-45% GDP giai đoạn 1990-2015), quy mô vốn đầu tư của Việt Nam vẫn chưa đủ để tạo bứt phá mạnh mẽ, đặc biệt hiệu quả sử dụng vốn còn hạn chế.

Trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ ngày càng thu hẹp, yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn, đặc biệt là vốn trung và dài hạn trở nên cấp thiết. Năm 2025, thị trường tài chính ghi nhận mức huy động hơn 1,15 triệu tỷ đồng, trong đó trái phiếu chiếm trên 1 triệu tỷ đồng và cổ phiếu đạt hơn 150.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa tương xứng với nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế.

Ở góc độ thị trường vốn, ông Trần Hiếu, Trưởng phòng phát triển kinh doanh, Quỹ đầu tư Mirae Asset Việt Nam cho rằng, nền tảng tăng trưởng của Việt Nam đang tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng kênh huy động vốn. Sự mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu cùng cơ cấu dân số vàng với hơn 60% dân số trong độ tuổi lao động được xem là những yếu tố quan trọng thúc đẩy thị trường tài chính phát triển.

“Ba yếu tố tăng trưởng kinh tế ổn định, sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và cơ cấu dân số thuận lợi – thường được xem là những điều kiện cơ bản của các thị trường mới nổi hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tổ chức. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai chữ số trong những năm tới, vai trò của thị trường vốn càng trở nên quan trọng hơn trong việc cung cấp nguồn lực cho phát triển kinh tế”, ông Trần Hiếu đánh giá.

Theo ông Trần Hiếu, xét về quy mô, thị trường vốn Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng. Hiện vốn hóa thị trường chứng khoán đạt khoảng 85% GDP, thấp hơn so với Thái Lan hay Malaysia – nơi vốn hóa thị trường đã vượt 100% GDP. Điều này cho thấy tiềm năng tăng trưởng của thị trường vốn vẫn còn lớn khi nền kinh tế tiếp tục mở rộng và ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia niêm yết.

Bên cạnh đó, tỷ lệ dân số tham gia đầu tư chứng khoán tại Việt Nam hiện mới khoảng 8–10%, cho thấy dư địa mở rộng cơ sở nhà đầu tư trong nước còn lớn. Đồng thời, quá trình nâng hạng thị trường cũng được kỳ vọng tạo ra bước chuyển mới đối với thị trường vốn Việt Nam. Việc FTSE nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi có thể thu hút thêm dòng vốn quốc tế, bao gồm các quỹ đầu tư thụ động và chủ động. Trong dài hạn, mục tiêu tiếp theo là được MSCI xem xét nâng hạng, qua đó mở rộng khả năng thu hút các dòng vốn lớn từ nhà đầu tư toàn cầu.

Ngoài ra, các cải cách gần đây như triển khai hệ thống giao dịch KRX, cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và thay đổi quy trình IPO được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả huy động vốn trong thời gian tới.

Mở rộng thị trường trái phiếu để huy động nguồn lực dài hạn

Bên cạnh thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu được đánh giá là kênh quan trọng để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á tại Việt Nam cho rằng, một trong những vấn đề quan trọng hiện nay là nâng cao hiệu quả huy động vốn, trong đó cần đặc biệt chú trọng phát triển thị trường trái phiếu.

Ông Hùng nhận định, “tỷ trọng thị trường trái phiếu của Việt Nam vẫn ở mức tương đối thấp so với khu vực”, cho thấy dư địa phát triển còn lớn. Hiện khoảng 2/3 quy mô thị trường trái phiếu là trái phiếu Chính phủ, trong khi trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm khoảng 1/3, tương đương khoảng 10% GDP.

Theo ông Hùng, mức độ giao dịch thứ cấp của Việt Nam thấp hơn các nước trong khu vực, phản ánh tính thanh khoản còn hạn chế, đồng nghĩa nhà đầu tư phải đối mặt với rủi ro thanh khoản cao hơn. Bên cạnh đó, cơ cấu nhà đầu tư trái phiếu Chính phủ hiện chủ yếu là ngân hàng thương mại và công ty bảo hiểm, trong khi tại Thái Lan có khoảng 10 nhóm nhà đầu tư, bao gồm cả nhà đầu tư nước ngoài. Điều này cho thấy dư địa mở rộng cơ sở nhà đầu tư của Việt Nam còn lớn.

Ông Hùng cũng cho biết, hệ thống tài chính Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng, trong khi khoảng 2/3 trái phiếu doanh nghiệp do các ngân hàng phát hành, cùng với nhóm phát hành lớn khác là bất động sản.

Phát triển các kênh huy động vốn để tạo sức bật cho kinh tế tư nhân

VOV.VN - Việc huy động vốn hiệu quả từ các nguồn lực tài chính cả ngắn hạn lẫn dài hạn, chính là nền tảng để thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

“Tín dụng ngân hàng tăng trưởng nhanh tạo áp lực tăng vốn, trong khi nguồn vốn chủ yếu ngắn hạn dưới 7 năm, còn nhu cầu đầu tư hạ tầng thường kéo dài 15 - 20 năm”, ông Hùng phân tích.

Theo kinh nghiệm quốc tế, các dự án hạ tầng thường vay ngân hàng trong giai đoạn xây dựng, sau đó phát hành trái phiếu dài hạn để tái cấp vốn, giúp giải phóng nguồn lực ngân hàng và tạo dư địa cho các dự án mới. Tuy nhiên, nếu thị trường tài chính thiếu liên thông, khả năng huy động vốn cho các dự án lớn sẽ bị hạn chế.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Bá Hùng đề xuất tiếp tục cải cách thị trường trái phiếu Chính phủ, mở rộng cơ sở nhà đầu tư, phát triển mô hình hợp tác công - tư, đồng thời xây dựng hệ sinh thái tài chính đồng bộ.

“Cần phát triển thị trường vốn, nâng cao minh bạch thông tin, chất lượng xếp hạng tín nhiệm và tăng kết nối với thị trường tài chính quốc tế để huy động nguồn vốn quy mô lớn”, ông Hùng nhấn mạnh.