Khi "vương quốc" dần thu hẹp

Lái Thiêu từng được mệnh danh là vương quốc trái cây danh tiếng của miền Đông Nam Bộ. Thế nhưng, tốc độ đô thị hóa nhanh đang khiến những vườn măng cụt bạt ngàn đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.

Từ hơn 600 ha thuở hoàng kim, đến nay toàn vùng chỉ còn vỏn vẹn 275 ha, tập trung chủ yếu ở khu vực xã An Sơn và phường Hưng Định (hiện thuộc phường Thuận An, TP.HCM).

Những địa danh vang bóng một thời như Bình Nhâm, Lái Thiêu cũ nay đã mất dần bóng mát của loài cây đặc sản nằm trong top 50 trái cây đặc sản Việt Nam này.

Giữ được cây đã khó, nuôi cây sống khỏe lại là bài toán nan giải khi các chính sách hỗ trợ về hỗ trợ phân bón, chi phí chăm sóc từ Quyết định số 63 của UBND tỉnh Bình Dương cũ đã hết hiệu lực từ năm 2022.

Bà Nguyễn Thị Thu, một hộ dân sở hữu 1.500 m² đất trồng măng cụt ngậm ngùi chia sẻ, mỗi năm vườn cây chỉ cho thu nhập khoảng vài chục triệu đồng. Mấy năm nay nguồn nước ô nhiễm khiến cây chết rải rác, trong khi chi phí phân bón, chăm sóc lại quá cao so với nguồn thu ít ỏi.

"Đối với vấn đề muốn giữ vững vườn cây đặc sản của Thuận An, các cấp ngành phải nghiên cứu có chính sách hỗ trợ nông dân như phân bón (diêm tro), hay hỗ trợ trực tiếp các chi phí phục vụ cho vườn cây ăn trái", bà Thu kiến nghị.

Mệt mỏi vì quy hoạch chồng chéo

Bên cạnh gánh nặng chi phí, những nút thắt về quy hoạch cũng đang bào mòn ý chí bám vườn của người nông dân.

Sở hữu gần 3.000 m² đất trồng măng cụt, sau khi nhường một phần mặt bằng cho dự án đường Vành đai 3 - TP.HCM, gia đình ông Nguyễn Công Chinh (khu phố An Hòa, phường Thuận An) chỉ còn lại hơn 1.000 m².

Thế nhưng, ngày cầm cuốn sổ đất trên tay, ông tá hỏa phát hiện phần diện tích ít ỏi còn lại đang phải gánh thêm hai quy hoạch khác.

Theo ông Chinh, cây măng cụt phải trồng ròng rã hơn 20 năm mới cho trái ngọt. Sống trong cảnh quy hoạch treo, cây chết không ai dám trồng dặm, trồng mới vì sợ mất trắng.

Ông Chinh bức xúc: "Trước đây cứ khuyến khích đất An Sơn làm du lịch sinh thái, nhưng từ trước dịch COVID-19 đến nay có thấy chuyển biến gì đâu. Cứ quy hoạch riết rồi dân chán nản, không sớm thì muộn người ta cũng phải phá vườn chuyển hướng sinh kế. Theo tôi, bớt quy hoạch lại, nạo vét kênh mương thường xuyên, khuyến khích nông dân làm ăn bằng các chính sách hỗ trợ phân bón để người dân yên tâm bám vườn".

Dưới góc độ quản lý địa phương, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch UBND phường Thuận An nhìn nhận, muốn cứu măng cụt Lái Thiêu thì phải cứu từ cái “gốc”, mà cái gốc chính là nguồn nước. Măng cụt là loài cây cực kỳ nhạy cảm với môi trường; nguồn nước tưới chỉ cần nhiễm bẩn, cây sẽ suy kiệt và chết ngay.

Để giải quyết bài toán căn cơ này, trong giai đoạn 5 năm tới, phường Thuận An sẽ ưu tiên dành hơn 280 tỷ đồng (chiếm hơn một nửa tổng nguồn vốn được giao 500 tỷ đồng) để đầu tư đồng bộ cho hệ thống thủy lợi, quyết tâm bảo vệ nguồn nước tưới.

 “Cái chúng ta đang thiếu nhất hiện nay là chất lượng nguồn nước và việc điều tiết mực nước thủy triều để đảm bảo tưới tiêu tự nhiên, giúp bà con đỡ tổn hao công sức. Đối với Quyết định 63 của UBND tỉnh Bình Dương về hỗ trợ phân bón, chính quyền địa phương đang lập kế hoạch trình HĐND có những chủ trương bố trí thêm kinh phí hỗ trợ nông dân về phân bón, tăng cường chất cho măng cụt đạt hiệu quả về số lượng trái”, ông Sơn cho biết thêm.

Sẵn sàng cho một chính sách đặc thù

Măng cụt Lái Thiêu không chỉ đơn thuần là cây kinh tế, mà từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa của đất và người Bình Dương cũ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dải xanh Thuận An còn đóng vai trò là "lá phổi xanh" điều hòa khí hậu cho cả khu vực.

Trước những trăn trở của người dân, ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP.HCM khẳng định: “Vấn đề vườn cây Thuận An ngày càng thu hẹp là điều rất đáng lo ngại. Địa phương cần khẩn trương rà soát, cân nhắc kỹ lưỡng. Nếu chúng ta xây dựng được một phương án khả thi để giữ bằng được vườn măng cụt Lái Thiêu, thành phố sẵn sàng thông qua và áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù để hỗ trợ dòng vốn, phân bón cho bà con nông dân”.

Đối với nút thắt quy hoạch, người đứng đầu HĐND thành phố cho biết, dự án Vành đai 3 và tuyến đường ven sông Sài Gòn nối liền TP.HCM và Bình Dương cũ đang triển khai sẽ là "đòn bẩy" mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái lớn cho Thuận An.

Tuy nhiên, để người dân kịp đón đầu cơ hội, ông Minh chỉ đạo địa phương phải lập tức rà soát, kiên quyết xóa bỏ các quy hoạch treo, không khả thi để trả lại sự an tâm cho người nông dân.

Trồng hàng trăm cây măng cụt, Thuận An quyết giữ thương hiệu "Top 50 đặc sản Việt Nam"

VOV.VN - Ngày 19/5, nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, phường Thuận An, TP.HCM (trước là TP.Thuận An, tỉnh Bình Dương) tổ chức Lễ phát động Tết trồng cây “Đời đời nhớ ơn Bác Hồ” năm 2026, gắn liền với hành trình trải nghiệm du lịch sinh thái độc đáo mang chủ đề “Miệt vườn – Sắc xanh cuộc sống”.