Nút thắt khó gỡ đối với hạm đội tàu sân bay

Mỹ hiện duy trì 11 tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân theo quy định pháp lý. Tuy nhiên, trong kịch bản xung đột quy mô lớn tại Trung Đông, số tàu có thể triển khai đồng thời chỉ ở mức hạn chế. Trong một chiến dịch liên quan đến Iran, Mỹ chỉ có thể duy trì khoảng 3 tàu sân bay tại khu vực, sau quá trình điều động kéo dài và phức tạp, phản ánh rõ các ràng buộc về chu kỳ bảo trì, huấn luyện và luân phiên lực lượng.

Quá trình triển khai cũng bộc lộ những rủi ro vận hành đáng kể. Tàu sân bay USS Gerald R. Ford — chiến hạm hiện đại nhất của Hải quân Mỹ — đã gặp sự cố hỏa hoạn trong khi làm nhiệm vụ, buộc phải tạm dừng hoạt động để khắc phục. Sự cố này cho thấy mức độ nhạy cảm của các nền tảng công nghệ cao khi hoạt động cường độ lớn trong thời gian dài.

Bên cạnh đó, thời gian triển khai kéo dài đã tạo áp lực đáng kể lên nhân sự. Đây là một trong những đợt hải trình dài nhất của tàu sân bay Mỹ kể từ sau Chiến tranh Lạnh, buộc thủy thủ đoàn phải duy trì nhiệm vụ xa nhà trong nhiều tháng liên tục. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tinh thần, hiệu suất làm việc cũng như khả năng duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu lâu dài.

Trong quá trình hoạt động, USS Gerald R. Ford cũng ghi nhận một số trục trặc kỹ thuật. Những vấn đề này, dù không mang tính quyết định về tác chiến, vẫn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành tổng thể của một lực lượng có quy mô hàng nghìn quân nhân.

Quy tắc sức mạnh chia 3 phần

Về phương diện quân sự, các lực lượng hải quân Mỹ - đặc biệt là các phương tiện cỡ lớn như tàu sân bay - vận hành theo quy tắc luân phiên “ba phần ba”. Theo đó, khoảng 1/3 lực lượng ở trạng thái neo đậu, bảo trì; 1/3 tham gia huấn luyện, thử nghiệm chiến thuật và vũ khí và chỉ 1/3 thực sự được triển khai làm nhiệm vụ. Như vậy,  lực lượng đạt trạng thái sẵn sàng chiến đấu tức thời rất nhỏ. 

Tuy nhiên, bài toán không dừng lại ở đó. Đặc thù của hạm đội tàu sân bay Mỹ là toàn bộ đều sử dụng động cơ hạt nhân, cho phép duy trì thời gian hoạt động rất dài mà không cần tiếp nhiên liệu thông thường. Dù vậy, sau khoảng nửa vòng đời khai thác (xấp xỉ 25 năm), mỗi tàu bắt buộc phải trải qua quy trình thay nhiên liệu hạt nhân kết hợp đại tu toàn diện.

Quy trình này, được gọi là Đại tu hệ thống tiếp nhiên liệu (RCOH), là một trong những nhiệm vụ kỹ thuật – công nghiệp phức tạp nhất trong lĩnh vực quốc phòng.
Trong khuôn khổ RCOH, tàu sân bay không chỉ được thay nhiên liệu cho các lò phản ứng mà còn được đại tu sâu rộng, bao gồm sửa chữa kết cấu, nâng cấp hệ thống động lực, điện, cũng như hiện đại hóa các hệ thống tác chiến.

Quá trình này đòi hỏi phải mở kết cấu thân tàu để tiếp cận lò phản ứng, thay thế nhiên liệu đã qua sử dụng và tái cấu trúc nhiều hệ thống quan trọng. Trên thực tế, mức độ can thiệp sâu khiến con tàu gần như được “tái thiết” để phục vụ nửa vòng đời còn lại.

Chi phí cho một đợt RCOH lên tới hàng tỷ USD, trong khi tổng chi phí đóng mới và trang bị đầy đủ một tàu sân bay cùng không đoàn đi kèm có thể lên tới hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất không nằm ở chi phí mà ở thời gian: mỗi đợt RCOH thường kéo dài khoảng 4 năm, thậm chí lâu hơn trong thực tế triển khai.

Trong suốt thời gian này, tàu phải nằm hoàn toàn trong ụ khô và không thể tham gia bất kỳ hoạt động tác chiến nào.

Đáng chú ý, toàn bộ năng lực thực hiện RCOH của Mỹ hiện tập trung tại một cơ sở duy nhất là xưởng đóng tàu Newport News thuộc tập đoàn Huntington Ingalls tại bang Virginia. Điều này tạo ra điểm nghẽn công nghiệp mang tính hệ thống: tiến độ đại tu của từng tàu phụ thuộc trực tiếp vào năng lực và lịch trình của một cơ sở duy nhất.

Hệ thống này đòi hỏi sự vận hành chính xác và liên tục. Tuy nhiên, những gián đoạn trong thời gian gần đây - đặc biệt là do đại dịch Covid-19 - đã làm chậm tiến độ của nhiều chương trình RCOH. Việc kéo dài thời gian đại tu từ kế hoạch ban đầu lên nhiều năm hơn không chỉ ảnh hưởng đến từng tàu riêng lẻ, mà còn gây tác động dây chuyền đến toàn bộ chu kỳ luân phiên lực lượng.

Trong bối cảnh đó, việc nhiều tàu sân bay đồng thời nằm trong giai đoạn đại tu, sửa chữa hoặc bảo trì đã làm thu hẹp đáng kể số lượng tàu có thể triển khai thực tế. Điều này lý giải vì sao, dù sở hữu hạm đội tàu sân bay lớn nhất thế giới, Mỹ chỉ có thể duy trì một số lượng hạn chế tàu hoạt động tại các điểm nóng chiến lược trong cùng một thời điểm.

Canh bạc tỷ USD của Hải quân Mỹ: A-12 Avenger II sụp đổ ngay trước vạch đích

VOV.VN - Mỹ từng triển khai dự án phát triển A-12 Avenger II với tham vọng phát triển một máy bay chiến đấu thế hệ mới, tối ưu cho các nhiệm vụ tấn công tầm sâu với khả năng tàng hình vượt trội. Nhưng dự án đã nhanh chóng thất bại do tình trạng trì trệ và đội vốn.