Kho tên lửa Patriot khan hiếm trên toàn cầu

Tên lửa phòng không MIM-104 Patriot, do các tập đoàn quốc phòng Raytheon và Lockheed Martin sản xuất, là hệ thống chủ lực của quân đội Mỹ trong nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo. Đây cũng là loại khí tài được nhiều đồng minh của Washington sử dụng rộng rãi, đặc biệt tại Vùng Vịnh cũng như ở Ukraine.

Mỗi tổ hợp Patriot hoàn chỉnh, bao gồm nhiều thành phần tác chiến khác nhau, có giá trị khoảng 1 tỷ USD. Việc hệ thống này được sử dụng với cường độ cao trong chiến dịch quân sự kéo dài của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, bên cạnh nhu cầu ngày càng lớn từ Ukraine, đã làm gia tăng áp lực lên nguồn dự trữ vốn đang suy giảm. Ngày 2/6, sau đợt tập kích quy mô lớn mới nhất của Nga nhằm vào Ukraine, trong đó Moscow phóng 73 tên lửa cùng gần 700 máy bay không người lái, Tổng thống Volodymyr Zelensky một lần nữa kêu gọi Mỹ cung cấp thêm tên lửa đánh chặn Patriot.

Ukraine và các quốc gia vùng Vịnh là những đối tượng chịu tác động trực tiếp nhất từ tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn, đặc biệt nếu căng thẳng với Iran tiếp tục kéo dài. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hậu quả của cuộc khủng hoảng này còn sâu rộng hơn nhiều.

Tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn, đặc biệt là Patriot cũng đang ảnh hưởng đến công tác hoạch định năng lực sẵn sàng chiến đấu của NATO khi nhiều quốc gia thành viên của liên minh quân sự này đang vận hành hệ thống Patriot, bao gồm Đức, Hà Lan, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Ba Lan và Thụy Điển.

Nếu phải tóm tắt cuộc khủng hoảng hiện nay bằng một câu ngắn gọn, nhiều nhà phân tích cho rằng đó là: “hiện có quá nhiều cuộc chiến nhưng không đủ tên lửa đánh chặn”.

Theo các chuyên gia, vấn đề hiện tại là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng, bao gồm các chính sách cắt giảm chi tiêu trong quá khứ, những giả định sai lầm trong công tác lập kế hoạch và mua sắm quốc phòng dài hạn, cũng như việc không lường trước được khả năng Iran có thể duy trì các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh trong thời gian dài nếu xảy ra một cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Tehran.

Theo một số ước tính, cuộc xung đột vừa qua đã làm tiêu hao gần 1/3 kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot trên toàn cầu. Trọng tâm của vấn đề nằm ở tốc độ sản xuất tương đối hạn chế của các tên lửa đánh chặn Patriot. Hiện nay, tập đoàn Lockheed Martin chỉ sản xuất khoảng 600 quả mỗi năm. Công ty này gần đây cho biết đang đặt mục tiêu nâng sản lượng lên hơn gấp 3 lần trong thời gian tới. Mỗi tên lửa đánh chặn Patriot có giá khoảng 3 triệu USD.

Ông Mark Cancian, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược (CSIS) nhận định, con số khoảng 32% kho dự trữ bị tiêu hao là hoàn toàn hợp lý. Trong báo cáo đánh giá công bố tuần trước về lượng vũ khí được sử dụng trong cuộc chiến với Iran, CSIS cho rằng “thời gian cần thiết để tái bổ sung kho dự trữ” đối với các loại tên lửa là một trong những mối quan ngại lớn nhất hiện nay.

“Chúng tôi biết rằng các quốc gia vùng Vịnh đã sử dụng phần lớn kho dự trữ của họ”, ông Cancian cho biết. Theo ông, mặc dù tổng nguồn cung tên lửa đánh chặn hiện vẫn còn khoảng 68% so với mức ban đầu, nhưng hệ quả là các quốc gia có nhu cầu cấp thiết phải cạnh tranh quyết liệt để tiếp cận nguồn cung ngày càng khan hiếm.

Mặc dù hiện nay vẫn tồn tại các hệ thống phòng không khác, chẳng hạn như IRIS-T của Đức với chi phí thấp hơn và được đánh giá cao trong nhiệm vụ đánh chặn tên lửa hành trình cùng máy bay không người lái, Patriot vẫn được coi là hệ thống hiệu quả nhất để đối phó với các tên lửa đạn đạo bay ở độ cao lớn.

Theo chuyên gia Cancian, sau khi xung đột Ukraine nổ ra cuối tháng 2/2022, chính quyền ông Biden đã khởi động các chương trình nhằm mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng, nhưng những nỗ lực đó cần thời gian để phát huy hiệu quả.

“Nếu muốn tăng công suất sản xuất, bạn sẽ cần nhiều năm để xây dựng nhà máy, đào tạo nhân lực và hoàn thiện chuỗi cung ứng. Đó là lý do vì sao tình trạng thiếu hụt hiện nay có thể sẽ còn kéo dài thêm từ 2 - 3 năm nữa”, ông Cancian cho hay.

Ông Tom Karako, Giám đốc Dự án Phòng thủ Tên lửa thuộc CSIS, cho biết trong cuộc trả lời phỏng vấn với New York Times hồi tháng 4 rằng Mỹ và Israel đã bước vào cuộc chiến với Iran trong tình trạng kho dự trữ tên lửa đánh chặn vốn đã tồn tại một “lỗ hổng lớn”.

“Khoảng trống đó đã trở nên lớn hơn rất nhiều trong tháng vừa qua khi chúng ta liên tục phóng các tên lửa đánh chặn”, ông Karako nói. Trong bối cảnh vẫn chưa có một thỏa thuận ngừng bắn thực chất với Iran, khoảng thiếu hụt này sẽ còn tiếp tục tồn tại.

Bên trong "bộ não AI" điều phối các đòn tập kích của Ukraine vào Nga

VOV.VN - Ẩn sau các đợt tập kích bằng máy bay không người lái của Ukraine vào lãnh thổ Nga là một hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng xử lý khối lượng lớn dữ liệu chiến trường. Nền tảng này không chỉ giúp Kiev điều phối UAV mà còn hỗ trợ xác định lỗ hổng phòng không và tối ưu hóa các phương án tác chiến.

Điểm yếu của Ukraine

Theo các chuyên gia, tình trạng đó dường như đã tác động trực tiếp đến cách thức Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine. Trong nhiều năm qua, việc tiếp cận các hệ thống Patriot luôn là một trong những vấn đề gây căng thẳng giữa Kiev và chính quyền ông Trump.

Vấn đề hiện trở nên cấp bách hơn khi Nga liên tục phát tín hiệu về khả năng tiến hành các đợt không kích quy mô lớn mới nhằm vào Ukraine.

Ông Phillips O'Brien, Giáo sư Nghiên cứu Chiến lược tại Đại học St Andrews, nhận định: “Đây không phải là tín hiệu tích cực. Ukraine từng phải đối mặt với tình trạng tương tự khi chính quyền ông Trump trì hoãn việc chuyển giao các lô viện trợ cho châu Âu để hỗ trợ Kiev. Vào tháng 1/2026, có thông tin cho rằng Ukraine gần như đã cạn kiệt tên lửa Patriot”.

Ông cho rằng Kiev đã chuẩn bị các phương án dự phòng vì đây không phải là tình huống bất ngờ. Tuy nhiên, việc thiếu hụt Patriot sẽ làm gia tăng nguy cơ Nga đánh trúng các mục tiêu trọng yếu. Chuyên gia O'Brien cũng nhắc lại việc Moscow đã sử dụng tên lửa đạn đạo Oreshnik trong đợt tập kích quy mô lớn nhằm vào Ukraine gần đây.

“Điều đó cho thấy Nga quyết tâm tấn công các mục tiêu chiến lược đã xác định”, ông O'Brien nhận định.

Ông Yuri Ignat - Người phát ngôn Không quân Ukraine nhấn mạnh: “Nếu nói về khả năng đối phó với tên lửa đạn đạo, ngoài các hệ thống Patriot hiện nay, Ukraine không có bất kỳ phương tiện nào khác đủ khả năng đánh chặn loại mục tiêu này. Vì vậy, tình trạng dự trữ tên lửa đánh chặn của chúng tôi đang ở mức đặc biệt đáng lo ngại”.

Ông Ignat cho biết Ukraine hiện vẫn sở hữu các tổ hợp Patriot, nhưng nhu cầu bổ sung tên lửa đánh chặn là rất cấp thiết trong bối cảnh Nga liên tục đưa ra các cảnh báo về việc tiếp tục tấn công thủ đô Kiev.

Xung đột Nga - Ukraine sắp có những diễn biến mới mang tính bước ngoặt?

VOV.VN - Xung đột Nga - Ukraine đang tiến gần bước ngoặt quyết định. Trong khi Moscow cảnh báo tung các đòn không kích khốc liệt hơn nhằm gây sức ép, Kiev lại đặt cược vào 6 tháng tới để phản công, kỳ vọng giành lại thế chủ động và củng cố lợi thế đàm phán.