Sản phẩm của quá trình nghiên cứu ngược

Năm 2011, Iran đã chế áp và thu giữ một máy bay không người lái tàng hình RQ-170 Sentinel của Mỹ, do Lockheed Martin sản xuất. Việc Iran có thể vô hiệu hóa và thu giữ RQ-170 được cho là nhờ kỹ thuật giả mạo hệ thống định vị toàn cầu (GPS). Đó là một kỳ tích đáng kể cách đây 15 năm. Từ thành quả thu được, Iran thừa nhận rằng họ đã nghiên cứu ngược thành công chiếc RQ-170 này, và dùng chính những công nghệ thu lượm được để phát triển các máy bay không người lái Shahed-171 Simorgh và Shahed Saegheh.

Dự án này cuối cùng đã dẫn đến sự ra đời của các dòng máy bay không người lái Shahed-131 và Shahed-136. Cổng thông tin Vũ khí Nguồn mở (OSMP) cho biết Shahed-131 được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 2019 trong cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy dầu của Saudi Arabia tại Abqaiq và Khurais. Sau đó, chúng được xuất khẩu sang Nga và thu hút sự chú ý trong cuộc xung đột ở Ukraine năm 2022 dưới tên gọi tiếng Nga là Geran-1 và Geran-2.

Trong cuộc xung đột hiện tại giữa Mỹ, Israel với Iran, Shahed-136 đã chứng tỏ vai trò quan trọng giúp Iran duy trì vị thế đáng nể trong cuộc xung đột bất đối xứng. Còn trước đó, Shahed-136 cùng biến thể của nó cũng đã xuất hiện trong cuộc xung đột Ukraine. Năng lực tác chiến của Shahed mạnh mẽ đến mức cả Ukraine và Mỹ đều đã nghiên cứu ngược và chế tạo ra những bản sao Shahed-136 của riêng mình.

Hình mẫu của công nghệ trong chiến tranh hiện đại

Nhiều người có thể khó phân biệt khoa học với công nghệ, nhưng định nghĩa ngắn gọn nhất về công nghệ có thể được nêu như sau: Việc sử dụng kiến ​​thức khoa học để giải quyết một vấn đề hoặc thách thức trong thế giới thực được gọi là công nghệ. Do đó, nhiều công nghệ không bao giờ được chế tạo cho đến khi không có nhu cầu cấp thiết trong thế giới thực.

Sự ra đời, phổ biến và tiến hóa của dòng máy bay không người lái Shahed là ví dụ của việc khoa học biến thành công nghệ phục vụ nhu cầu của con người.

Trong trường hợp của Iran, nhu cầu của họ là tạo ra một loại vũ khí bay lượn với chi phí thấp, dễ sử dụng, có năng lực tác chiến đáng kể, trong điều kiện quốc gia này đang bị cấm vận công nghệ và chuỗi cung ứng. Với việc nghiên cứu khả năng của máy bay không người lái Mỹ mà nước này đã thu giữ cũng như bối cảnh chiến thuật chiến tranh hiện đại, Iran đã tìm thấy một điểm mạnh về công nghệ trong Shahed-136. Sản phẩm ra đời là một chiếc máy bay không người lái cảm tử được thiết kế với các linh kiện thương mại dễ tiếp cận và được tăng cường các công nghệ mã nguồn mở để có thể mang theo một tải trọng nổ đủ để phá hủy mục tiêu.

Những phương tiện bay không người lái này, cũng được quân đội Nga sử dụng như đạn đạo trong cuộc xung đột Ukraine, lướt đi với âm thanh vo vo tương tự như tiếng xe máy hoặc máy cắt cỏ. Tốc độ trước khi va chạm của chúng, trung bình khoảng 185 km/giờ – thấp hơn tốc độ của tên lửa, nhưng có khả năng phá hủy 4 tầng của một tòa nhà chung cư chỉ trong một lần tấn công.

Ưu thế của Shahed-136 chính là số lượng áp đảo mà nó tạo ra. Ví dụ, kể từ khi cuộc xung đột Ukraine bắt đầu vào tháng 2/2022, Nga đã phóng hơn 60.000 loại vũ khí này vào lãnh thổ Ukraine, theo ước tính dựa trên sự giám sát của hai trung tâm phân tích là Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS). Hầu hết số này đều bị hệ thống phòng không Ukraine đánh chặn, nhưng không phải tất cả. Sự quá tải của các lá chắn phòng thủ Ukaine đã tạo ra những kẽ hở cho các loại tên lửa này, vốn rất nguy hiểm khi rơi xuống khu dân cư do hỗn hợp chất nổ và nhiên liệu mà chúng mang theo. Dài hơn 3 mét, mang theo đầu đạn nổ khoảng 50 kg và tầm hoạt động xấp xỉ 2.000 km, các phiên bản máy bay không người lái Shahed của Nga đặt ra thách thức đáng kể cho việc đánh chặn: chúng bay thấp, chậm và theo quỹ đạo bất thường.

Không đối thủ về chi phí và hiệu quả

Shahed-136 là một trong những bài học thành công nổi bật nhất của chiến tranh bất đối xứng hiện đại. Dòng vũ khí này rẻ hơn rất nhiều lần so với các tên lửa đánh chặn mà đối phương sử dụng để vô hiệu hóa chúng. Và như các cuộc xung đột gần đây đã cho thấy, khi được sử dụng hàng loạt, chúng không chỉ áp đảo các hệ thống phòng không và khó bị vô hiệu hóa hơn mà còn làm thay đổi đáng kể nền kinh tế chiến tranh theo hướng có lợi cho bên nắm được công nghệ.

Trong 3 ngày đầu tiên của cuộc xung đột Mỹ Iran, Tehran đã phóng hơn 1.000 máy bay không người lái vào lãnh thổ của Israel, cùng các quốc gia Arab láng giềng, nơi đặt các căn cứ quân sự của Mỹ. Với giá khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, Shahed-136, sản phẩm của Trung tâm Nghiên cứu Công nghiệp Hàng không Shahed thuộc sở hữu nhà nước Iran, có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã trở thành một công cụ tác chiến quan trọng. Giá thành của nó, không thể so sánh với chi phí của những loại tên lửa dùng để đánh chặn nó (dao động từ 1,1 triệu đến 2,3 triệu USD), tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất quy mô lớn.

Trong lịch sử, nguồn lực quân sự và ngân sách cho nghiên cứu vũ khí chỉ được gia tăng để tạo ra các công nghệ độc quyền hơn, đắt hơn, nhanh hơn và chính xác hơn, giảm thiểu thiệt hại ngoài dự kiến. Trong khi đó, công nghệ dân sự phát triển theo cấp số nhân và vượt qua một số công nghệ quân sự. Chỉ trong thập kỷ qua, các quốc gia mới chú ý đầu tư vào các chương trình kết hợp giữa công nghệ dân sự với các dự án đổi mới sáng tạo để phát triển vũ khí.

Bất chấp những khó khăn do bị phong tỏa, Iran vẫn đang cho thấy những dấu hiệu thành công với nguồn lực khiêm tốn. Việc Mỹ thừa nhận đã thu giữ, phân tích ngược và triển khai bản sao của Shahed-136 là một sự xác nhận cho thành công đó.

Sau khi mổ xẻ và phân tích Shahed-136, quân đội Mỹ, lực lượng quân sự được đầu tư nhiều nhất thế giới đã kịp phát triển bản sao. Đó là sản phẩm máy bay không người lái thuộc dự án Hệ thống Tấn công Chiến đấu Không người lái Chi phí thấp (LUCAS). Nhưng ngay cả trong trường hợp đó, LUCAS vẫn không phải là đối thủ của Shahed-136. Lý do là bởi nó được sản xuất trên nền tảng các chipset, linh kiện, …nguyên bản của phương Tây và được sản xuất ở nơi có chi phí lao động cao hơn. Vậy nên Shahed-136 tiếp tục đứng trên về giá cả và khả năng sản xuất hàng loạt.

 Chi tiết linh kiện đáng chú ý nhất bên trong của Shahed-136 và các biến thể của nó là khối động cơ xe máy được phát triển thông qua kỹ thuật đảo ngược từ động cơ Limbach L550E 550cc của Đức. Có một chút khác biệt về hệ thống điện tử hàng không, nhưng vẫn có sự nhất quán nhất định. Một báo cáo của Viện Khoa học và An ninh Quốc tế về hệ thống điện tử của Shahed-136 cho biết rằng trong tất cả các linh kiện điện tử trên máy bay với “khoảng 80% có nguồn gốc từ Mỹ”. Trong đó, Texas Instruments cung cấp phần lớn các bộ phận. Mỹ tiếp tục nỗ lực hạn chế Nga và Trung Quốc sử dụng các linh kiện này, nhưng lệnh cấm có vẻ không nhiều tác dụng.

Iran chỉnh sửa UAV Shahed-136 để giúp Nga nâng mức độ hủy diệt hạ tầng Ukraine?

VOV.VN - Nga được cho là đã sử dụng rất hiệu quả UAV do Iran cung cấp để đánh vào cơ sở hạ tầng của Ukraine trong xung đột quân sự giữa 2 nước. Một số nghiên cứu mới đây cho rằng Iran đã chỉnh sửa các UAV như vậy nhằm tăng mức độ hủy diệt của chúng trên chiến trường.