Mới đây, ngày 25/4, một người đàn ông hơn 50 tuổi bất ngưng tim khi chơi pickleball tại Đà Nẵng. BSCKI Lê Quang Huy (Bệnh viện Đà Nẵng) nghe kêu cứu đã lập tức có mặt, một mình ép tim hơn 5 phút, giúp bệnh nhân hồi phục nhịp tim và ý thức.

Sau đó, nạn nhân được cấp cứu 115 đưa đi điều trị, hiện đã ổn định và xuất viện. Sự việc là cảnh báo về nguy cơ ngừng tim khi chơi thể thao như pickleball, đặc biệt nếu chủ quan với sức khỏe tim mạch.

Ngừng tim khi chơi pickleball là rủi ro có thật ở cả người trẻ lẫn trung niên, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu bạn hiểu cơ chế nguy hiểm, biết tầm soát sớm và tập luyện đúng cách. Pickleball đang bùng nổ tại Việt Nam, từ học sinh, nhân viên văn phòng đến cô chú ngoài 50 tuổi, vì luật chơi đơn giản, sân nhỏ, cảm giác “vừa vui vừa khỏe” – nhưng nếu chủ quan với trái tim, một buổi chơi tưởng chừng vô hại có thể trở thành biến cố không ngờ.

Pickleball – không “nhẹ” như nhiều người vẫn nghĩ

Ở cái nhìn đầu tiên, pickleball trông hiền khi sân nhỏ hơn tennis, bóng nhẹ, di chuyển quãng ngắn. Nhiều bạn trẻ coi đây là môn “giải trí nhẹ”, người trung niên xem là lựa chọn an toàn hơn đá bóng, tennis, chạy bộ đường dài.

Thực tế, khi vào trận, cả người trẻ lẫn người lớn tuổi đều phải chạy lao lên, lùi xuống, đổi hướng liên tục, xử lý bóng nhanh trong không gian hẹp. Nhịp tim tăng nhanh và giữ ở mức gắng sức trung bình đến cao trong phần lớn thời gian chơi. Người trẻ thường “máu lửa”, chơi liền 2–3 set, thậm chí vừa chơi vừa tranh từng điểm; người trung niên lại hay “ham vui”, đánh quá lâu so với thể lực hiện có.

So với đi bộ nhanh hay đạp xe nhẹ, pickleball đặt gánh nặng lớn hơn lên tim vì kiểu vận động bùng nổ ngắt quãng: đang đứng yên phải bật chạy, đổi hướng, bật nhảy. Tim và mạch máu liên tục phải thích nghi với sự thay đổi nhịp tim, huyết áp. Với người hoàn toàn khỏe mạnh, đây là cách rèn sức bền tốt. Nhưng với người có bệnh tim tiềm ẩn, hoặc người trẻ ít vận động, tăng cân, hút thuốc, uống nhiều cà phê, thức khuya, đây có thể là “bài test gắng sức” bất đắc dĩ, làm lộ ra những điểm yếu của trái tim.

Ở Việt Nam, nhiều sân đặt ngoài trời, thời tiết nóng ẩm, dễ mất nước và muối. Người chơi, nhất là người trẻ thường chỉ mang theo chai nước lọc, ít quan tâm bù điện giải. Khi cơ thể thiếu kali, natri, magiê, cơ bắp dễ chuột rút, tim cũng dễ rối loạn nhịp hơn, đặc biệt trong những pha gắng sức cuối trận.

Trong cơ thể bạn đang xảy ra điều gì khi ngừng tim?

Ngừng tim đột ngột là tình trạng tim bất ngờ ngừng bơm máu hiệu quả, khiến nạn nhân ngã gục, mất ý thức, ngừng thở trong vài giây. Điều này có thể xảy ra với cả người trẻ lẫn người trung niên, nhưng cơ chế phía sau có khác nhau.

Ở người trung niên, lớn tuổi, thủ phạm hàng đầu là bệnh mạch vành. Nhiều người mang sẵn mảng xơ vữa trong động mạch nuôi tim mà không biết, vì ngày thường vẫn sinh hoạt bình thường. Khi vào trận, nhịp tim và huyết áp tăng, thành mạch chịu lực căng lớn. Lớp vỏ mỏng phủ ngoài mảng xơ vữa có thể nứt, làm phần lõi mỡ bên trong lộ ra, kích hoạt quá trình đông máu. Cục máu đông hình thành nhanh, bít tắc lòng mạch, gây nhồi máu cơ tim cấp.

Cơ tim thiếu máu đột ngột làm hệ thống điện trong tim hỗn loạn. Khác biệt về dẫn truyền giữa vùng thiếu máu và vùng bình thường tạo điều kiện cho vòng luẩn quẩn điện học, dẫn đến rối loạn nhịp thất nguy hiểm như nhịp nhanh thất, rung thất. Lúc này, tim không còn bơm được máu mà chỉ “rung lên”, huyết áp tụt, não thiếu oxy, người bệnh gục xuống. Nếu không được ép tim và sốc điện kịp thời, vài phút sau tế bào não bắt đầu tổn thương không hồi phục.

Ở người trẻ, câu chuyện thường liên quan đến “lỗi hệ thống” bẩm sinh như bệnh cơ tim phì đại, bất thường cấu trúc mạch vành, rối loạn kênh ion di truyền, hội chứng Brugada, QT kéo dài… Những bệnh này hiếm khi được phát hiện nếu người trẻ không đi khám, vì ngày thường họ vẫn sinh hoạt, vận động như bình thường. Chỉ đến khi tim bị đặt dưới áp lực, chơi pickleball cường độ cao, thiếu ngủ, uống nhiều cà phê, dùng thêm thực phẩm tăng cơ, đốt mỡ hệ thống điện trở nên bất ổn và phát sinh loạn nhịp ác tính. Ngừng tim khi đó là “giọt nước tràn ly” của một trái tim bẩm sinh đã có vấn đề.

Cả ở người trẻ lẫn người trung niên, mất nước, mất điện giải là “kẻ tiếp tay” nguy hiểm. Khi đổ mồ hôi nhiều, kali và magiê thất thoát, tế bào cơ tim trở nên nhạy cảm hơn với kích thích điện, dễ xuất hiện nhịp ngoại tâm thu, nhịp nhanh. Nếu thêm gắng sức, thiếu ngủ, stress, chất kích thích, nguy cơ loạn nhịp ác tính càng cao. Trong trường hợp vận động quá mức, tiêu cơ vân có thể xảy ra, giải phóng lượng lớn myoglobin và kali vào máu, gây tăng kali máu cấp, dẫn đến ngừng tim nếu không xử trí kịp thời.

Ai dễ gặp biến cố người trẻ hay người trung niên?

Cả hai nhóm đều có “điểm yếu” riêng, nhưng cách chủ quan lại khác nhau.

Ở người trẻ (dưới khoảng 30 tuổi), đa số vấn đề khi chơi pickleball là chấn thương phần mềm, bong gân, va chạm. Tuy nhiên, nhóm này dễ coi thường các dấu hiệu tim mạch vì nghĩ mình còn khỏe. Ngất thoáng qua, tức ngực khi gắng sức, đánh trống ngực bất thường, hụt hơi hơn bạn cùng trình độ… thường bị đổ lỗi cho “thiếu thể lực”, “chưa quen vận động”, “hôm nay uống nhiều cà phê”. Nếu phía sau là bệnh cơ tim phì đại, bất thường mạch vành bẩm sinh hay rối loạn dẫn truyền, sự chủ quan này có thể rất nguy hiểm.

Nhóm 25–45 tuổi là lứa “vừa trẻ vừa bận”. Họ làm việc áp lực, ít vận động trong nhiều năm, tăng cân, ăn mặn, uống cà phê, đôi khi hút thuốc, uống rượu. Khi bước vào pickleball, họ thường chơi với tinh thần “xả stress”, dễ ham hố quá sức, đánh nhiều set trong một buổi, đặc biệt là nam giới. Đây là nhóm bắt đầu xuất hiện tăng huyết áp, mỡ máu cao, rối loạn đường huyết nhưng chưa được phát hiện. Những cơn đau ngực nhẹ, khó thở, nhói ngực khi gắng sức là lời cảnh báo sớm của tim, cần được lắng nghe.

Người trung niên và lớn tuổi (trên 45–50 tuổi) là nhóm nguy cơ cao nhất cho nhồi máu cơ tim và ngừng tim khi chơi thể thao. Họ thường có ít nhất một yếu tố: tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc, thừa cân, ít vận động lâu năm, tiền sử gia đình có người đột tử sớm. Nhiều cô chú vẫn cảm thấy mình “khỏe”, vì vẫn đi làm, sinh hoạt bình thường, chỉ hơi mệt khi leo cầu thang. Khi tham gia pickleball, họ được bạn bè rủ rê, hứng thú, thi đấu hết mình, vô tình đẩy tim lên mức làm việc quá sức.

Thời tiết và thời điểm chơi cũng làm nguy cơ khác nhau. Người trẻ hay chọn chơi tối muộn sau giờ làm, có khi sau một ngày thiếu ngủ, ăn uống thất thường. Người lớn tuổi lại hay chơi sáng sớm hoặc chiều tối lạnh, khi mạch máu co lại mạnh, huyết áp dễ tăng.

Cả hai nhóm đều mắc chung một sai lầm như đánh xong là vào tắm ngay, uống nước lạnh, hoặc tiếp tục ngồi lai rai, nói chuyện, uống bia mà không để ý cơ thể đang cần nghỉ ngơi và bù nước, bù điện giải đúng cách.

Làm sao để chơi pickleball an toàn?

Để pickleball thực sự là “bạn đồng hành lâu dài” cho sức khỏe, cả hai nhóm tuổi cần chuyển từ “chơi cho vui” sang “chơi có trách nhiệm với tim mình”.

Với người trẻ, dù cảm thấy khỏe, bạn vẫn nên kiểm tra tim mạch cơ bản nếu có một trong các dấu hiệu sau: đau ngực, choáng, ngất khi vận động; hồi hộp, đánh trống ngực bất thường; khó thở hơn người cùng tuổi khi chơi; trong gia đình có người đột tử, nhồi máu cơ tim, đột quỵ ở tuổi còn trẻ.

Khám tim mạch giúp phát hiện sớm các bất thường bẩm sinh hoặc rối loạn nhịp tiềm ẩn. Bạn cũng nên xây dựng nền tảng thể lực bằng đi bộ nhanh, chạy nhẹ, tập sức mạnh, thay vì “lao vào” chơi pickleball quá nhiều buổi ngay từ đầu.

Với người trung niên và lớn tuổi, đặc biệt là người có bệnh nền, tầm soát tim mạch trước khi chơi rất quan trọng. Khám, đo huyết áp, điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm mỡ máu, đường huyết giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và khuyên bạn nên chơi ở mức độ nào: tập nhẹ, trung bình hay có thể thi đấu cường độ cao. Nếu đã được chẩn đoán bệnh mạch vành, tăng huyết áp, tiểu đường, cần dùng thuốc đều đặn, tái khám đúng hẹn, không tự ý bỏ thuốc vì “thấy khỏe hơn nhờ chơi thể thao”.

Về thói quen tập luyện, cả người trẻ lẫn người trung niên nên:

• Khởi động ít nhất 10–15 phút bằng xoay khớp, đi bộ nhanh, chạy chậm.
• Bù đủ nước và điện giải trong và sau khi chơi, không đợi tới khi khát cháy mới uống.
• Kết thúc trận đấu bằng đi bộ nhẹ, giãn cơ, không ngồi bệt xuống ngay.
• Tránh chơi khi đang sốt, mệt, thiếu ngủ, say rượu, vừa ăn quá no hoặc đang đói lả.
• Không cố chơi tiếp khi cơ thể đã bật tín hiệu đỏ: đau hoặc nặng ngực, khó thở khác thường, chóng mặt, choáng, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn. Dừng trận đấu, báo cho bạn chơi, nghỉ nơi thoáng mát. Nếu triệu chứng không giảm hoặc nặng lên, cần đi khám sớm. Với người từng có cơn đau ngực gắng sức, càng tuyệt đối không được phớt lờ.
• Ở cấp độ sân chơi và cộng đồng, việc phổ biến kỹ năng sơ cứu, đặc biệt là ép tim ngoài lồng ngực và cách sử dụng máy sốc tim tự động (AED), nên trở thành một phần văn hóa của các câu lạc bộ pickleball. Nếu sân có điều kiện, trang bị AED và treo hướng dẫn CPR rõ ràng, dễ hiểu sẽ là “lá chắn” quan trọng bảo vệ người chơi ở mọi lứa tuổi.

Pickleball có thể giúp bạn có thêm bạn, bớt stress, giảm cân, ngủ ngon hơn, sống năng động hơn. Để tận hưởng trọn vẹn những lợi ích đó, người trẻ cần bớt chủ quan, người trung niên cần bớt “chơi cố”, còn cộng đồng cần thêm một chút chuẩn bị cho an toàn tim mạch. 

Người đàn ông ở Đà Nẵng bị ngưng tim đột ngột khi chơi pickleball

VOV.VN - Một bác sĩ ở Bệnh viện Đà Nẵng vừa cứu thành công một trường hợp ngưng tim đột ngột xảy ra khi đang chơi pickleball.