Viêm mũi dị ứng: Tại sao càng ngứa mũi càng không nên bơm rửa mũi mạnh?

Trong viêm mũi dị ứng, vấn đề chính không phải là “mũi quá bẩn”. Khi niêm mạc mũi đang viêm và tăng nhạy cảm, điều cần thiết không phải là “rửa thật sạch”, mà là loại bỏ dị nguyên một cách nhẹ nhàng, bảo vệ niêm mạc và kiểm soát đúng phản ứng dị ứng. Hết ngứa ngay sau khi rửa mũi không có nghĩa là bệnh đã được điều trị.

Nước muối có thể hỗ trợ làm sạch nhưng không giải quyết được cơ chế miễn dịch gây viêm mũi dị ứng

Có thể hình dung một cách đơn giản qua cảm giác ngứa trên da. Khi bị muỗi đốt, chúng ta thường đưa tay gãi. Gãi xong, cảm giác ngứa giảm đi nhanh chóng và tạo cảm giác dễ chịu. Nhưng nếu cứ ngứa là gãi, càng ngứa càng gãi mạnh, vùng da sẽ đỏ lên, phù nề, xây xước, thậm chí chảy máu. Điều đó cho thấy một nguyên tắc rất dễ hiểu: giảm cảm giác ngứa tức thời không đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây ngứa đã được xử lý.

Ở người viêm mũi dị ứng cũng tương tự. Khi nước muối đi qua hốc mũi, một phần bụi, dịch tiết và dị nguyên có thể được cuốn đi. Sự kích thích cơ học và cảm giác mát, sạch sau đó cũng khiến người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn. Chính cảm giác “hết ngứa ngay” này có thể khiến người bệnh hình thành thói quen cứ ngứa là bơm rửa, thậm chí rửa nhiều lần trong ngày. Tuy nhiên, nếu phản ứng dị ứng của niêm mạc vẫn đang tiếp diễn thì sau một thời gian ngắn, ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi hoặc ngạt mũi vẫn có thể quay trở lại. Nước muối có thể hỗ trợ làm sạch nhưng không giải quyết được cơ chế miễn dịch gây viêm mũi dị ứng.

Niêm mạc mũi không phải một bề mặt cần “rửa cho thật sạch”. Bên trong mũi là một hệ thống sinh học rất tinh tế. Trên bề mặt niêm mạc có một lớp dịch nhầy cùng hệ thống lông chuyển hoạt động liên tục. Lớp dịch nhầy không phải là chất bẩn cần loại bỏ hoàn toàn. Ngược lại, đây là một phần quan trọng của hàng rào bảo vệ đường hô hấp. Dịch nhầy có nhiệm vụ giữ lại bụi, các hạt nhỏ, dị nguyên và nhiều tác nhân từ môi trường. Sau đó, hệ thống lông chuyển đưa lớp dịch nhầy cùng những hạt bị giữ lại dần về phía sau mũi để cơ thể tự đào thải.

Có thể hình dung đây là một “băng chuyền tự làm sạch” của chiếc mũi. Vì vậy, mục tiêu chăm sóc mũi không nên là làm cho hốc mũi “sạch bong”, mà là hỗ trợ cơ chế tự làm sạch tự nhiên hoạt động hiệu quả. Điều này càng quan trọng ở người viêm mũi dị ứng, bởi niêm mạc của họ vốn đã ở trạng thái sung huyết, phù nề và tăng nhạy cảm.

Bơm rửa mũi càng mạnh chưa chắc mũi càng sạch?

Một quan niệm khá phổ biến là muốn đưa hết dịch, bụi và dị nguyên ra ngoài thì phải dùng một lượng nước lớn và bóp chai thật mạnh. Trên thực tế, áp lực lớn không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị tốt hơn. Khi niêm mạc đang viêm, việc đưa dòng nước có áp lực mạnh liên tục vào hốc mũi có thể gây cảm giác xót, rát hoặc khó chịu. Nếu đầu dụng cụ đưa sâu vào mũi hoặc tì vào vách ngăn, nguy cơ gây xây xước niêm mạc càng tăng.

Vùng phía trước của vách ngăn mũi có rất nhiều mạch máu nhỏ. Ở những người niêm mạc khô hoặc dễ chảy máu, việc thao tác mạnh có thể làm xuất hiện những điểm chảy máu sau vệ sinh mũi. Nếu sau khi bơm rửa thường xuyên thấy nước chảy ra có lẫn máu, người bệnh không nên cho rằng đó là dấu hiệu “đẩy được chất bẩn ra ngoài”. Đó là lúc cần xem lại cách vệ sinh mũi và tình trạng niêm mạc.

Nhiệt độ của dung dịch rửa mũi

Một yếu tố thường ít được chú ý là nhiệt độ của dung dịch dùng cho mũi. Người viêm mũi dị ứng có niêm mạc nhạy cảm hơn bình thường. Nếu một lượng dung dịch quá lạnh hoặc quá nóng được đưa vào hốc mũi, sự chênh lệch nhiệt độ này có thể tạo ra một kích thích vật lý lên các đầu mút thần kinh cảm giác của niêm mạc. Người bệnh có thể cảm thấy buốt, xót, hắt hơi, tăng tiết dịch hoặc ngạt mũi sau đó. 

Nhiệt độ quá lạnh hoặc quá nóng là một yếu tố kích thích vật lý, có thể làm một niêm mạc vốn đã tăng phản ứng trở nên khó chịu hơn.mCó thể hình dung điều này giống như một người viêm mũi dị ứng đang ở ngoài trời nóng rồi bước nhanh vào phòng điều hòa lạnh.

Chỉ riêng sự thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể khiến người đó hắt hơi hoặc chảy nước mũi, dù không xuất hiện thêm một dị nguyên mới.

Một số nghiên cứu về rửa mũi cũng cho thấy nhiệt độ dung dịch có thể ảnh hưởng đến sự thoải mái và hoạt động thanh thải nhầy – lông chuyển của mũi; dung dịch gần nhiệt độ cơ thể thường được dung nạp tốt.

Viêm mũi dị ứng cần được “làm dịu”, không cần được “cọ rửa”! Trong viêm mũi dị ứng, vấn đề chính không phải là “mũi quá bẩn”. Vấn đề nằm ở phản ứng viêm của niêm mạc trước dị nguyên. Khi gặp tác nhân phù hợp, cơ thể giải phóng các chất trung gian gây viêm, khiến người bệnh xuất hiện ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi và phù nề niêm mạc. Khi niêm mạc phù nề, các khe mũi trở nên hẹp. Vùng quanh đường dẫn lưu tự nhiên của các xoang cũng có thể nhỏ lại. Vì vậy, mục tiêu quan trọng của điều trị là giảm viêm và phục hồi chức năng sinh lý của niêm mạc, chứ không đơn thuần là đưa càng nhiều nước qua mũi càng tốt.

Người bệnh cũng không nên lấy cảm giác “thông mũi ngay sau bơm rửa” làm thước đo duy nhất cho hiệu quả. Cảm giác thông thoáng tức thời và tình trạng của niêm mạc về lâu dài là hai vấn đề khác nhau.

Muốn loại bỏ dị nguyên, không nhất thiết phải bơm một lượng lớn nước qua mũi. Đối với việc vệ sinh mũi thông thường ở người viêm mũi dị ứng, mục tiêu chính là làm ẩm niêm mạc và giảm lượng bụi, dịch tiết, dị nguyên bám trên bề mặt.

Trong nhiều trường hợp có thể lựa chọn cách nhỏ hoặc xịt nhẹ dung dịch nước muối sinh lý vô khuẩn, sau đó để cơ chế tự làm sạch của mũi tiếp tục hoạt động. Sau khi nhỏ hoặc xịt nhẹ, có thể chờ một thời gian ngắn để dung dịch làm ẩm niêm mạc, sau đó xì mũi nhẹ từng bên nếu cần. Không nên xì mũi quá mạnh.

Ở trẻ nhỏ, nguyên tắc nhẹ nhàng càng cần được chú ý. Cách vệ sinh phải phù hợp với tuổi, kích thước hốc mũi và tình trạng thực tế của trẻ.  Người bệnh không nên biến việc vệ sinh mũi thành một hành động cơ học lặp đi lặp lại mỗi khi xuất hiện ngứa. Nếu phải vệ sinh mũi liên tục mới cảm thấy dễ chịu, cần nghĩ đến khả năng bệnh dị ứng chưa được kiểm soát tốt.

Viêm mũi dị ứng có thể liên quan đến mạt bụi nhà, bụi, nấm mốc, phấn hoa, lông động vật hoặc các yếu tố khác trong môi trường sống và làm việc. Việc xác định và hạn chế tiếp xúc với dị nguyên, nếu có thể, là một phần quan trọng trong kiểm soát bệnh. Bên cạnh đó, tùy mức độ triệu chứng, người bệnh có thể cần thuốc kháng histamine, corticoid xịt mũi hoặc các phương pháp điều trị khác theo chỉ định của bác sĩ.

Khi nào người bệnh cần đi gặp bác sĩ khám bệnh?

Nếu ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi hoặc ngạt mũi kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt hoặc công việc, người bệnh nên được khám chuyên khoa.

Chảy máu mũi tái diễn, cảm giác đau hoặc xót nhiều sau vệ sinh mũi cũng là những dấu hiệu cần được kiểm tra.

Nếu xuất hiện ngạt mũi một bên kéo dài, dịch mũi bất thường, đau vùng mặt, giảm hoặc mất ngửi kéo dài, người bệnh càng không nên chỉ tiếp tục tự xử trí bằng nước muối.

Những biểu hiện này cần được đánh giá để xác định ngoài viêm mũi dị ứng có kèm theo bệnh lý khác của mũi – xoang hay không.

Một chiếc mũi khỏe không phải là chiếc mũi được rửa nhiều nhất, mà là chiếc mũi có niêm mạc, lớp dịch nhầy và hệ thống lông chuyển được bảo tồn và hoạt động tốt nhất.

Biến chứng nguy hiểm của viêm VA - áp xe thành sau họng

VOV.VN - Áp xe sau họng là một bệnh không phổ biến nhưng có khả năng biến chứng, chiếm tỷ lệ cao nhất trong bệnh lý các bệnh gây tử vong ở trẻ dưới 2 tuổi.