Indonesia: Đi tìm lời giải cho mô hình lý tưởng bữa ăn học đường

Tuy nhiên, chương trình cũng đối mặt với những câu hỏi về vấn đề quản trị bao gồm chất lượng bữa ăn, an toàn thực phẩm, hiệu quả ngân sách và khả năng giám sát hàng chục nghìn bếp ăn trên toàn quốc.

Quy mô chưa từng có

Theo số liệu Chính phủ Indonesia, đến tháng 5/2026, chương trình đã phục vụ khoảng 62,45 triệu người, trong đó có hơn 48,35 triệu học sinh. Hệ thống đã vận hành khoảng 27 nghìn đơn vị cung cấp dịch vụ dinh dưỡng (SPPG). Chương trình đã bao phủ 374.175 trường học và phân phát hơn 8,3 tỷ suất ăn kể từ khi ra mắt. 

Đây là một con số rất đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh Indonesia là quốc gia có hơn 17.000 hòn đảo, địa hình trải dài từ các trung tâm đô thị đông đúc đến những khu vực vùng sâu, vùng xa. Vì thế, chương trình không đơn thuần là một chương trình cung cấp suất ăn miễn phí cho học sinh, mà là một phần của chiến lược phát triển nguồn nhân lực và hướng tới mục tiêu Indonesia Vàng 2045, với một thế hệ trẻ khỏe mạnh, có sức cạnh tranh quốc tế.

Không chỉ là vấn đề dinh dưỡng, chương trình tạo ra tác động lớn đến kinh tế và cuộc sống của người dân, tạo thị trường lớn cho nông dân, ngư dân, hộ chăn nuôi, doanh nghiệp thực phẩm và các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Chương trình đã hợp tác với 142.387 nhà cung cấp, bao gồm 59.921 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, 13.306 hợp tác xã, 690 hợp tác xã Đỏ-Trắng, 1.410 doanh nghiệp làng xã và 157 doanh nghiệp liên doanh làng xã. MBG đã tạo ra việc làm cho 1,29 triệu người lao động tham gia vào việc chuẩn bị và phân phối thực phẩm đến các trường học. 

Khi qui mô vượt quá năng lực

Quy mô càng lớn, rủi ro càng nhiều với thách thức nghiêm trọng nhất là an toàn thực phẩm, với nhiều ca ngộ độc thực phẩm trong trường học liên quan đến chương trình bữa ăn miễn phí. 

Hàng loạt vụ ngộ độc gần đây cho thấy vấn đề cốt lõi của chương trình không nằm ở mục đích ban đầu, mà theo đánh giá của nhiều chuyên gia ở thiết kế của mô hình bếp ăn tập trung – được gọi là Đơn vị Dịch vụ Đảm bảo Dinh dưỡng (SPPG) – nơi buộc phải phục vụ khối lượng công việc vượt quá năng lực thực tế. Ví dụ một bếp ăn SPPG Kalitengah phải cung cấp khoảng 2.800 suất ăn mỗi ngày cho 19 cơ sở giáo dục, trong đó có khoảng 1.000 suất dành cho các trường nội trú Hồi giáo.

Gánh nặng quá lớn này buộc một bếp ăn quy mô nhỏ phải nấu nướng từ sáng sớm, lưu trữ thức ăn trong nhiều giờ, rồi mới phân phối theo từng đợt đến các trường học nằm rải rác. Nhân viên bắt đầu chế biến món ăn từ 12h đêm và hoàn tất công đoạn nấu nướng lúc 5h sáng. Tuy nhiên, các suất ăn chỉ được phân phối sau 11h trưa và được học sinh tiêu thụ vào khoảng thời gian từ trưa đến đầu giờ chiều.

Kết quả điều tra cấp quốc gia của Cơ quan dinh dưỡng quốc gia Indonesia cho thấy, 80 đến 90% các vụ ngộ độc liên quan đến chương trình MBG đều bắt nguồn từ việc vi phạm quy trình vận hành tiêu chuẩn, bao gồm các quy định về thời gian sử dụng, khâu bảo quản, tiếp nhận nguyên liệu và kiểm soát nhiệt độ thực phẩm.

Ông Sudaryono, người đứng đầu Cơ quan Dinh dưỡng Quốc gia (BGN), gọi sự cố này là hành vi tắc trách chứ không đơn thuần là tai nạn kỹ thuật, bởi lẽ việc chậm trễ trong khâu phân phối hoàn toàn có thể ngăn chặn được nếu tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình làm việc tại bếp ăn.  

Ngoài các thách thức an toàn thực phẩm, vấn đề về quản trị, tham nhũng, hay áp lực ngân sách cũng tác động đến chương trình này.

Các mô hình bữa ăn học đường trên thế giới

Các mô hình bữa ăn học đường miễn phí của nhiều nước được đưa ra thảo luận tại Indonesia, với Hệ thống bữa trưa học đường *kyushoku* (một phần của chương trình bữa ăn miễn phí tại Nhật Bản) và hệ thống quản lý bữa trưa học đường tại Hàn Quốc thường, được xem là các chuẩn mực cho việc cung cấp bữa trưa cho học sinh. Tuy nhiên, việc triển khai mô hình bếp ăn tại trường học với các tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh tương đương nhà hàng, như cách Nhật Bản và Hàn Quốc đang thực hiện, không phải là giải pháp có thể sớm được thực hiện tại Indonesia.

Các nghiên cứu học thuật so sánh mô hình *kyushoku* với chương trình MBG đã chỉ ra ít nhất 4 hạn chế về mặt cấu trúc tại Indonesia: ngân sách và cơ sở hạ tầng còn hạn chế; sự phân bổ nguồn cung thực phẩm không đồng đều; sự phụ thuộc vào các nguyên liệu địa phương chưa được chuẩn hóa về chất lượng dinh dưỡng; và sự khác biệt về văn hóa ẩm thực giữa các vùng miền – yếu tố khó có thể chuẩn hóa trong một hệ thống bếp ăn trường học duy nhất, độc lập và đảm bảo các tiêu chuẩn vệ sinh nghiêm ngặt. Do đó, việc áp dụng mô hình này tại Indonesia không phải là giải pháp khả thi trong ngắn hạn, mà là một định hướng dài hạn đòi hỏi quá trình phát triển cơ sở hạ tầng kéo dài nhiều năm.

Sau khi hàng loạt sự cố an toàn thực phẩm xảy ra, Indonesia đã có hành động quyết liệt bằng cách đình chỉ hoạt động hàng nghìn bếp ăn chưa đáp ứng yêu cầu, cải cách nhân sự, chia thời gian làm việc ca sản xuất và phân phối, cũng như kiểm tra việc tiếp nhận nguyên liệu cũng như ghi nhận lượng thực phẩm dư thừa.... Các biện pháp khắc phục này được đánh giá là nhanh chóng và phù hợp, nhưng mang tính thời điểm hơn.

Ý tưởng về việc phân cấp quản lý bếp ăn đang dần trở thành trọng tâm trong các cuộc thảo luận về chính sách thời gian gần đây liên quan đến MBG. Kinh nghiệm thực tế đang diễn ra ở một số trường tư thục tại Indonesia được đề cập, với việc nhà trường cung cấp cho phụ huynh lựa chọn tham gia chương trình ăn trưa của trường. Việc phân cấp này cho phép các trường học có đủ năng lực tự quản lý việc cung cấp bữa ăn dinh dưỡng, với điều kiện họ vượt qua được khâu đánh giá tính khả thi của các cơ quan liên quan tại Indonesia, với sự giám sát chặt chẽ. 

Có thể nói MBG là một trong những chương trình ưu tiên của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto và thể hiện trách nhiệm của chính phủ trong việc thực hiện các quyền của người dân, bao gồm cả" quyền được ăn". Với hàng loạt vấn đề nảy sinh  không đồng nghĩa với việc chính sách MBG chưa hiệu quả, mà cho thấy những điểm yếu cần được sửa chữa khi một chương trình xã hội được triển khai ở quy mô rất lớn. Các nhà hoạch định chính sách, các cơ quan liên quan tại Indonesia được kêu gọi cần tìm ra gốc rễ của vấn đề, điều chính giải pháp đúng đắn để chương trình MBG thực sự hoạt động theo đúng kỳ vọng và đạt được mục tiêu.

Indonesia ban hành 'Quy tắc 4 giờ' để ngăn ngừa ngộ độc bữa ăn học đường

VOV.VN - Học sinh Indonesia phải ăn bữa ăn do chính phủ hỗ trợ trong vòng 4 giờ sau khi nấu để ngăn các trường hợp ngộ độc trong bữa ăn học đường. Chính sách này được đưa ra sau khi một số vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến chương trình bữa ăn dinh dưỡng miễn phí.