QUAD, hay nhóm Đối thoại an ninh bốn bên, nhóm Bộ Tứ an ninh, gồm 4 quốc gia thành viên tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương là Australia, Ấn Độ, Mỹ và Nhật Bản. Đây là một diễn đàn nhận được nhiều sự kỳ vọng kể từ khi tái xuất trong giai đoạn đại dịch Covid-19 năm 2020. Đó không phải là một liên minh chính trị- quân sự đơn thuần, mà là một cơ chế hợp tác để  bảo đảm an toàn, tự do hàng hải, đa dạng hóa và đảm bảo an toàn cho các chuỗi cung ứng chiến lược, phát triển công nghệ, cùng việc phối hợp giải quyết các thách thức toàn cầu…

Thời thế thay đổi

QUAD từng được coi là câu trả lời chiến lược của thế giới đối với sự biến động địa chính trị chưa từng có ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đương đại; và từng được gọi như một liên minh chiến lược để duy trì một “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và cởi mở’, như tầm nhìn do cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đề xuất.

Nhưng sau 6 năm, qua những biến động của thời cuộc, đặc biệt là những thay đổi về chính sách của nước Mỹ, QUAD đang mất dần tầm quan trọng chiến lược. Người ta cho rằng, QUAD đang trở thành một liên minh trên bề mặt. Bên ngoài còn nguyên vẹn nhưng cốt lõi hợp tác không có gì thực chất.

Những dấu hiệu của sự “trôi dạt” của liên minh gồm 4 quốc gia là không thể bỏ qua. Không có hội nghị thượng đỉnh nào của các nhà lãnh đạo QUAD được tổ chức kể từ năm 2024. Bốn quốc gia vẫn duy trì đối thoại và kết nối về hợp tác dưới một hình thức khiêm tốn hơn, ở cấp bộ trưởng ngoại giao.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Mỹ đương nhiệm Donald Trump đã hồi sinh nhóm QUAD sau một “thập kỷ ngủ đông” và biến nó thành trọng tâm trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ. Ngay cả tới đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump vẫn cho thấy đây là ưu tiên của mình khi Ngoại trưởng Marco Rubio triệu tập cuộc họp với những người đồng cấp ngay ngày đầu tiên nhậm chức.

Nhưng động lực của nhóm đã chậm lại rõ rệt khi chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc đã có những sự dịch chuyển về cơ bản. Sự thay đổi này được làm rõ hơn trong chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vừa qua. Không còn cuộc đối đầu khi ông Trump mở màn cuộc chiến thuế quan với mức thuế kỷ lục hồi tháng Tư năm ngoái; kéo theo việc Bắc Kinh ngừng hầu hết các hoạt động xuất khẩu khoáng sản đất hiếm - nguyên liệu đầu vào quan trọng cho sản xuất công nghệ cao dân sự và quân sự. Việc Trung Quốc vũ khí hóa vị thế gần như độc quyền của mình đối với khoáng sản đất hiếm đã buộc Mỹ phải “xuống thang”. Sự nhượng bộ đó kể từ đó đã trở nên sâu sắc hơn.

Những hệ lụy kinh tế và địa chính trị từ cuộc xung đột với Iran tiếp tục làm suy giảm vị thế của Mỹ trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Áp lực lạm phát trong nước cùng sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng mà Trung Quốc đang nắm ưu thế buộc Washington phải tìm kiếm sự hợp tác từ Bắc Kinh để xử lý các thách thức hiện nay.

Khi đối tác trở thành đối tượng

Nhưng ngay cả với các quốc gia được gọi là đồng minh quan trọng đối với sự cân bằng quyền lực ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Mỹ cũng lại đang chọn sai cách tiếp cận. Tổng thống Trump đã đặt chiến lược dài hạn dưới sự cưỡng ép kinh tế ngắn hạn, sử dụng áp lực thương mại để buộc các đồng minh, đối tác nhượng bộ. Những quyết sách đó làm suy yếu lòng tin và nền tảng của chiến lược chung.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao QUAD nhóm họp ngày 26/5 tại New Delhi, Ấn Độ, vì thế, được chú ý hơn thường lệ. Dư luận muốn kiểm chứng việc mức thuế quan 50% mà Mỹ từng áp đặt lên Ấn Độ sẽ có ảnh hưởng như thế nào tới lòng tin, cũng như động lực hợp tác của nhóm. Người ta cũng muốn xem liệu mức độ cam kết với thỏa thuận vẫn còn quan trọng đối với 4 thành viên của QUAD.

Nhưng biểu tượng vẫn không thể thay thế được cho những hoạt động hợp tác và kết quả thực chất.

Sự phai nhạt bản sắc

Sự thật là QUAD ngày càng thiếu sự rõ ràng về chiến lược, sự gắn kết thể chế và tính cấp bách về chính trị. Sự mâu thuẫn là rất rõ ràng. Nếu chính Mỹ đang theo đuổi một cách tiếp cận hòa giải hơn đối với Bắc Kinh, thì mục đích chiến lược trung tâm của nhóm QUAD là gì? Ban đầu được hình thành như một liên minh cân bằng để duy trì thế cân bằng quyền lực thuận lợi ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhóm QUAD không thể giữ được uy tín chiến lược nếu thành viên hàng đầu đồng thời tìm kiếm sự thỏa hiệp về địa chính trị với chính cường quốc mà nhóm này được thiết kế để đối trọng.

Chiến lược An ninh Quốc gia mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phản ánh kỳ vọng của chính nước Mỹ; qua đó, gián tiếp cho thấy vị thế suy giảm của nhóm. QUAD chỉ được đề cập thoáng qua một lần duy nhất trong toàn bộ tài liệu - và thậm chí chỉ liên quan đến Ấn Độ. Sự gạt bỏ này sẽ là điều không thể tưởng tượng được cho đến năm 2024, khi nhóm Quad thường xuyên được Washington mô tả là nền tảng của chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Các sáng kiến hợp tác khác của nhóm như​​ vaccine, công nghệ quan trọng và mới nổi, chuỗi cung ứng và nhận thức về lĩnh vực hàng hải vẫn được duy trì nhưng không khỏi làm dư luận thất vọng. Nó cho thấy sự thiếu ý chí chính trị tập thể.

Trong bối cảnh đó, 3 thành viên còn lại của nhóm gồm Ấn Độ, Nhật Bản và Australia có lý do để lo ngại. Các tính toán chiến lược dài hạn của họ vẫn dựa trên giả định về cam kết bền vững của Mỹ trong việc giữ gìn môi trường địa chính trị cân bằng ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, tín hiệu của Washington ngày càng lẫn lộn: sự ủng hộ về mặt ngôn từ đối với nhóm QUAD đi kèm với việc tìm kiếm sự thỏa hiệp rộng hơn với Bắc Kinh. Kết quả là sự mơ hồ và nhầm lẫn về chiến lược làm suy yếu khả năng răn đe và làm xói mòn lòng tin giữa các đồng minh và đối tác.

QUAD chưa bao giờ được coi là một diễn đàn đối thoại hay con bài mặc cả trong trật tự thế giới đương đại. Nó phải được gắn với các hoạt động thực chất và mang tính định hướng như đã từng. Cơ chế hợp tác này được coi là yếu tố ổn định cán cân quyền lực ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ở hiện tại và tương lai. Và nó cần phải được duy trì liên tục ở vị trí đó.

QUAD đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm kể từ khi hình thành, nhưng nó khó có thể biến mất một cách chính thức, bởi các thành viên đã dành nhiều công sức để gây dựng và phát triển quan hệ hợp tác bên trong. Kịch bản cuối cùng là QUAD vẫn tồn tại nhưng dần dần suy yếu thành những thể chế mang tính hình thức, chỉ tổ chức các cuộc họp, đưa ra thông cáo và những hình ảnh thể hiện sự đoàn kết mang tính biểu tượng. Đó chính xác là những gì người ta đang cảm nhận về QUAD.

Tổng thống Mỹ Trump có ý định từ bỏ Bộ Tứ kim cương (Quad)?

VOV.VN - Thời gian gần đây nhà lãnh đạo Mỹ có nhiều động thái dường như hướng tới việc từ bỏ Đối thoại Tứ giác An ninh - Diễn đàn chiến lược gồm Australia, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ, gọi tắt là Bộ Tứ kim cương hay Bộ Tứ Quad.