Iran chuyển thế tấn công, tính đòn mạnh hơn với Mỹ

Iran chuyển thế tấn công

Các nhà phân tích cho rằng Iran đang có những lợi thế nhất định để đặt các yêu cầu với Mỹ và phá vỡ thế bế tắc hiện nay trong cuộc xung đột.

iran chuyen the tan cong, tinh don manh hon voi my hinh anh 1 — Mỹ tấn công Iran. Ảnh: AP

Kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel châm ngòi cho xung đột từ ngày 28/2, Tehran phần lớn cho rằng các cuộc tấn công nhằm vào Mỹ, Israel và một số quốc gia vùng Vịnh là hành động đáp trả.

Giờ đây, các quan chức Iran bắt đầu tính đến việc dành ưu tiên lớn hơn cho hoạt động tấn công, đồng thời duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải chiến lược này được xem là một trong những công cụ gây sức ép quan trọng của Tehran đối với Washington, đồng thời giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu. Lãnh đạo Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã nêu cách tiếp cận này trong đợt cải tổ các chỉ huy quân sự cấp cao hồi đầu tháng 8/2026, khi kêu gọi tăng cường năng lực răn đe ở mức cao nhất và chuẩn bị cho các hoạt động tấn công quy mô lớn nhằm vào đối phương.

Tuần trước, phó chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết Tehran đang điều chỉnh học thuyết quân sự, trong đó dành ưu tiên chiến lược cao hơn cho “các hoạt động tấn công”.

Nhà phân tích Sina Toossi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế cho rằng, sự chuyển hướng sang các hoạt động tấn công không đồng nghĩa với việc Tehran đang áp dụng học thuyết chiến tranh phủ đầu. Theo ông, Iran dường như nhận định rằng nếu một cuộc đối đầu là không thể tránh khỏi, nước này cần hành động sớm hơn và quyết liệt hơn, thay vì chờ Mỹ hoặc Israel định hình các quy tắc của cuộc xung đột.

Ông Ahmad Zeidabadi, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Tehran lưu ý, sự thay đổi này phản ánh cách Iran đánh giá ý định của Washington. Tehran tin rằng Mỹ có thể loại bỏ khả năng tiến hành một cuộc chiến mới và tìm cách duy trì nguyên trạng, trong đó có các biện pháp phong tỏa bằng hải quân và gây sức ép kinh tế.

Toan tính của Iran

Các nỗ lực ngoại giao giữa Iran và Mỹ vẫn rơi vào bế tắc, đặc biệt sau khi thỏa thuận ngừng bắn ngày 17/6 đổ vỡ. Washington đã tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ và phong tỏa các cảng của Tehran.

Ông Ahmad Zeidabadi, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Tehran, nhận định ngoại giao khó đạt kết quả trong bối cảnh hiện nay và Mỹ nhiều khả năng sẽ không chấp nhận các điều kiện do Tehran đưa ra. Theo ông, điều này có thể khiến Iran cảm thấy cần tiến hành các hoạt động tấn công nhằm gây sức ép buộc Mỹ chấp nhận điều kiện của Tehran, qua đó mở đường cho một vòng đàm phán mới.

Chiến dịch tấn công ban đầu của Mỹ và Israel đã khiến Iran chịu tổn thất đáng kể về người và của, trong đó, Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và một số chỉ huy quân sự cấp cao thiệt mạng.

Tuy nhiên, Iran vẫn duy trì và củng cố hệ thống chính trị. Các cuộc không kích quy mô lớn sau đó giảm đáng kể sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4, dù vẫn xảy ra một số cuộc đụng độ cục bộ, đặc biệt tại eo biển Hormuz và khu vực lân cận.

Kể từ đó, xung đột tiếp tục lan rộng trong khu vực, bao gồm các cuộc đối đầu giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen, cũng như tình trạng gián đoạn hoạt động vận tải biển qua eo biển Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ.

Nhà phân tích Sina Toossi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế lưu ý, Tehran có thể cho rằng, ưu thế quân sự của Mỹ không đồng nghĩa với việc Washington có thể kiểm soát hoàn toàn diễn biến và mức độ leo thang của xung đột.

Eo biển Hormuz trở thành một trong những trọng tâm trong tính toán của Tehran. Iran yêu cầu các tàu thuyền xin phép và trả phí dịch vụ khi đi qua eo biển, động thái vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Mỹ và các quốc gia trong khu vực.

Việc duy trì hoạt động thông suốt của eo biển Hormuz đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Washington. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tuần trước cho biết “mục tiêu số một” của chính quyền là duy trì giá năng lượng ở mức thấp đối với người dân Mỹ, trong khi ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân được xếp ở vị trí thứ hai.

Bản ghi nhớ ngày 17/6 giữa Tehran và Washington về các điều khoản ngừng bắn cũng khác đáng kể so với yêu cầu ban đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng kêu gọi Iran “đầu hàng vô điều kiện”. Thỏa thuận giữa các bên sau đó đổ vỡ do những bất đồng, chủ yếu liên quan đến việc quản lý eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các quan chức Iran vẫn coi thỏa thuận này là bằng chứng cho thấy Tehran đã giành được lợi thế trong cuộc đối đầu với Mỹ.

Nhà đàm phán cấp cao Mohammad Bagher Ghalibaf tuần trước khẳng định Iran đã giành chiến thắng cả về quân sự và chính trị, đồng thời đánh giá thỏa thuận là biểu tượng của “niềm tự hào và chiến thắng”.

Nguy cơ tính toán sai lầm

Cuộc tấn công của Iran vào cuối tháng 7/2026 vào căn cứ không quân và trung tâm chỉ huy của Mỹ tại Jordan được truyền thông Iran mô tả cuộc “tấn công phủ đầu” mới.

Theo ông Hossein Kanani-Moghadam, cựu tướng thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), chiến lược mới của Tehran có thể được triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau. Các hoạt động này có thể kết hợp chiến tranh mạng, chiến tranh tâm lý, hoạt động tình báo và các biện pháp gây sức ép kinh tế.

Tuy nhiên, tính toán của Tehran cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ông Zeidabadi cảnh báo, nếu Iran hành động cứng rắn hơn nữa, thì điều này có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với cả Tehran và khu vực. Ông Toossi cũng cho rằng cách tiếp cận mới có thể khiến các cuộc khủng hoảng trong tương lai leo thang nhanh hơn.

Theo nhà phân tích này, nguy cơ lớn hơn nằm ở điều mà ông cho là “bẫy răn đe lẫn nhau” khi mỗi bên đều coi những nỗ lực tăng cường khả năng răn đe của đối phương là bằng chứng cho thấy họ cần tiếp tục nâng mức độ đáp trả. Điều này có thể tạo ra một môi trường chiến lược bất ổn hơn, ngay cả khi không bên nào thực sự muốn một cuộc chiến tranh quy mô lớn khác xảy ra.