Iran thay đổi chiến lược, chuẩn bị cho cuộc đối đầu mới với Mỹ

Quân đội Iran đang chuyển từ thế trận phòng thủ sang cách tiếp cận chủ động hơn sau những bài học rút ra từ hai cuộc xung đột gần đây, đồng thời cảnh báo mọi cuộc tấn công trong tương lai nhằm vào nước này sẽ vấp phải phản ứng ngay lập tức và trên quy mô lớn hơn.

Chuẩn tướng Mohamm ad Akraminia, người phát ngôn Lục quân Iran, cho biết học thuyết quân sự của Tehran trước đây chủ yếu mang tính phòng thủ nhưng đã từng bước chuyển sang thế chủ động sau cuộc chiến 12 ngày (vào tháng 6/2025) và cuộc chiến 40 ngày (bắt đầu bằng cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28/2/2026). Ông nhấn mạnh sự thay đổi này không đồng nghĩa Iran sẽ tiến hành các cuộc tấn công phủ đầu, nhưng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iran cũng sẽ lập tức bị đáp trả.

“Chúng tôi sẽ đáp trả ngay lập tức bất kỳ cuộc tấn công nào và trên quy mô lớn hơn chính cuộc tấn công đó”, ông Akraminia nhấn mạnh với hãng thông tấn nhà nước IRNA ngày 22/8.

Theo ông, Iran đã chứng minh khả năng tiến hành các chiến dịch chủ động, trong đó có cuộc tấn công nhằm vào một căn cứ Mỹ ở Jordan. Tehran cho rằng những kinh nghiệm từ các cuộc xung đột gần đây đang buộc quân đội phải thay đổi cả cách tổ chức lực lượng lẫn phương thức chuẩn bị cho chiến tranh.

Tận dụng ngừng bắn để củng cố năng lực tác chiến

Iran đang tận dụng thời gian ngừng bắn để khôi phục những năng lực bị tổn thất và chuẩn bị cho khả năng xung đột tái diễn. Ông Akraminia cho biết các hệ thống quân sự bị hư hại đã được sửa chữa, nâng cấp, trong khi một số trang thiết bị mới được đưa vào sử dụng. Chương trình huấn luyện cũng được điều chỉnh dựa trên những bài học rút ra từ chiến trường.

“Kể từ khi bước vào trạng thái ngừng bắn và im tiếng súng, chúng tôi cố gắng không để lãng phí một khoảnh khắc nào vì hoàn toàn không tin tưởng đối phương”, ông Akraminia nói.

Nỗ lực khôi phục năng lực tác chiến được tiến hành song song với việc mở rộng sản xuất quốc phòng trong nước. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng và Hậu cần các lực lượng vũ trang Iran Reza Talaei-Nik cho biết sản lượng vũ khí và trang thiết bị quốc phòng của nước này đã tăng gấp đôi trong một năm qua.

Đáng chú ý, dù một số cơ sở quốc phòng bị hư hại trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày (hồi tháng 6/2025), hoạt động sản xuất vẫn được duy trì. Sản lượng một số mặt hàng chiến lược thậm chí được tăng lên hơn 3 lần mức thông thường. Iran hiện đặt mục tiêu tăng gấp 3 tổng sản lượng vũ khí và trang thiết bị quốc phòng, trong đó một số lĩnh vực có thể tăng 4-5 lần.

Hơn 1.000 hệ thống vũ khí được sản xuất trong nước

Việc mở rộng sản xuất là một phần trong chiến lược tự chủ quốc phòng mà Iran theo đuổi trong nhiều thập kỷ. Theo ông Talaei-Nik, trước năm 1979, Iran chỉ sản xuất 31 mặt hàng quốc phòng đơn giản, chủ yếu là lắp ráp vũ khí nước ngoài. Hiện nay, nước này đã có khả năng tự thiết kế và sản xuất hơn 1.000 loại vũ khí, hệ thống phòng thủ và trang thiết bị quân sự.

Danh mục sản xuất trong nước bao phủ nhiều lĩnh vực, gồm tên lửa đạn đạo, UAV, hệ thống phòng không, radar, thiết bị điện tử quân sự và đạn dược hạng nặng.

Trong lĩnh vực tên lửa, Iran cho biết nước này nằm trong nhóm 10 quốc gia có năng lực hàng đầu thế giới, với nhiều chương trình như Shahab, Qadr, Emad, Qiam, Zolfaghar, Khorramshahr, Sejjil, Kheibar Shekan và Haj Qassem. Các chương trình này tập trung cải thiện tầm bắn, độ chính xác và khả năng cơ động.

UAV cũng trở thành một thành tố quan trọng trong năng lực quân sự Iran. Tehran sở hữu nhiều dòng UAV trinh sát, chiến đấu và UAV cảm tử như Shahed-136, Shahed-131, Shahed-238, Mohajer, Arash và Karrar.

Theo Bộ Quốc phòng Iran, hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng hiện có sự tham gia của khoảng 9.300-9.400 doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp công nghệ, tăng khoảng 20% so với một năm trước. Khoảng 76% các dự án nghiên cứu quốc phòng hoàn thành trong năm qua đã chuyển sang giai đoạn sản xuất.

Iran cho biết tỷ lệ đáp ứng nhu cầu quốc phòng bằng sản phẩm trong nước đã tăng từ khoảng 10% trước Cách mạng Hồi giáo năm 1979 lên khoảng 90% hiện nay. Tehran cũng tuyên bố một số hệ thống quốc phòng do nước này sản xuất có năng lực tương đương sản phẩm nước ngoài nhưng chi phí chỉ bằng khoảng 1/10, thậm chí 1/20 trong một số trường hợp.

Tái cấu trúc chỉ huy, giữ bí mật năng lực mới

Bên cạnh việc tăng sản xuất, Iran đang điều chỉnh cơ cấu chỉ huy nhằm rút ngắn thời gian ra quyết định và đẩy nhanh khả năng phản ứng khi xung đột xảy ra.

Ông Akraminia xác nhận Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya đã được sáp nhập với Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Iran. Tehran cho rằng thay đổi này sẽ tạo sự thống nhất cao hơn trong chỉ huy và giúp các quyết định quân sự được đưa ra nhanh chóng hơn.

Iran đồng thời hạn chế công khai các loại vũ khí mới và đình chỉ một số triển lãm quân sự. Tuy nhiên, ông Talaei-Nik khẳng định đây không phải dấu hiệu cho thấy hoạt động phát triển vũ khí đang chậm lại. Theo ông, việc giảm công khai nhằm bảo vệ thông tin quân sự, hạn chế khả năng đối phương thu thập dữ liệu về năng lực của Iran. Các chỉ huy vẫn giám sát quá trình phát triển tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV, hệ thống phòng không và các trang thiết bị khác.

Cách tiếp cận này cho thấy Tehran đang muốn duy trì khả năng răn đe nhưng đồng thời giữ lại yếu tố bất ngờ trong trường hợp giao tranh tái diễn.

Eo biển Hormuz trong tính toán chiến lược mới

Một yếu tố khác được Iran nhấn mạnh là eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Ông Akraminia cho rằng tuyến đường biển này đã có “ảnh hưởng địa chính trị mang tính quyết định” đối với việc thúc đẩy các mục tiêu chính sách đối ngoại của Tehran.

Việc nhấn mạnh vai trò của Hormuz cho thấy Iran tiếp tục coi tuyến hàng hải này là một đòn bẩy quan trọng trong tính toán chiến lược. Eo biển Hormuz từ lâu giữ vị trí đặc biệt đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu, do đó bất kỳ diễn biến nào ảnh hưởng đến tuyến đường này đều có thể gây tác động rộng hơn ngoài phạm vi Trung Đông.

Trong khi đó, Tehran cũng đang đánh giá lại cán cân an ninh khu vực. Ông Akraminia nhận định thỏa thuận hợp tác quốc phòng gần đây giữa Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan là dấu hiệu cho thấy ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực đang suy giảm.

Nhìn tổng thể, những tuyên bố mới của giới chức Iran cho thấy Tehran đang điều chỉnh chiến lược quân sự theo hướng phản ứng nhanh, tăng khả năng tự chủ và duy trì mức độ sẵn sàng cao hơn.

Iran không khẳng định sẽ chủ động phát động chiến tranh, nhưng muốn gửi thông điệp rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào nước này sẽ bị đáp trả ngay lập tức và có thể với quy mô lớn hơn trước.

Trong thời gian ngừng bắn, Tehran tranh thủ sửa chữa các hệ thống bị hư hại, đưa trang thiết bị mới vào sử dụng, điều chỉnh huấn luyện và tăng tốc sản xuất quốc phòng. Những bước đi này cho thấy Iran đang chuẩn bị cho khả năng đối đầu tiếp diễn, đồng thời tìm cách nâng cao chi phí đối với bất kỳ bên nào cân nhắc một cuộc tấn công mới.

Bài toán khó của ông Trump khi muốn cô lập kinh tế Iran

VOV.VN - Ông Trump muốn cô lập kinh tế Iran nhưng khó buộc các đối tác lớn của Tehran cắt đứt giao thương với nước này.