Mỹ dùng “vũ khí” đặc biệt nào để gây sức ép với Iran?

Sau khi tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế, với kỳ vọng những khó khăn ngày càng lớn sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Trong cuộc phỏng vấn với Axios ngày 9/8, ông Trump cho biết Mỹ đang “hạ nhiệt” và chỉ “đàm phán ở mức độ hạn chế” với Iran, đồng thời cho rằng nền kinh tế đang suy yếu của Tehran sẽ tạo lợi thế cho Washington trong các cuộc thương lượng.

“Chúng tôi đang theo dõi sát tình hình Iran, nơi lạm phát tăng cao và nguồn lực tài chính gần như cạn kiệt”, ông Trump nói.

Tổng thống Mỹ cho rằng Tehran không đủ khả năng trả lương cho binh sĩ, đồng thời mô tả nền kinh tế Iran đang ở trong “tình trạng rất tồi tệ”. Theo ông, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đã khiến cuộc khủng hoảng kinh tế tại Iran thêm nghiêm trọng.

Trong khi đó, áp lực đối với người dân Mỹ đã phần nào giảm bớt khi giá dầu đi xuống sau khi ông Trump chuyển hướng, không tiếp tục các hoạt động quân sự quy mô lớn mà dành thêm cơ hội cho ngoại giao.

Sức ép kinh tế thay thế hành động quân sự?

Iran và Oman đang đàm phán về việc quản lý hoạt động tàu thuyền qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, ngay cả khi đạt được thỏa thuận giữa Tehran và Muscat, điều này cũng không đồng nghĩa eo biển sẽ lập tức được mở lại.

Iran yêu cầu Mỹ trước tiên phải đáp ứng một loạt điều kiện cứng rắn, trong đó có những yêu cầu khiến triển vọng khôi phục hoạt động hàng hải bình thường qua eo biển Hormuz trong thời gian tới trở nên mong manh. Ngày 8/8, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran kêu gọi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, chấm dứt các biện pháp trừng phạt, rút lực lượng quân sự khỏi khu vực, bồi thường chiến tranh, giải phóng các tài sản của Iran đang bị đóng băng, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào các lực lượng đồng minh của Iran và ngừng đe dọa nước này.

Bất chấp những tuyên bố cứng rắn từ các quan chức cấp cao, những lo ngại về tình trạng kinh tế của Iran vẫn ngày càng gia tăng. Lạm phát cao và đồng nội tệ lao dốc từng châm ngòi cho các cuộc biểu tình trên toàn quốc hồi đầu năm nay.

Wall Street Journal dẫn các nguồn tin cho hay, những nhân vật ôn hòa trong chính quyền Iran ngày càng lo ngại lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ vừa tái áp đặt có thể đẩy nền kinh tế nước này đến gần bờ vực sụp đổ. Thứ trưởng Ngoại giao Iran cũng thừa nhận nền kinh tế nước này đang rất cần được nới lỏng các biện pháp trừng phạt - điều mà một thỏa thuận với Mỹ có thể mang lại.

Thông tin này phù hợp với những báo cáo trước đó cho rằng Tổng thống Iran và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran từng cảnh báo với Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei rằng lệnh phong tỏa ban đầu đang gây tổn hại nghiêm trọng cho nền kinh tế.

Dù cả Mỹ và Iran liên tục cáo buộc nhau thiếu trung thực và thiếu tin cậy, ông Trump vẫn tỏ ra lạc quan về khả năng đạt được một thỏa thuận với Tehran. “Rồi mọi chuyện sẽ ổn thỏa. Mọi chuyện luôn ổn thỏa. Nó giống như một ván cờ”, ông Trump nói với Axios.

Ông Trump dường như sẵn sàng chờ nền kinh tế Iran suy yếu thêm, trong khi các lựa chọn quân sự của Mỹ ngày càng bị thu hẹp.

Sau 40 ngày tiến hành các cuộc không kích và thêm 2 tuần tấn công trong tháng trước, Mỹ vẫn chưa thể mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Trong khi đó, kho dự trữ đạn dược của Mỹ đang giảm, trong đó có các tên lửa đánh chặn cần thiết để đối phó với máy bay không người lái và tên lửa của Iran.

Các quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc được cho là đang tìm kiếm phương án giảm dần can dự quân sự. Trong điều kiện đó, việc không tiếp tục các hoạt động quân sự quy mô lớn có thể phù hợp với tính toán của ông Trump. Một quan chức Mỹ nói với Axios rằng các cuộc giao tranh trước đó đã giúp chính quyền Iran tạm thời né tránh việc phải giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế trong nước, trong khi Tehran cũng không đủ khả năng nhanh chóng khắc phục tình trạng này.

Tuy nhiên, nếu nguồn cung dầu tiếp tục thiếu hụt và đẩy giá năng lượng tăng trở lại, điều này có thể làm gia tăng sức ép đối với ông Trump.

Dầu vẫn âm thầm rời Vịnh Ba Tư

Theo một quan chức Mỹ, khoảng 8 triệu thùng dầu đang âm thầm được vận chuyển khỏi Vịnh Ba Tư mỗi đêm qua một tuyến hàng hải ở phía Nam eo biển Hormuz với sự hỗ trợ của quân đội Mỹ. Hoạt động này sẽ tiếp tục chừng nào hai bên chưa đạt được thỏa thuận.

Trước khi thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ, quân đội Mỹ từng hộ tống các tàu chở dầu đi theo tuyến đường thay thế men theo bờ biển Oman, đồng thời hỗ trợ bảo đảm an toàn cho các tàu. Số lượng tàu đủ lớn rời khỏi Vịnh Ba Tư đã góp phần giảm sức ép lên thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, động thái này khiến Iran tấn công các tàu tìm cách đi vòng qua tuyến hàng hải do Tehran kiểm soát, làm giao tranh bùng phát trở lại và dẫn đến tình trạng đối đầu hiện nay.

Dữ liệu về hoạt động hàng hải cho thấy lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz gần đây ở mức rất thấp. Dù vậy, số liệu này có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế, do một số tàu được cho là đã “tắt tín hiệu”, vô hiệu hóa hệ thống nhận dạng để âm thầm rời khỏi khu vực.

Nếu Mỹ có thể duy trì dòng dầu rời Vịnh Ba Tư, Washington sẽ có thêm điều kiện để tiếp tục gây sức ép bằng lệnh phong tỏa hải quân. Sức ép này cũng đang làm gia tăng những bất đồng trong nội bộ giới chức Iran. Một bên là nhóm các chính trị gia thực dụng, trong đó có Tổng thống Masoud Pezeshkian, lo ngại nền kinh tế tiếp tục suy yếu và muốn đạt được thỏa thuận với Mỹ để đổi lấy một số nhượng bộ. Bên kia là phe cứng rắn do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dẫn đầu, kiên quyết phản đối đàm phán với Washington.

Mỹ gấp rút tăng sản xuất vũ khí vì chiến sự Iran

VOV.VN - Mỹ yêu cầu các tập đoàn quốc phòng nhanh chóng tăng sản xuất, đẩy nhanh bàn giao vũ khí khi chiến sự Iran khiến kho tên lửa và đạn dược suy giảm mạnh.