Truyền thông ASEAN trước thử thách kép của AI và tin giả

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng sự bùng phát của thông tin sai lệch đang đặt truyền thông ASEAN trước những thách thức chưa từng có. Báo chí khu vực cần tận dụng công nghệ mới, đồng thời giữ vững niềm tin của công chúng để góp phần xây dựng một Cộng đồng ASEAN gắn kết và có khả năng chống chịu tốt hơn trong kỷ nguyên số. Đó là nhận định chung của các chuyên gia tại phiên thảo luận “Vai trò của truyền thông trong việc định hướng tương lai của ASEAN” trong khuôn khổ Diễn đàn Truyền thông ASEAN lần thứ 10 (AMF 2026) diễn ra tại Manila (Philippines) ngày 29-30/7.

Trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển mạnh mẽ và không gian số ngày càng bị chi phối bởi thông tin sai lệch, các diễn giả cho rằng truyền thông không chỉ có nhiệm vụ cung cấp thông tin chính xác mà còn góp phần định hình nhận thức xã hội, củng cố bản sắc ASEAN và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng trước các thách thức mới.

Thích ứng để không bị bỏ lại phía sau

Sự phát triển của AI đang làm thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất và phân phối thông tin. Từ hỗ trợ nghiên cứu, tổng hợp dữ liệu, dịch thuật đến xây dựng bản thảo, AI giúp các tòa soạn nâng cao năng suất và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Theo ông Jaemark Tordecilla, cựu trưởng bộ phận truyền thông kỹ thuật số của GMA News (Philippines), phần lớn các tòa soạn trong khu vực đều nhận thức rõ việc phải nhanh chóng thích ứng với AI khi hành vi tiếp cận thông tin của công chúng đang thay đổi nhanh chóng. Ông cho rằng nhiều cơ quan báo chí mới chỉ khai thác AI để tối ưu quy trình làm việc, trong khi tiềm năng lớn hơn của công nghệ này là tạo ra những cách kể chuyện mới và tiếp cận những nhóm độc giả trước đây rất khó tiếp cận.

“Điều thực sự thú vị không phải là AI giúp chúng ta sản xuất nhiều nội dung hơn, mà là giúp kể những câu chuyện trước đây chúng ta không thể kể và tiếp cận những nhóm công chúng mà trước đây rất khó tiếp cận”, ông Jaemark Tordecilla nhận định.

Cùng với sự thay đổi của công nghệ, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng cũng đang dịch chuyển mạnh sang các nền tảng mạng xã hội và video ngắn. Điều này buộc các cơ quan báo chí phải liên tục đổi mới cách thức sản xuất và phân phối nội dung nếu muốn duy trì sức ảnh hưởng.

Ông Akhyari Hananto, nhà sáng lập và điều hành nền tảng truyền thông số Good News Indonesia, cho biết việc ứng dụng AI đã giúp đơn vị của ông nâng cao hiệu quả nghiên cứu, sản xuất nội dung và mở rộng lượng độc giả. Tuy nhiên, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ, còn trách nhiệm kiểm chứng vẫn thuộc về con người.

“Chúng tôi xây dựng một nguyên tắc không thể thay đổi: con người luôn là chốt kiểm duyệt cuối cùng trước khi nội dung được xuất bản. Chúng tôi là truyền thông có sự hỗ trợ của AI, chứ không phải truyền thông do AI tạo ra”, ông Hananto nhấn mạnh.

Giữ vững niềm tin trong thời đại AI

AI mở ra cơ hội đổi mới đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ phát tán thông tin sai lệch và các sản phẩm deepfake với quy mô lớn hơn nhiều so với trước đây. Theo các chuyên gia, AI không tạo ra tin giả, nhưng đã khiến việc sản xuất những nội dung giả mạo trở nên nhanh hơn, rẻ hơn và khó nhận biết hơn. Một trong những rủi ro lớn là hiện tượng “ảo giác AI” (AI hallucination), khi hệ thống tự tạo ra dữ liệu, đường dẫn hoặc tài liệu tham khảo không có thật.

AI có thể hỗ trợ nghiên cứu hoặc xây dựng bản thảo, nhưng không thể thay thế quy trình xác minh và kiểm chứng thông tin của nhà báo. Ở góc độ chính sách, ông Noel Hidalgo Tan, đại diện Ban Văn hóa và Thông tin thuộc Ban Thư ký ASEAN, cho biết Kế hoạch công tác ASEAN về Thông tin và Truyền thông giai đoạn 2026-2035 xác định các ưu tiên gồm bảo đảm tính toàn vẹn của thông tin, thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm, nâng cao năng lực cho đội ngũ truyền thông và tăng cường hiểu biết truyền thông cho người dân.

“Điều chúng tôi phải giải quyết trước hết là sự thiếu hụt niềm tin. Vì vậy, ASEAN tập trung xây dựng các nguồn thông tin đáng tin cậy, nâng cao hiểu biết truyền thông của người dân và phát triển những kênh phân phối thông tin có trách nhiệm”, ông Noel Hidalgo Tan cho biết.

Theo các chuyên gia, trong cuộc cạnh tranh với tin giả, lợi thế lớn nhất của báo chí chuyên nghiệp vẫn là tính xác thực, minh bạch và trách nhiệm trong kiểm chứng thông tin.

Hướng tới không gian thông tin chung của ASEAN

Bên cạnh việc ứng dụng AI và ngăn chặn thông tin sai lệch, các chuyên gia cho rằng truyền thông còn giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Một thực tế được chỉ ra là công chúng tại mỗi quốc gia thành viên hiện vẫn chủ yếu quan tâm đến các vấn đề trong nước, trong khi tin tức về các nước láng giềng chỉ thu hút sự chú ý khi xảy ra thiên tai hoặc các sự kiện lớn. Điều này cho thấy một không gian thông tin chung của ASEAN vẫn đang trong quá trình hình thành. Để tăng cường bản sắc cộng đồng, các cơ quan báo chí cần mở rộng hợp tác xuyên biên giới, chia sẻ nguồn lực và đồng sản xuất nhiều hơn các tác phẩm phản ánh những lợi ích và thách thức chung của khu vực.

Các chuyên gia cũng lưu ý chiến lược truyền thông của ASEAN cần đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm công chúng khác nhau. Trong khi giới trẻ ngày càng tiếp cận thông tin qua các nền tảng số, phát thanh và truyền hình vẫn giữ vai trò quan trọng tại nhiều khu vực nông thôn. Vì vậy, đổi mới công nghệ cần song hành với việc phát huy hiệu quả của các loại hình báo chí truyền thống.

Trong tiến trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, truyền thông sẽ tiếp tục là cầu nối giữa người dân với các chính sách của khu vực. Việc kết hợp hiệu quả giữa đổi mới công nghệ, các chuẩn mực nghề nghiệp và hợp tác khu vực sẽ góp phần xây dựng một không gian thông tin đáng tin cậy, tăng cường sự gắn kết của Cộng đồng ASEAN trong kỷ nguyên số.

Philippines thúc đẩy đoàn kết ASEAN trong bối cảnh khu vực nhiều biến động

VOV.VN - Ngoại trưởng Philippines Maria Theresa P. Lazaro cho biết nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines tập trung củng cố đoàn kết nội khối, ứng phó các thách thức khu vực, mở rộng quan hệ đối ngoại và thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động.