FOMO, tâm lý đám đông: Cạm bẫy phía sau những cú “chạm” đầu tư

Việc phân bổ tài sản, tích lũy hay đầu tư ngày càng thuận tiện khi nhà đầu tư có thể tiếp cận thông tin, mở tài khoản và giao dịch gần như ngay lập tức. Tuy nhiên, tốc độ cũng khiến một quyết định tài chính có thể được đưa ra trong vài giây, trong khi hậu quả nếu sai có thể kéo dài nhiều năm.

Khi công nghệ biến cảm xúc thành giao dịch

Theo ông Vũ Hoàng Long, một nhà đầu tư tại Hà Nội, việc tiếp cận thông tin, mở tài khoản và giao dịch chưa bao giờ dễ như hiện nay. Nhưng xét về tâm lý, đầu tư lại khó hơn trước.

“Trước đây, nhà đầu tư phải đến quầy và có thời gian suy nghĩ. Ngày nay, chỉ cần thấy một thông tin trên màn hình, chúng ta có thể giao dịch. Công nghệ loại bỏ sự bất tiện, nhưng cũng loại bỏ khoảng dừng trước một quyết định tài chính”, ông Long cho biết.

Rủi ro càng lớn khi công nghệ đi cùng mạng xã hội. Mỗi ngày, nhà đầu tư có thể bắt gặp những tài khoản TikTok khuyên mua Bitcoin, Facebook nói về cơ hội mua đất, YouTube nhận định AI sẽ thay đổi thế giới hay Threads tràn ngập những bài đăng khoe lợi nhuận vài tỷ đồng, người mới 28 tuổi đã nghỉ hưu hoặc mua Ferrari.

Nhưng phía sau những câu chuyện thành công đó có thể là khoản vay, giao dịch thua lỗ, tài khoản bị xử lý margin hoặc tài sản phải bán để trả nợ.

“Khi chỉ nhìn thấy người chiến thắng, nhà đầu tư thường dễ nghĩ rằng mọi người đều đang giàu lên, chỉ có mình bị bỏ lại”, ông Long nói.

Tâm lý này dễ tạo áp lực phải mua nhà sớm, phải nắm bắt cơ hội ngay hoặc không được bỏ lỡ “con sóng” nào. Khi đó, quyết định đầu tư có thể bị dẫn dắt bởi nỗi sợ thay vì một kế hoạch tài chính cụ thể. 

Theo ông Long, đầu tư vẫn cần thiết, nhưng phải phân biệt giữa chấp nhận rủi ro có tính toán và đặt tương lai vào một kịch bản duy nhất.

“Một cú chạm chỉ mất một giây, nhưng có những quyết định phải mất vài năm mới sửa được”, ông Long chia sẻ. 

Đầu tư “một chạm” và những cái bẫy phía sau màn hình

Ở góc độ chuyên gia, bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS cho biết, cùng với sự thuận tiện, môi trường số cũng tạo điều kiện cho các thủ đoạn lừa đảo tài chính ngày càng tinh vi. Các đối tượng có thể tiếp cận nhà đầu tư qua mạng xã hội, kéo họ vào những hội nhóm có nhiều tài khoản khoe lợi nhuận hoặc tự nhận là chuyên gia, sau đó hướng dẫn tải ứng dụng không chính thống.

Ban đầu, nhà đầu tư có thể rút một khoản nhỏ để tạo lòng tin. Nhưng khi nộp nhiều tiền hơn, tài khoản có thể bị khóa hoặc bị yêu cầu đóng thêm “thuế”, “phí xác minh”, “tiền bảo đảm”.

Bà Hạnh lưu ý, không phải cứ tài sản số hay blockchain đều là lừa đảo. Nhà đầu tư cần phân biệt tài sản minh bạch, được giao dịch trên nền tảng phù hợp với pháp luật với mô hình sử dụng thuật ngữ công nghệ để che giấu việc huy động tiền.

“Một ứng dụng đẹp, hội thảo đông người hay chữ ‘blockchain’ không tự động tạo ra tính hợp pháp. Lợi nhuận hiển thị trên màn hình cũng chưa phải là lợi nhuận thực nếu nhà đầu tư không thể rút tiền”, bà Hạnh cảnh báo.

Theo bà Hạnh, cần đồng thời triển khai ba lớp bảo vệ: cơ quan nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý, siết quảng cáo và huy động vốn trái phép; tổ chức tài chính tăng cường giám sát giao dịch bất thường; nhà đầu tư kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức, nguồn tải ứng dụng và nơi tiếp nhận dòng tiền trước khi giao dịch.

“Thị trường càng số hóa, khung pháp lý càng phải rõ ràng và hàng rào giám sát càng cần phải chặt chẽ”, bà Hạnh nhấn mạnh.

Không chỉ làm gia tăng nguy cơ lừa đảo, tài chính số cũng khiến các thiên kiến tâm lý dễ tác động đến quyết định đầu tư hơn. Theo bà Hạnh, rủi ro lớn nhất của đầu tư “một chạm” không phải là chạm nhầm mà là “để ngón tay đi nhanh hơn suy nghĩ”.

Kinh tế toàn cầu nhiều biến động, nhà đầu tư nên ưu tiên tài sản nào?

VOV.VN - Kinh tế toàn cầu nhiều bất ổn, từ tăng trưởng chậm lại đến áp lực lạm phát, chi phí vốn tăng đặt ra không ít thách thức cho nhà đầu tư. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh này, ưu tiên những tài sản có giá trị thực, nền tảng vững chắc và quản trị rủi ro tốt sẽ quan trọng hơn việc chạy theo các cơ hội ngắn hạn.

FOMO - tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội - là một trong những biểu hiện phổ biến. Khi các nhóm chat liên tục nói về một mã cổ phiếu, đăng ảnh chốt lãi và thúc giục “không mua bây giờ sẽ lỡ sóng”, nhà đầu tư dễ tin rằng đám đông đang nắm giữ thông tin mà mình không có. Khi thao tác mua chỉ mất vài giây, cảm xúc gần như lập tức biến thành hành động.

Một sai lầm khác là quá tự tin sau vài giao dịch có lãi, nhầm kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn.

“Thao tác dễ không có nghĩa là rủi ro đã giảm; biến động giá và áp lực trả nợ vay vẫn còn nguyên”, bà Hạnh lưu ý.

Bên cạnh đó, nhiều người có xu hướng “mua trước, lập kế hoạch sau”, chưa xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn và phương án xử lý khi giá giảm. Khi thị trường đảo chiều, họ dễ hoảng loạn và bán ra ở thời điểm bất lợi.

Vì vậy, trước khi “chạm”, nhà đầu tư cần tạo một khoảng dừng để kiểm tra nguồn tin, xác định mục tiêu đầu tư và đặt trước giới hạn rủi ro có thể chấp nhận. Trong xu hướng tài chính ngày càng số hóa, tốc độ giao dịch có thể giúp nhà đầu tư nắm bắt cơ hội, nhưng cần đi cùng năng lực quản trị rủi ro, kỷ luật tài chính và chiến lược phù hợp với mục tiêu đầu tư.