Doanh nghiệp "càng làm càng lỗ"

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I/2026 tăng 9,0% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh xu hướng phục hồi của khu vực sản xuất. Tuy vậy, đà tăng theo tháng có dấu hiệu chậm lại trong tháng 3 do tác động của biến động kinh tế, địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, khiến chi phí vận tải và năng lượng gia tăng.

Khảo sát khu vực doanh nghiệp xây dựng có: 44,4% doanh nghiệp đánh giá hoạt động quý I khó khăn hơn so với quý trước; 70,1% chịu tác động từ giá nguyên vật liệu tăng; 44,6% thiếu hợp đồng mới; 25,2% gặp áp lực nợ đọng xây dựng cơ bản; và 21,2% thiếu vốn cho sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, tiến độ triển khai dự án còn bị ảnh hưởng bởi giải phóng mặt bằng chậm, thủ tục hành chính kéo dài và tình trạng thiếu hụt lao động tay nghề cao.

Đến cuối tháng 3/2025, cả nước có 4.489 dự án gặp khó khăn, vướng mắc với tổng diện tích hơn 198.000ha, tổng mức đầu tư trên 3,3 triệu tỷ đồng. Trong đó, 1.022 dự án đã được xử lý (chiếm 23%); khoảng 2.610 dự án đang được đề xuất áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ.

ĐBQH Trần Thị Hiền, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Ninh Bình cho rằng, nguồn vật liệu xây dựng cũng là thách thức mà các doanh nghiệp xây dựng đang phải đối mặt. Khi lập dự án, nhà thầu xác định rõ nguồn cung, nhưng khi triển khai thực tế lại không có cơ chế ràng buộc giữa chủ mỏ và nhà thầu. Giá vật liệu tăng theo thị trường, đặc biệt ở thời điểm hiện tại giá các loại vật liệu như đá, cát, xăng dầu chịu tác động từ biến động kinh tế, địa chính trị thế giới, trong đó có xung đột tại Trung Đông. Trong khi đó, giá trúng thầu đã được xác định từ đầu, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, tình trạng lao động “nhảy việc” đang diễn ra phổ biến, gây khó khăn lớn cho các dự án. Nhiều doanh nghiệp tư nhân trả lương theo ngày ở mức cao, đặc biệt với lao động tay nghề như thợ thép, lái máy, vượt xa định mức trong hồ sơ dự thầu, khiến các đơn vị thi công không giữ được nhân lực, ảnh hưởng tiến độ.

Tại một số khu công nghiệp, tỷ lệ lấp đầy chưa cao, ảnh hưởng đến thu hút đầu tư. Nguyên nhân là chưa đáp ứng được nhu cầu nhà ở cho công nhân, người lao động, dẫn đến khó giữ chân nhân lực. 

Những khó khăn đó khiến doanh nghiệp "càng làm càng lỗ". Việc kéo dài dự án còn liên quan đến hiệu lực hợp đồng, bảo lãnh ngân hàng, tạm ứng vốn…, tạo áp lực lớn, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Đồng thời, đại biểu Hiền bày tỏ lo ngại trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều dự án đã được doanh nghiệp theo đuổi trước đó đang đứng trước nguy cơ mất cơ hội đầu tư nếu không có chính sách ổn định, ưu tiên triển khai tiếp nối.

Dự kiến trình Quốc hội cơ chế, chính sách đặc thù

Từ thực tiễn trên, đại biểu Trần Thị Hiền cho rằng, việc khơi thông nguồn lực cho các dự án đang vướng mắc không chỉ là yêu cầu cấp thiết để hỗ trợ doanh nghiệp mà còn là điều kiện tiên quyết để nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Nguyên tắc phân cấp phải được thực hiện nghiêm, nội dung thuộc thẩm quyền cấp nào thì cấp đó chủ động xử lý, tránh tình trạng đùn đẩy, kéo dài.

Để thu hút và giữ chân người lao động, chính sách phát triển nhà ở xã hội phải gắn liền với các điều kiện sống thiết yếu cho cả gia đình, từ việc học hành của con cái đến chăm lo người thân. Do đó, việc tháo gỡ khó khăn cho dự án không chỉ đơn thuần là xử lý thủ tục đất đai, mà còn cần sự đồng bộ trong chính sách tín dụng, bù giá vật liệu và hỗ trợ doanh nghiệp truyền thống, doanh nghiệp nhỏ. Đây chính là chìa khóa để khơi thông dòng chảy đầu tư, tạo động lực cho kinh tế bứt phá trong giai đoạn mới.

Đề nghị ban hành chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là sinh viên được đào tạo bài bản ở nước ngoài, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đồng thời, cần bảo đảm tính ổn định của quy hoạch, tạo điều kiện cho các dự án đã được nghiên cứu, theo đuổi tiếp tục triển khai, tránh làm mất cơ hội đầu tư của doanh nghiệp.

Đồng thời, đề nghị các cơ quan chức năng cần rà soát, nghiên cứu kỹ đối với những dự án đã được nghiên cứu, đưa vào quy hoạch. Cần ưu tiên tạo điều kiện để các doanh nghiệp tiếp tục triển khai các dự án này, tránh việc thay đổi định hướng đột ngột làm mất cơ hội đầu tư, bởi để hình thành và đưa một dự án ra thị trường thường mất từ 3-5 năm, do đó nếu điều chỉnh chính sách hoặc quy hoạch không hợp lý sẽ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp đã theo đuổi dự án trong thời gian dài.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ dự kiến trình Quốc hội cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý vi phạm đất đai và tháo gỡ khó khăn cho hàng nghìn dự án tồn đọng, kéo dài trên cả nước.

Theo đề xuất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo nghị quyết về cơ chế đặc thù xử lý các vướng mắc liên quan đến đất đai và dự án tồn đọng là một trong những nội dung quan trọng được bổ sung vào chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Chính phủ đặt mục tiêu tiếp tục xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng theo thẩm quyền, đồng thời hoàn thiện phương án đối với các nội dung vượt thẩm quyền, dự kiến hoàn thành trong quý III/2026. Song song, các quy định sẽ được ban hành đầy đủ nhằm giải quyết triệt để các vướng mắc liên quan đến dự án sử dụng đất, đặc biệt là các trường hợp phát sinh vi phạm trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Cắt 30% thủ tục, xử lý ngay điểm nghẽn dự án

VOV.VN - Thảo luận tại tổ về ngân sách, đầu tư công và nợ công, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh quyết tâm cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc dự án, đồng thời yêu cầu các địa phương báo cáo để xử lý kịp thời, tạo động lực cho tăng trưởng.