Nông sản đồng bằng sông Cửu Long trước sức ép phòng vệ thương mại

Nhưng cùng với cơ hội mở rộng xuất khẩu là những “hàng rào” thương mại ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu. Khi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững trở thành điều kiện bắt buộc, nâng chuẩn nông sản không chỉ là yêu cầu để gia tăng giá trị mà còn là chìa khóa để nông sản ĐBSCL giữ vững thị trường xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, đóng góp khoảng 90% lượng gạo xuất khẩu, 65% sản lượng thủy sản và gần 70% sản lượng trái cây xuất khẩu của Việt Nam. Những con số này không chỉ khẳng định vai trò trụ cột của vùng đối với an ninh lương thực quốc gia mà còn cho thấy vị thế ngày càng quan trọng của nông sản ĐBSCL trên bản đồ thương mại thế giới.

Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng thị phần tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Trung Quốc, nông sản vùng ĐBSCL cũng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng từ các biện pháp phòng vệ thương mại và các rào cản kỹ thuật.

Nếu trước đây, doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng giá thì hiện nay, các quốc gia nhập khẩu ngày càng siết chặt những yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, phát thải carbon, lao động và phát triển bền vững. Chỉ cần một lô hàng vi phạm quy định, không chỉ doanh nghiệp bị thiệt hại mà còn ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành hàng, thậm chí có nguy cơ bị áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.

Đối với nhiều mặt hàng chủ lực của ĐBSCL như gạo, cá tra, tôm, xoài, sầu riêng, nhãn… nguy cơ bị điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc áp dụng các rào cản kỹ thuật ngày càng hiện hữu khi kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh tại một số thị trường.

Trong bối cảnh đó, nâng chuẩn sản xuất không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn giữ vững thị trường xuất khẩu. Anh Nguyễn Hoàng Anh, xã Thới Hưng, TP. Cần Thơ cho biết, hiện gia đình đang trồng thanh nhãn để xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, Australia và một số quốc gia khác. Người dân buộc phải thay đổi tập quán sản xuất, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thực hiện truy xuất nguồn gốc nếu muốn giữ được đơn hàng xuất khẩu.

"Làm về xuất khẩu theo quy trình của xuất khẩu chứ không phải mình muốn làm gì cũng được, để xây dựng thương hiệu của mình phải sản xuất theo tiêu chuẩn. Mỗi một thị trường đòi hỏi quy trình khác nhau, muốn thị trường đi Mỹ phải làm nhãn cho chất lượng. Nếu muốn xuất thị trường châu Âu phải làm theo tiêu chuẩn VietGap, theo quy trình mới xuất được đi chứ không phải nhãn nào trồng sao thì trồng" - anh Nguyễn Hoàng Anh chia sẻ.

Theo ông Trần Phước Sơn, HTX Sản xuất Cây ăn trái Trạng Tí Garden, để nhãn vào được thị trường Hoa Kỳ và Australia thì quy trình canh tác phải thực hiện nghiêm ngặt, theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGap để sản phẩm an toàn, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

"Chúng tôi luôn quan tâm xây dựng chất lượng, có chất lượng tốt thì không lo gì doanh nghiệp không tìm tới. Chính vì chỗ đó tập trung xây dựng thương hiệu, chất lượng. Hàng hóa muốn cạnh tranh được chúng ta cải tiến kỹ thuật làm theo hướng sạch để đảm bảo an toàn" - ông Trần Phước Sơn nói.

Vùng trồng nhãn xuất khẩu của Cần Thơ sang thị trường Hoa Kỳ đang tập trung canh tác theo hướng hữu cơ, sử dụng phân, thuốc theo quy định. Anh Phạm Tấn Tài, xã Thới Hưng, TP. Cần Thơ chia sẻ, quy trình canh tác theo hướng hữu cơ khắt khe, làm tăng chi phí so với truyền thống nhưng đầu ra rất ổn định, đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp xuất khẩu.

"Sản xuất hữu cơ thì cung cấp chất hữu cơ cho đất, tại vì cây ăn trái của mình khi khai thác nhiều lần, nhiều năm thì lượng đất màu mỡ không có nên cần cung cấp hữu cơ cho đất bổ sung cho cây. Lợi ích nhiều lắm, lúc trước bán hàng chợ giá cả phụ thuộc nhiều vào thương lái, còn bây giờ khi đã ký hợp đồng với xuất khẩu sang Hoa Kỳ thì đương nhiên giá cả cao hơn, đời sống bà con sẽ khả quan hơn" - anh Phạm Tấn Tài nói.

Tại các vùng chuyên canh xoài của Đồng Tháp, nhiều hợp tác xã đang chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất theo nhu cầu thị trường”. Xoài loại một phục vụ xuất khẩu tươi, loại hai đưa vào chế biến sấy dẻo, loại ba làm nước ép. Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ nâng cao giá trị gia tăng mà còn giúp giảm rủi ro khi thị trường xuất khẩu biến động hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát mới. Anh Võ Tấn Bảo, nông dân trồng xoài ở Đồng Tháp nói.

"Tôi làm theo chuỗi, trái xoài loại 1 mình đi siêu thị, loại 2 mình cắt mình sấy xoài, còn loại 3 mình làm nước ép xoài, làm như vậy nâng cao giá trị trái xoài. Xoài sấy với nước ép thì HTX liên kết với doanh nghiệp đi siêu thị, thứ hai đi thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, liên kết doanh nghiệp mình khỏi sợ đầu ra" - anh Võ Tấn Bảo.

Theo các chuyên gia, một trong những điểm yếu lớn nhất của nông sản ĐBSCL hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Điều này khiến việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, quản lý chất lượng đồng bộ và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều khó khăn – những yếu tố ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc trong thương mại quốc tế.

Ông Lê Thanh Tùng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, với những thế mạnh đang nắm giữ, các địa phương vùng ĐBSCL cần tập trung phát triển thành các vùng chuyên canh cây ăn trái tập trung, xây dựng mã số vùng trồng và khuyến khích người dân tham gia liên kết với HTX, doanh nghiệp để xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu vào những thị trường khó tính.

"Xu hướng về liên kết, đây là xu hướng thực hiện mạnh mẽ gần đây, việc liên kết giữ được theo an toàn thực phẩm và chúng ta thâm canh vừa phải thì đó là một xu hướng hiện đại và sẽ phát triển được sản phẩm của chúng ta ở trong nước cũng như xuất khẩu" - ông Lê Thanh Tùng chia sẻ.

Việc xây dựng thương hiệu, tham gia sâu vào mạng lưới phân phối và chuỗi giá trị toàn cầu, phát triển thị trường xuất khẩu cho các sản phẩm thế mạnh của vùng ĐBSCL được xem là bước đi chiến lược trong bối cảnh hiện nay.

Ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, hàng xuất khẩu của vùng ĐBSCL vẫn chủ yếu dựa vào giá cả chưa có sự đầu tư để nâng cao giá trị, một số sản phẩm đã được đầu tư chế biến sâu nhưng chưa đáp ứng được tiêu chuẩn của các thị trường Hoa Kỳ và Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU.

Cũng theo ông Toản, việc đầu tư vào thương hiệu của doanh nghiệp chưa được quan tâm đúng mức, bên cạnh đó hạ tầng logistics về nông nghiệp chưa được quan tâm nên cũng đã ảnh hưởng đến phát huy thế mạnh của vùng. Vì vậy, trong thời gian tới cần quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng, ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong sản xuất, chế biến để có những sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu các thị trường xuất khẩu.

"Trong thời gian tới để nâng cao được cái thương hiệu cũng như giá trị xuất khẩu. Trước hết chúng ta cùng nhìn nhận lại những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong thời gian vừa qua đối với từng mặt hàng, đối với từng địa phương để từ đó chúng ta có phương án để chúng ta điều tiết, phối hợp với các hiệp hội, doanh nghiệp để thông tin, triển khai những giải pháp trong thời gian tới cũng như là có biện pháp để liên kết vùng với nhau" - ông Trần Quốc Toản cho biết.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng cạnh tranh, những “hàng rào” phòng vệ thương mại sẽ còn xuất hiện nhiều hơn và khắt khe hơn. Vì vậy, để giữ vững thị trường xuất khẩu, nông sản ĐBSCL không thể chỉ dựa vào lợi thế sản lượng hay giá rẻ, mà phải chuyển mạnh sang tư duy sản xuất xanh, minh bạch và bền vững.

Nâng chuẩn chất lượng, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu, chủ động nắm bắt các quy định của thị trường nhập khẩu và nâng cao năng lực ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại chính là “tấm hộ chiếu” để nông sản ĐBSCL tiếp tục chinh phục những thị trường khó tính và khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.

ĐBSCL là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của đất nướcMỗi thị trường nhập khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn khác nhau, vì vậy người dân phải canh tác theo yêu cầu để giữ vững thị trường tínhNông sản vùng ĐBSCL nâng chuẩn để giữ thị trường xuất khẩu.

Cần Thơ phát triển logistics, hướng tới trung tâm vùng ĐBSCL

VOV.VN - Chiều 10/6, UBND TP Cần Thơ tổ chức hội thảo khoa học về phát triển dịch vụ logistics gắn với vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Sự kiện quy tụ đại diện các bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics, sản xuất, xuất nhập khẩu.