Quy mô thị trường thương mại điện tử (TMĐT) của Việt Nam hiện đạt khoảng 31 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới (TMĐT XBG) đạt khoảng 4,85 tỷ USD. Việt Nam đang đứng trước cơ hội gia tăng giá trị xuất khẩu, mở rộng tiếp cận người tiêu dùng quốc tế và từng bước củng cố vị thế trên bản đồ TMĐT toàn cầu, thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực nhà nước và cộng đồng DN với các chương trình hỗ trợ có trọng tâm.

Giá trị gia tăng còn thấp

Đánh giá về tiềm năng và cơ hội xuất khẩu qua TMĐT, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, với Luật TMĐT và Chiến lược phát triển TMĐT giai đoạn 5 năm (2026 - 2030), đặc biệt là tốc độ tăng trưởng của xuất khẩu qua TMĐT đạt 72%, cho thấy các DN xuất khẩu của Việt Nam đã biết đến và đã bắt đầu tận dụng các kênh bán hàng qua nền tảng TMĐT, thông qua sự hỗ trợ của các DN công nghệ, DN kinh doanh TMĐT.

“Xuất khẩu qua TMĐT đã có sự thay đổi, chuyển dịch tích cực về cơ cấu từ lượng sang chất, khi các DN đã đầu tư bài bản không chỉ trong khâu vận hành còn cả ở các khâu sau bán hàng. Nhiều nền tảng giao dịch hiện nay đang có những DN logistics đi cùng, nằm trong hệ sinh thái TMĐT, không chỉ phục vụ cho 1 mà còn nhiều DN cùng lúc”, ông Hải nói.

Tuy nhiên, ngoài những yếu tố tích cực, trong bức tranh TMĐT của Việt Nam vẫn còn một số vấn đề còn tồn tại, đó là sự mất cân đối về mặt thị trường và cơ cấu ngành hàng khi còn phụ thuộc lớn vào các nền tảng, các sàn TMĐT lớn trên thế giới. Các nền tảng TMĐT của Việt Nam dù đã có nỗ lực nhưng chưa có sự vươn xa nên giá trị gia tăng thấp.

Ngoài ra, nguồn nhân lực được đào tạo còn thiếu bài bản để vận hành các nền tảng TMĐT trong thanh toán, quản lý và logistics; còn nhiều rủi ro thanh toán pháp lý trên môi trường thương mại quốc tế, đặc biệt hiện tượng lừa đảo hiện nay với sự tham gia của công nghệ AI trở nên rất tinh vi, phần nào làm giảm và xói mòn lòng tin của người tiêu dùng.

Do vậy, theo ông Trần Thanh Hải, các DN cần được đào tạo để nắm bắt cũng như khai thác được những dữ liệu của các nền tảng TMĐT đã tích lũy. Cần tận dụng tốt hơn những vấn đề liên quan đến thanh toán và logistics sau bán hàng, khi TMĐT có lợi thế về mặt thời gian và khoảng cách. Nếu DN vẫn còn phụ thuộc vào quá trình vận chuyển, thời gian vận chuyển quá lâu, chi phí quá cao hoặc không bảo đảm chất lượng hàng hóa sẽ triệt tiêu những lợi thế do TMĐT mang lại.

“Các DN xuất khẩu qua TMĐT cần có quá trình đào tạo, tập huấn để nắm bắt và điều chỉnh hành vi của mình trên môi trường TMĐT. Bộ Công Thương tiếp tục có những chính sách hỗ trợ DN xuất khẩu qua TMĐT mang tính dài hạn, như đàm phán các FTAs giúp cho các DN có thêm thị trường mới; tổ chức các sự kiện giao thương kết nối giúp DN tìm kiếm thêm đối tác bạn hàng, đặc biệt ở những thị trường trọng điểm như Trung Quốc, EU hay Hoa Kỳ…và coi kênh xuất khẩu qua TMĐT là trọng tâm thúc đẩy xuất khẩu trong giai đoạn tới”, ông Hải nói.

Tinh giảm thủ tục, tăng cường nhân lực

Theo khảo sát mới đây của Access Partnership, 97% DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) của Việt Nam được khảo sát ghi nhận, kênh bán hàng trực tuyến có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển của DN trong giai đoạn tới; 96% DN đánh giá xuất khẩu qua TMĐT giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Đáng chú ý, khoảng 95% DN cho rằng, cần có một chiến lược tổng thể, dài hạn dành riêng cho lĩnh vực xuất khẩu qua TMĐT, để vượt qua các trở ngại trong nước cũng như thị trường nước ngoài.

Ông Sam Charlton, Giám đốc Access Partnership cho biết, các MSME rất khó tiếp cận các sàn TMĐT lớn vì phụ thuốc rất nhiều vào các đơn vị trung gian, đơn vị phân phối hay các đối tác đang làm hạn chế sự tham gia cũng như gia tăng chi phí tham gia thị trường. Nền kinh tế số của Việt Nam vẫn chủ yếu tập trung vào hoạt động TMĐT trong nước.

Đáng chú ý, rào cản lớn nhất khi DN xuất khẩu qua TMĐT đó là chi phí về lưu kho và hoàn tất đơn hàng, nhất là các mặt hàng có kích cỡ lớn. Một số rào cản về tuân thủ quy định thương mại quốc tế, xuất phát từ nguồn nhân lực, kiến thức hạn chế của DN đã làm giảm năng lực xuất khẩu.

Từ thực tế nêu trên, Giám đốc Access Partnership khuyến nghị, Việt Nam cần khung chính sách quốc gia dành cho xuất khẩu qua TMĐT, từ đó tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tinh giảm các thủ tục hành chính và tích hợp các dịch vụ hỗ trợ DN. Cần có cơ chế chuyên biệt, chính sách đặc thù dành cho các kho ngoại quan phục vụ TMĐT, giúp DN hoàn tất đơn hành nhanh, giảm lượng hàng tồn kho cũng như chi phí logistics.

“Việc triển khai đồng bộ các giải pháp giữa các cơ quan Trung ương và địa phương, được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả điều phối chính sách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tích hợp hiệu quả các dịch vụ hỗ trợ DN, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DN tham gia thị trường TMĐT quốc tế”, ông Sam Charlton đề xuất.

Tăng cường công cụ để giúp DN, địa phương có những giải pháp cũng như nguồn nhân lực chất lượng cao có thể ứng dụng và phát triển xuất khẩu qua TMĐT là hoạt động thường xuyên, liên tục của Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM) trong suốt thời gian qua. Ông Trần Văn Trọng, Tổng thư ký VECOM cho biết, VECOM sẽ tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo cho các nhóm DN, các địa phương có những sản phẩm tiềm năng có thể xuất khẩu qua TMĐT.

“Hiệp hội luôn lưu ý các DN khi đầu tư vào xuất khẩu qua TMĐT XBG cần có những góc nhìn, những kế hoạch và hướng đi dài hạn, nhằm xây dựng thương hiệu một cách bài bản, vững mạnh mang đậm bản sắc Việt Nam cùng nhiều giá trị tiêu dùng cho người tiêu dùng trên toàn cầu, nhất là khi đưa thương hiệu ra nước ngoài phải có tính cạnh tranh khác biệt với những thương hiệu lớn đến từ nhiều quốc gia trên thế giới”, ông Trọng nêu kinh nghiệm.

Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu: Cơ hội chuyển đổi lớn cho doanh nghiệp

VOV.VN - Xuất khẩu qua thương mại điện tử ngày càng thể hiện rõ là cơ hội chuyển đổi quan trọng, giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tiếp cận trực tiếp với thị trường toàn cầu.