Đề xuất chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong hoạt động xuất bản

VOV.VN - Sáng 5/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, với nhiều đề xuất đáng chú ý như chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, hoàn thiện khung pháp lý cho xuất bản số và tăng cường quản lý hoạt động xuất bản trên không gian mạng.

Chuyển mạnh sang quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Theo Tờ trình, sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn và các chủ trương mới của Đảng về chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Việc sửa đổi luật nhằm hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và tạo cơ sở pháp lý để hoạt động xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của dự thảo là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Theo đó, Nhà nước tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm thay cho phương thức tiền kiểm truyền thống; đồng thời hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho hoạt động xuất bản.

De xuat chuyen tu tien kiem sang hau kiem trong hoat dong xuat ban hinh anh 1 — Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Dự thảo cũng đề xuất chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản. Nhiều thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa, điều kiện kinh doanh được cắt giảm, các phương thức quản lý điện tử được hoàn thiện nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, dự thảo luật thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện cho hoạt động xuất bản trên môi trường số, bao gồm dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, tạo nền tảng phát triển hệ sinh thái xuất bản số.

Một nội dung mới khác là khẳng định rõ hơn vị trí của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Theo dự thảo, xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia và công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo, góp phần phát huy sức mạnh mềm quốc gia.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế pháp lý về mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; chính sách đầu tư phát triển tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xuất bản. Bên cạnh đó, mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản; đồng thời bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung để thúc đẩy công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa.

Hoàn thiện cơ chế hậu kiểm trên không gian mạng

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản. Hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ, dự thảo cơ bản phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Ủy ban cũng thống nhất với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo luật, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực triển khai, nhất là đối với các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Đối với chính sách của Nhà nước về hoạt động xuất bản, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nhưng cho rằng cần rà soát theo hướng khái quát hơn, bảo đảm thống nhất với các luật về đầu tư và thuế; cân nhắc phạm vi ưu đãi về thuế, tín dụng; đồng thời làm rõ cơ chế, nguồn lực và đối tượng thụ hưởng khi đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia.

De xuat chuyen tu tien kiem sang hau kiem trong hoat dong xuat ban hinh anh 2 — Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh

Với các quy định liên quan đến hoạt động xuất bản trên không gian mạng, dự thảo luật cần tiếp tục được rà soát để bảo đảm đồng bộ với pháp luật về quản lý, cung cấp và sử dụng thông tin trên mạng; đồng thời có quy định khả thi đối với các nền tảng phát hành và nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm xuyên biên giới vào thị trường Việt Nam.

Đáng chú ý, cơ chế hậu kiểm đối với hoạt động phát hành xuất bản phẩm, nhất là trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử, cần được Chính phủ quy định chi tiết, góp phần bảo vệ an ninh tư tưởng và phòng, chống phát hành xuất bản phẩm lậu.

Đối với mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, cơ quan thẩm tra thống nhất với việc sửa đổi theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và yêu cầu chuyển đổi số. Tuy nhiên, cần làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; đồng thời phân biệt rõ mô hình này với tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia.

Các hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản cũng cần được quy định rõ ràng hơn để tránh nhiều cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng, bảo đảm nguyên tắc quyền con người chỉ bị hạn chế theo quy định của luật.

Đối với hoạt động nhập khẩu xuất bản phẩm, cần đánh giá kỹ thực tiễn, quy mô hoạt động và năng lực quản lý nhà nước để xây dựng cơ chế kiểm tra chặt chẽ, khả thi, bảo đảm giữ vững an ninh văn hóa, tư tưởng.