Bộ sưu tập hiện vật độc đáo gốm Bát Tràng từ thế kỷ 14

VOV.VN - Sáng nay (18/5), Bảo tàng Lịch sử quốc gia khai mạc trưng bày chuyên đề “Gốm cổ Bát Tràng” nhân dịp ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2023).

Triển lãm nhằm giới thiệu tới công chúng sưu tập hiện vật độc đáo, đặc sắc gốm Bát Tràng từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 20 để công chúng trong nước và bạn bè quốc tế có dịp thưởng thức một sưu tập gốm cổ Bát Tràng vô cùng phong phú, có giá trị mỹ thuật cao, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.

Triển lãm chia thành 4 phần: Lịch sử hình thành, gốm Bát Tràng thế kỷ 14, gốm Bát Tràng thế kỷ 15-18, gốm Bát Tràng thế kỷ 19-20.

Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Nguyễn Văn Đoàn nêu rõ, Bát Tràng là trung tâm gốm sứ, có lịch sử lâu đời, nằm bên sông Hồng, sản xuất nhiều đồ gốm sứ đặc sắc, quý hiếm, được ưa chuộng sử dụng phổ biến ở làng quê cho tới chốn cung đình, từ đồ thờ tự dân gian cho đến vật phẩm ngoại giao.

Thông qua nghiên cứu, khảo cổ học, chúng ta đã xác định từ thế kỷ XIII - XIV, Bát Tràng là trung tâm sản xuất gốm sứ, có phạm vi phân bố rộng lớn, các dòng gốm men, loại hình đặc trưng của thời Trần. Bước sang thế kỷ XV - XVI, Bát Tràng phát triển mạnh mẽ hơn, sản xuất mang tính chuyên hóa cao, sản phẩm đạt đến trình độ mỹ thuật cao, thực sự là tác phẩm nghệ thuật được tiêu thụ ở trong nước và xuất khẩu.

Vào thế kỷ 14, Bát Tràng chủ yếu sản xuất đồ gốm với các loại hình: bát, đĩa, âu gốm men trắng, men ngọc, men nâu; thạp, chậu, chân đèn gốm hoa nâu và bát, đĩa, lọ gốm "men tiền lam".

Nửa sau thế kỷ 14, xuất hiện một dòng sản phẩm gốm sử dụng kỹ thuật vẽ màu lam bằng bút lông dưới lớp men màu trắng bóng, hoa văn chủ yếu là đường chỉ, hoa lá được vẽ hết sức thô phác, mờ nhạt. Đây là loại gốm được các nhà nghiên cứu gọi là "tiền men lam" đánh dấu sự ra đời của dòng gốm men này và nhanh chóng đạt đến trình độ xuất sắc, hoàn thiện về công nghệ, kỹ thuật trong thế kỷ tiếp theo, đưa Việt Nam trở thành cường quốc sản xuất, xuất khẩu gốm sứ đương thời. Ảnh hưởng của kỹ thuật trang trí gốm hoa lam, dòng gốm hoa nâu cũng có sự chuyển biến về kỹ thuật: vẽ bằng bút lông dưới men. Bát Tràng là một trong những trung tâm sản xuất gốm sớm thành thạo và sử dụng những kỹ thuật này trong sản xuất ở quy mô lớn.

Thế kỷ 15 – 18 là thời kỳ phát triển mạnh mẽ mối quan hệ giao lưu thương mại giữa Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Đồ gốm là mặt hàng xuất khẩu quan trọng, tạo điều kiện cho nghề sản xuất gốm ở Việt Nam nói chung và Bát Tràng nói riêng  phát triển vượt bậc cả về số lượng lẫn chất lượng, trở thành trung tâm sản xuất mang tính chuyên môn hoá với nhiều chủng loại đồ gốm đạt đến trình độ kỹ thuật và mỹ thuật cao. Bát Tràng với các sản phẩm nổi tiếng: gốm hoa lam, gốm chạm, đắp nổi, gốm men nhiều màu, gốm men rạn... phục vụ rộng rãi cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Thế kỷ 18, những biến động lịch sử của quốc tế và trong nước khiến các trung tâm sản xuất gốm xuất khẩu ở Việt Nam dần bị lụi tàn. Gốm Bát Tràng tuy có bị ảnh hưởng nhưng vẫn duy trì được sức sống bền bỉ nhờ có thị trường tiêu thụ rộng rãi trong nước với những đồ gia dụng, đồ thờ, đồ trang trí và đồ kiến trúc rất cần thiết cho mọi tầng lớp xã hội.

Từ thế kỷ 18, tình hình quốc tế, khu vực và trong nước có nhiều biến động, quan hệ ngoại thương của Việt Nam giảm sút, việc xuất khẩu đồ gốm suy giảm khiến cho các trung tâm gốm xuất khẩu đã từng rất phát đạt trong các thế kỷ trước dần tàn lụi. Bát Tràng - một làng gốm truyền thống có từ thế kỷ 14 cũng bị ảnh hưởng, thị trường gốm xuất khẩu không còn, nhưng vẫn duy trì nhờ có thị trường tiêu thụ rộng rãi trong nước với những đồ gia dụng, đồ thờ, đồ trang trí, đồ đặt hàng phù hợp nhu cầu. Thị hiếu của giới thượng lưu chuyển sang đồ gốm sứ Trung Quốc. Do vậy, đồ gốm Bát Tràng thời kỳ nàybên cạnh các đề tài truyền thốngcòn thấy xuất hiện các đề tài du nhập từ bên ngoài theo các điển tích Trung Hoa như: “Ngư ông đắc lợi”, “Tô Vũ chăn dê”, “Tam quốc chí”, “Bát tiên quá hải”, “Long Mã - Hà Đồ, Thần Quy - Lạc Thư”… Tuy nhiên, việc thể hiện các đề tài theo các thủ pháp truyền thống, bằng sự sáng tạo của mình những người thợ gốm Bát Tràng đã đạt được hiệu quả riêng biệt. Bát Tràng là một trong số ít các trung tâm sản xuất gốm truyền thống vẫn tồn tại và phát triển đến ngày nay.

Có lịch sử lâu đời, hội tụ những tinh hoa mang đậm những giá trị đặc sắc văn hoá dân tộc, gốm Bát Tràng trở thành đối tượng được bảo tàng nghiên cứu, sưu tầm qua nhiều thời kỳ và hình thành một bộ sưu tập giá trị. Thông qua trưng bày chuyên đề "Gốm cổ Bát Tràng", Bảo tàng Lịch sử quốc gia mong muốn giới thiệu với công chúng trong và ngoài nước một bộ sưu tập gốm men phong phú, có giá trị lịch sử, văn hóa, mỹ thuật cao, từ đó giúp công chúng hiểu sâu sắc, trân trọng hơn những giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử dân tộc.

Trưng bày diễn ra đến tháng 9/2023./.

Mời quý độc giả theo dõi VOV.VN trên

Tin liên quan

Khai mạc triển lãm hơn 80 tác phẩm gốm Nhật Bản tại Việt Nam
Khai mạc triển lãm hơn 80 tác phẩm gốm Nhật Bản tại Việt Nam

VOV.VN - Sáng 4/4, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức khai mạc triển lãm gốm Nhật "Yakishime – Dáng hình của Đất”, tại không gian trưng bày của Bảo tàng.

Khai mạc triển lãm hơn 80 tác phẩm gốm Nhật Bản tại Việt Nam

Khai mạc triển lãm hơn 80 tác phẩm gốm Nhật Bản tại Việt Nam

VOV.VN - Sáng 4/4, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức khai mạc triển lãm gốm Nhật "Yakishime – Dáng hình của Đất”, tại không gian trưng bày của Bảo tàng.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp
Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp

VOV.VN - Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa phi vật thể thứ 15 của Việt Nam được ghi danh vào các Danh sách của UNESCO.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp

VOV.VN - Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa phi vật thể thứ 15 của Việt Nam được ghi danh vào các Danh sách của UNESCO.

Họa sĩ người Hà Lan làm triển lãm gốm lấy cảm hứng từ hoa sen
Họa sĩ người Hà Lan làm triển lãm gốm lấy cảm hứng từ hoa sen

VOV.VN - Triển lãm “Focus on the Lotus” trưng bày 15 tác phẩm bằng gốm, được sáng tạo bởi họa sĩ người Hà Lan, Petra de Vree.

Họa sĩ người Hà Lan làm triển lãm gốm lấy cảm hứng từ hoa sen

Họa sĩ người Hà Lan làm triển lãm gốm lấy cảm hứng từ hoa sen

VOV.VN - Triển lãm “Focus on the Lotus” trưng bày 15 tác phẩm bằng gốm, được sáng tạo bởi họa sĩ người Hà Lan, Petra de Vree.