Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới

Hội thảo nhận diện cơ hội và thách thức đặt ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành công nghiệp nghe nhìn toàn cầu.

Sau năm 1986, điện ảnh Việt Nam chuyển đổi theo quỹ đạo chung: xóa bỏ “bao cấp”, bắt đầu cơ chế “thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước” trong sản xuất và phát hành - phổ biến phim. Những năm 1990 từng có lúc “phim mì ăn liền” lấn át hoạt động điện ảnh. Tuy nhiên, giá trị đích thực của các tác phẩm điện ảnh thời Đổi mới như những điểm sáng không thể che mờ và cho đến nay vẫn còn lấp lánh.

Trong gần bốn thập niên qua, điện ảnh Việt Nam đã chứng kiến những thay đổi sâu sắc về tư duy sáng tạo, mô hình sản xuất, cơ chế vận hành và phương thức tiếp cận khán giả. Từ những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn đến các bộ phim thành công về thương mại, điện ảnh Việt Nam đã từng bước khẳng định bản sắc riêng, mở rộng sự hiện diện tại các liên hoan phim và thị trường điện ảnh quốc tế. Tuy nhiên, điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới cũng trải qua không ít thử thách. Khi cơ chế bao cấp được thay thế bằng cơ chế tự chủ, tự hạch toán, điện ảnh phải đối diện với những quy luật mới của thị trường. Đã có những giai đoạn khó khăn, thậm chí xuất hiện những hiện tượng lệch chuẩn trong đời sống điện ảnh.

Đạo diễn Lê Đức Tiến cho rằng, để một nền điện ảnh thực sự cất cánh, yếu tố quyết định và cần thiết nhất chính là năng lực quản trị, tầm vóc của người “cầm lái”. Đối với nhà lãnh đạo, quản lý, vượt lên chính mình chính là sự dũng cảm thay đổi tư duy quản trị từ “kiểm soát” sang “kiến tạo”. Đó là tầm nhìn chiến lược để phát hiện, quy tụ và sử dụng hiền tài; là bản lĩnh vượt qua những rào cản của cơ chế cũ để kiến tạo hành lang chính sách thông thoáng, nhân văn và hiện đại.

Thị trường và công nghiệp điện ảnh, bài toán giữa nghệ thuật và thương mại là vấn được được các nhà làm phim, đạo diễn, nhà nghiên cứu quan tâm tại Hội thảo. Đạo diễn - Nhà sản xuất Bùi Thạc Chuyên lo ngại, nếu không được bảo vệ, hỗ trợ  thì nguy cơ một ngày nào đó, chất lượng của ngành điện ảnh không theo kịp đòi hỏi của khán giả và khán giả quay lưng. Những năm gần đây, những nhà làm phim tư nhân ở Việt Nam vẫn đang loay hoay tìm kiếm thêm nguồn vốn. Vẫn còn những vướng mắc về cơ chế nên không thể kết hợp giữa nguồn vốn của nhà nước và nguồn vốn tư nhân để tăng tính khả thi cho những tác phẩm điện ảnh lớn. Quỹ điện ảnh Việt Nam đã được ghi vào Luật Điện ảnh Việt Nam năm 2006 và tiếp tục được nhắc lại, bổ sung thêm nhiều chi tiết vào Luật Điện ảnh sửa đổi năm 2022... nhưng cho đến nay vẫn chưa thể thực hiện được.

Đạo diễn - Nhà sản xuất Bùi Thạc Chuyên so sánh chính sách hỗ trợ điện ảnh nội địa của Malaysia như thế này: “Năm 2024, tôi có chuyến đi Malaysia. Tôi rất ngạc nhiên khi tổ hợp sản xuất phim tiền kỳ và hậu kỳ của họ được đầu tư bởi nhà nước, nhưng được điều hành bởi công ty tư nhân, đặc biệt là chính sách hỗ trợ của điện ảnh. Ở đây, không phải chỉ có hoàn tiền cho phim nước ngoài làm ở trong nước mà ưu tiên cho sự phát triển phim nội địa bằng cách hoàn tiền cho phim nội địa rất nhiều. Đấy là những điều mà những nhà làm phim Việt Nam rất mơ ước”.

Ông Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định, Nghị quyết số 80 ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 28 ngày 24/4/2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam và các Nghị định của Chính phủ cụ thể hóa các Nghị quyết nêu trên đã có những chuyển biến mạnh mẽ trong việc tạo điều kiện thu hút đầu tư vào lĩnh vực điện ảnh thông qua các cơ chế về thuế, quảng bá phim Việt Nam ra nước ngoài; giảm thuế đối với các dự án phim nước ngoài quay tại Việt Nam; khuyến khích các tổ chức, cá nhân khai thác các phim do Nhà nước sản xuất.

Theo ông Tạ Quang Đông, Luật Điện ảnh tiếp tục được nghiên cứu, sửa đổi để phù hợp với những thay đổi trong hệ thống pháp luật, tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, chuyển đổi công tư trong tất cả các khâu sản xuất, phát hành, phổ biến phim: “Đến tháng 10/2026 là toàn bộ các cơ chế sẽ được sửa đổi trong Luật Điện ảnh cũng như các Nghị định để triển khai Luật Điện ảnh. Chúng tôi rất hy vọng đến tháng 12/2026 thì tất cả những thay đổi của điện ảnh sẽ chuyển sang một bước mới, rất rõ rệt, rất thuận lợi cho công tác phát triển điện ảnh Việt Nam, trong đó có thu hút tất cả các nguồn lực, khuyến khích tất cả các quá trình về phổ biến sản xuất phim được mạnh mẽ hơn và quảng bá phim Việt Nam ra nước ngoài nhiều hơn nữa”.

Khai mạc Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV

VOV.VN - Tối 28/6, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam khai mạc Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) với thông điệp “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới".