Đưa di sản Then vượt biên giới, kết nối văn hóa Việt Nam - Lào

Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng tháng Tám thành công, chào mừng Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/09/1945 - 02/09/2026) và kỷ niệm 10 năm Tuyên bố Viêng Chăn 2016 về tăng cường hợp tác di sản văn hóa ASEAN, từ ngày 17/8 - 19/8/2026 tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam, thủ đô Viêng Chăn, Lào, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam phối hợp với Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đã tổ chức Chương trình Trưng bày và Trình diễn chuyên đề “Thực hành tín ngưỡng Then nhóm ngôn ngữ Tày - Thái”.

Chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam phê duyệt, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào chỉ đạo đối ngoại. Với 54 tư liệu ảnh, 119 sản phẩm trưng bày tiêu biểu và 12 trích đoạn nghi lễ Then đặc sắc, không gian trưng bày được thể hiện theo 5 chủ đề chính, quảng bá, giới thiệu di sản văn hóa Việt Nam đến với nhân dân Lào thông qua các sưu tập sản phẩm, hình ảnh về địa bàn cư trú, làng bản, nhà cửa, trang phục, nghề thủ công truyền thống của nhóm ngôn ngữ Tày - Thái.

Bà Tô Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết: Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam là thành viên của Hội đồng Bảo tàng Việt Nam, thành viên Hiệp hội nghề dệt các quốc gia Đông Nam Á. Trong những năm qua, Bảo tàng đã có rất nhiều các hoạt động hợp tác quốc tế, tham gia các cuộc hội thảo, trưng bày tại nhiều quốc gia. Đây là lần thứ hai, Bảo tàng mang văn hóa của Việt Nam đến với nước bạn Lào, được cộng đồng nơi đây đón nhận nồng nhiệt. 

Bà Trang nói: "Thông qua chương trình này, chúng tôi mong muốn góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của Việt Nam đến với nhân dân Lào, đồng thời tiếp tục vun đắp mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược giữa hai quốc gia Việt Nam - Lào. Là tài sản vô giá đã được thử thách qua lịch sử, được các thế hệ lãnh đạo, nhân dân hai nước dày công dựng xây, vun đắp. Sự kiện không chỉ góp phần hiện thực hóa các cam kết hợp tác văn hóa giữa hai quốc gia, mà còn là hành động thiết thực trong việc bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO vinh danh".

Điểm nhấn đặc biệt là Chương trình thực hành tín ngưỡng “Đường về xứ Then” chọn lựa 12 trích đoạn của các nghệ nhân, nghệ sĩ Then đến từ các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang và Thái Nguyên. Đó là những hạt nhân di sản, những người đang ngày đêm truyền lửa và giữ lửa cho di sản quê hương. Nghệ sĩ Xuân Bách - giảng viên Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc và nhóm Đồi Hoa hy vọng những tiếng đàn tính, lời Then và các trích đoạn nghi lễ thực hành Then sẽ góp phần làm cho không gian triển lãm trở nên sinh động hơn, đồng thời tăng cường giao lưu văn hóa và tình hữu nghị Việt Nam - Lào.

Nghệ sĩ Xuân Bách chia sẻ: "Ngay khi nhận được lời mời, chúng tôi xác định đây là một chương trình có ý nghĩa đặc biệt. Vì vậy, đã nghiên cứu, tìm hiểu, chọn lọc rất kỹ các trích đoạn nghi lễ, để xây dựng phần trình diễn ngắn gọn nhưng đặc sắc giúp công chúng Lào có thể cảm nhận trực tiếp vẻ đẹp của Then và văn hóa các dân tộc vùng Việt Bắc. Điều thú vị là giữa văn hóa Lào và văn hóa Tày, Nùng có nhiều nét tương đồng. Đặc biệt trong tín ngưỡng dân gian, nghi lễ và vai trò của âm nhạc trong đời sống cộng đồng. Chính sự gần gũi ấy đã tạo nên sự kết nối tự nhiên và giúp những giá trị văn hóa được giới thiệu dễ dàng đến với công chúng Lào. Với chúng tôi, đây không chỉ là hoạt động biểu diễn mà còn là một nhiệm vụ văn hóa quan trọng". 

Với bạn trẻ Bùi Đăng Thắng, để giới trẻ đến gần hơn với di sản, việc kết nối những người làm văn hóa, chuyên gia, nghệ sĩ và công chúng, các nền tảng số cùng hoạt động trải nghiệm giúp câu chuyện về di sản gần gũi hơn với thế hệ trẻ, tạo điều kiện để họ chủ động tìm hiểu, sáng tạo và chia sẻ các giá trị truyền thống bằng những cách thức phù hợp với đời sống đương đại

Bùi Đăng Thắng cho biết: "Được mang Then và tiếng tính của dân tộc mình sang biểu diễn tại Lào, tôi cảm thấy vinh dự, tự hào và có ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ, lan tỏa di sản. Điều khiến tôi xúc động nhất là sự đón nhận rất chân tình của khán giả Lào. Dù khác biệt về ngôn ngữ nhưng âm thanh của tiếng tính và giai điệu Then vẫn tạo được sự đồng cảm. Điều đó thể hiện rằng, nghệ thuật truyền thống có thể kết nối con người vượt qua mọi khoảng cách".

Theo bà Tô Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam: Để đưa di sản văn hóa của Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, trong thời gian tới, Bảo tàng sẽ tiếp tục đẩy mạnh ngoại giao văn hóa và hợp tác quốc tế thông qua cơ quan chủ quản là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hợp tác liên bảo tàng, các Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào, tại Pháp và sắp tới là Trung Quốc thông qua các tổ chức hợp tác khác để giới thiệu những di sản văn hóa đặc sắc của Việt Nam đến với đông đảo bạn bè quốc tế thông qua các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm.

Giới thiệu thực hành Then và nghệ thuật gốm tại phố cổ Hà Nội

VOV.VN - Ngày 27/12, chương trình giới thiệu, trưng bày di sản văn hóa phi vật thể gắn với phát triển du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2024 được khai mạc tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.