Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ: Bản sắc Việt trong dòng chảy văn hóa toàn cầu

Năm 2016, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tiếp nối kết quả của Diễn đàn lần thứ I năm 2025, Diễn đàn lần thứ II tiếp tục mở ra không gian trao đổi khoa học, đối thoại và kết nối giữa giới nghiên cứu, nhà quản lý với cộng đồng thực hành, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị đặc sắc của di sản.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS Trần Ngọc Linh, Viện trưởng Viện nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng cho biết, Diễn đàn thường niên về Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt lần thứ II - năm 2026 lựa chọn chủ đề “Bản sắc Việt trong tinh hoa văn hóa toàn cầu” với mong muốn tiếp tục đặt tín ngưỡng thờ Mẫu trong một không gian nghiên cứu rộng hơn: Từ nhận diện bản sắc và giá trị văn hoá đến bảo tồn, quản lý, phát triển bền vững. Từ thực hành trong cộng đồng đến những vấn đề mới đặt ra trong môi trường số và quá trình giao lưu, hội nhập quốc tế.

Diễn đàn được tổ chức thành 3 phiên khoa học, tập trung vào những vấn đề trọng tâm trong nhận diện giá trị, bảo tồn, quản lý và phát huy Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt trong bối cảnh hiện nay.

Tại Phiên I với chủ đề “Bản sắc Việt trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”, các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa tập trung nhận diện, làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, đạo lý và nhân văn của di sản. Vai trò của cộng đồng thực hành trong bảo tồn, trao truyền di sản cũng được nhấn mạnh, cùng với những trao đổi về sức mạnh mềm văn hóa và khả năng lan tỏa các giá trị đặc sắc của Tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống đương đại.

Phát biểu tại Diễn đàn, TS Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng Ban Dân tộc và Tôn giáo cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khẳng định, văn hoá Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những lễ nghi gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng đồng dân cư. Hoạt động tín ngưỡng được tổ chức theo lễ nghi truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của cộng đồng dân cư, gắn liền với những giá trị lịch sử, văn hóa, đạo đức xã hội.

“Công nghiệp văn hoá đang trên đà phát triển. Các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hội nhập quốc tế về văn hoá ngày càng được mở rộng, góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế, uy tín, sức mạnh mềm của quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện, nâng tầm và phát triển nguồn lực văn hóa, tín ngưỡng trở thành một đòi hỏi cấp bách nhằm củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực cho sự phát triển nhanh, bền vững”, ông Thanh nhấn mạnh.

Phiên II với chủ đề “Bảo tồn di sản gắn với quản lý và phát triển văn hóa bền vững” tập trung trao đổi về chính sách, pháp luật và quản lý nhà nước; bảo vệ không gian thực hành di sản; an ninh văn hóa; sinh kế cộng đồng và phát triển du lịch văn hóa có trách nhiệm. Các đại biểu đồng thời thảo luận về việc nhận diện, hạn chế những biểu hiện mê tín, thương mại hóa hoặc làm sai lệch giá trị của di sản.

Phiên III với chủ đề “Bản sắc Việt trong không gian số và hội nhập văn hóa toàn cầu” tập trung vào chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu, giáo dục và truyền thông di sản. Việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, quảng bá văn hóa Việt Nam được đặt trong yêu cầu chủ động nhận diện, phòng ngừa những biểu hiện thương mại hóa, biến tướng hoặc làm sai lệch giá trị di sản trên môi trường số.

Các phiên khoa học được tổ chức theo hướng đối thoại, trao đổi và phản biện, kết hợp trình bày tham luận với thảo luận giữa các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, cộng đồng thực hành và đại biểu tham dự.

Thông qua Diễn đàn, Ban Tổ chức kỳ vọng hình thành thêm những luận cứ khoa học và khuyến nghị phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý, bảo tồn và phát huy di sản; đồng thời tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, giới khoa học và cộng đồng thực hành.

Từ nền tảng của một di sản đã được UNESCO ghi danh, việc tiếp tục nhận diện đúng giá trị, bảo tồn không gian thực hành, trao truyền cho thế hệ trẻ và ứng dụng công nghệ phù hợp được kỳ vọng sẽ giúp Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ phát huy sức sống trong đời sống đương đại, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và góp phần khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam trong dòng chảy hội nhập, giao lưu văn hóa toàn cầu.

Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ: 10 năm lan tỏa và giữ “nếp” di sản

VOV.VN - Mười năm sau khi được UNESCO vinh danh, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vừa lan tỏa mạnh mẽ, vừa đối diện thách thức giữ chuẩn mực, để di sản thực sự “sống” bền vững trong đời sống đương đại.