Trí tuệ nhân tạo và thách thức bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh

Trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ IV, chiều nay (30/6), tại TP Đà Nẵng diễn ra Hội thảo “Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh”.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những khả năng chưa từng có cho điện ảnh. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ nghiên cứu thị trường, phân tích dữ liệu khán giả, phát triển ý tưởng, tối ưu hóa sản xuất, nâng cao chất lượng hậu kỳ, mở rộng khả năng quảng bá, phát hành các tác phẩm trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo không thể thay thế con người về ý tưởng sáng tạo và tình cảm, cảm xúc. Đối với những nền điện ảnh đang phát triển như Việt Nam, AI và công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh quốc tế. 

Bà Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam cho rằng, khi một tác phẩm có thể bị sao chép, cắt ghép, phát tán trái phép chỉ trong một vài phút trên môi trường mạng; khi AI có thể tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu được thu thập từ hàng triệu tác phẩm sáng tạo; khi ranh giới giữa sáng tạo của con người và sản phẩm do máy móc hỗ trợ ngày càng trở nên phức tạp thì câu chuyện bảo vệ tài sản trí tuệ trở thành vấn đề sống còn đối với ngành điện ảnh; “Không có sáng tạo, nếu người sáng tạo không được bảo vệ, không có công nghiệp văn hóa bền vững nếu quyền sở hữu trí tuệ không được tôn trọng. Đây không chỉ là yếu tố của hội nhập quốc tế mà còn là nền tảng để xây dựng một môi trường sáng tạo lành mạnh, công bằng và bền vững cho các ngành công nghiệp văn hóa của đất nước”.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều câu hỏi mới liên quan quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm pháp lý đối với các sản phẩm sáng tạo. PGS- TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam đặt vấn đề, ứng dụng AI trong điện ảnh và truyền thông số cần được đặt trong cấu trúc dài hạn của chiến lược gia tăng sức mạnh mềm văn hóa quốc gia. Trọng tâm không chỉ là sử dụng AI để tối ưu hóa sản xuất phim, quảng bá nội dung hay mở rộng thị trường số, mà là thiết kế một lộ trình phát triển dữ liệu hình ảnh văn hóa Việt Nam gắn với quyền biểu đạt, quyền khai thác và khả năng lan tỏa dài hạn trong môi trường số toàn cầu. Việt Nam cần xây dựng hệ thống dữ liệu hình ảnh văn hóa quốc gia; Hoàn thiện cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ đối với dữ liệu hình ảnh; Thiết lập nguyên tắc kiểm soát việc khai thác và tái sử dụng dữ liệu văn hóa: Gắn phát triển điện ảnh và truyền thông số với chiến lược công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh quốc gia. 

PGS - TS Nguyễn Thị Thu Phương cho rằng:“Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hay là dữ liệu lớn cùng với sự bùng nổ của truyền thông đã làm thay đổi căn bản cấu trúc vận hành của các ngành công nghiệp văn hóa, vốn là nhóm ngành có tính liên kết chuyên ngành rất lớn. Như vậy, giá trị điện ảnh không chỉ còn lại trong một tác phẩm hoàn chỉnh mà đã có một sự tái sử dụng, tái lưu thông và tích lũy khả năng ảnh hưởng khi rời khỏi tác phẩm gốc. Chúng ta thấy rằng ở một khía cạnh nào đó, dữ liệu điện ảnh cũng được coi là một dạng quyền lực của văn hóa mới. Điều đó chỉ có thể làm được khi mà chúng ta khẳng định được, bảo vệ được quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số”.

Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP. Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa bố trí nguồn lực tương đối lớn trong tương quan nguồn lực chung của đất nước, với tổng vốn giai đoạn 2025 - 2030 tối thiểu trên 120.000 tỷ đồng. Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi rất nhanh cấu trúc chi phí và cấu trúc năng lực của ngành điện ảnh. Một số nghiên cứu quốc tế dự báo thị trường AI trong làm phim có thể tăng từ hơn 3 tỷ USD năm 2024 lên trên 20 tỷ USD vào đầu thập niên 2030.

Ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, cần nhìn điện ảnh như một hệ sinh thái dữ liệu quốc gia của ngành văn hóa. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý không chỉ nhận hồ sơ và cấp phép mà là thiết kế tiêu chuẩn, kết nối dữ liệu, giám sát dòng chảy nội dung, đo hiệu quả chính sách và tạo điều kiện cho thị trường phát triển lành mạnh. Dự thảo Nghị định về hạ tầng văn hóa số có quy định về Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia, nền tảng số dùng chung và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị. Ngành điện ảnh nên tận dụng nền tảng chung này thay vì xây riêng từng mảnh, vừa tốn nguồn lực, vừa khó kết nối.

Ông Nguyễn Huy Dũng cho biết thêm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ phát triển một lớp hạ tầng dùng chung ở cấp quốc gia: dữ liệu phim, dữ liệu quyền, dữ liệu phòng vé, dữ liệu vi phạm, dữ liệu bối cảnh quay, dữ liệu kho phim và các tiêu chuẩn kết nối. Mỗi địa phương cần có dữ liệu về địa điểm quay, thủ tục hỗ trợ đoàn phim, tài nguyên văn hóa, lịch sử, du lịch, nhân lực và dịch vụ liên quan: “AI không làm yếu đi người sáng tạo mà giúp người sáng tạo mạnh hơn; bảo vệ bản quyền không làm chậm thị trường mà giúp thị trường đi nhanh hơn; quản lý nhà nước không đứng ngoài đổi mới mà tạo điều kiện để đổi mới diễn ra đúng hướng. Tôi tin rằng nếu chúng ta chọn đúng bài toán, đo đúng hiệu quả, bảo vệ đúng quyền, giao đúng việc và làm đến cùng, điện ảnh Việt Nam có thể bước vào một giai đoạn phát triển mới: Sáng tạo hơn, công bằng hơn, minh bạch hơn, có năng lực cạnh tranh cao hơn và đóng góp nhiều hơn cho công nghiệp văn hóa quốc gia".

Khai mạc Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV

VOV.VN - Tối 28/6, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam khai mạc Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) với thông điệp “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới".