Nhà thơ Canada Anne Carson đoạt giải Nobel Văn học 2026

Ngày 8/10, Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố Anne Carson là chủ nhân Giải Nobel Văn học năm 2026. Viện Hàn lâm vinh danh Carson “vì sự nghiệp sáng tác táo bạo và giàu sức sáng tạo, trong cuộc đối thoại đầy chất chơi với truyền thống cổ điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn học đương đại”.

Được xem là một trong những giải thưởng danh giá nhất của văn học thế giới, Nobel Văn học ghi nhận toàn bộ sự nghiệp sáng tác của tác giả. Người đoạt giải năm nay nhận 12 triệu kronor Thụy Điển, tương đương khoảng 900.000 bảng Anh.

Ingrid Carlberg, Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, cho biết bà đã gọi điện thông báo cho Carson ngay trước khi kết quả được công bố.

“Bà ấy kịp nói với tôi rằng hiện đang ở Iceland, nơi bà ấy đang lắng nghe tiếng gió”, Carlberg kể. “Bà ấy rất bất ngờ nhưng vô cùng hạnh phúc. Tôi có thể nghe thấy điều đó trong giọng nói của bà ấy”.

Sinh năm 1950 tại Toronto, Anne Carson được biết đến với những tác phẩm tự do vượt qua ranh giới giữa thơ, văn xuôi và dịch thuật, đồng thời chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn học và thần thoại Hy Lạp cổ đại. Bà từng giảng dạy ngành nghiên cứu cổ điển tại nhiều trường đại học, trong đó có Princeton, Đại học New York và Đại học McGill ở Montreal. Chiến thắng của Carson đưa bà trở thành người phụ nữ thứ 19 trong tổng số 123 chủ nhân Giải Nobel Văn học.

Cuốn sách đầu tay của Carson, Eros the Bittersweet, xuất bản năm 1986, kết hợp phê bình văn học với việc khám phá ham muốn và truyền thống Hy Lạp cổ đại.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của bà là Autobiography of Red (Tự truyện của Đỏ), tiểu thuyết bằng thơ xuất bản năm 1998, lấy cảm hứng từ những đoạn thơ còn sót lại của nhà thơ Hy Lạp cổ đại Stesichorus. Carson tái hiện thần thoại về Geryon - quái vật có đôi cánh đỏ bị Herakles giết chết - thành câu chuyện về một thiếu niên thời hiện đại đi qua những tan vỡ tình cảm và khát khao.

Năm 2001, Carson trở thành người phụ nữ đầu tiên giành Giải TS Eliot với tập thơ The Beauty of the Husband. Bà cũng từng nhận học bổng Guggenheim và MacArthur.

Tác phẩm của Carson nhận được sự đánh giá cao từ nhiều nhà văn. Susan Sontag từng nói: “Bà ấy là một trong số ít nhà văn viết bằng tiếng Anh mà tôi sẽ đọc bất cứ thứ gì bà ấy viết. Nếu một tạp chí có đăng tác phẩm của bà ấy, tôi sẽ mua ngay”.

Anders Olsson, Chủ tịch Ủy ban Nobel Văn học thuộc Viện Hàn lâm Thụy Điển, đánh giá sáng tác của Carson đã “thoát khỏi thơ trữ tình bị ràng buộc với cái tôi tự sự và truyền cảm hứng cho những hình thức mới của văn học đương đại”.

Theo ông, phương pháp sáng tác này tạo nên những tác phẩm giàu chất chơi và tính mỉa mai, không chỉ dịch chuyển giữa thơ cổ điển và thơ hiện đại mà còn giữa những thể loại và loại hình nghệ thuật khác nhau. Các cuốn sách của Carson rất đa dạng về hình thức. Men in the Off Hours kết hợp tiểu luận bằng thơ, thơ, văn bia cùng những bài văn xuôi về các nghệ sĩ và nhân vật lịch sử. Tác phẩm giành Giải thơ Griffin đầu tiên vào năm 2001.

Decreation tiếp tục cho thấy cách viết đa dạng của bà khi kết hợp thơ, tiểu luận và một vở opera. Trong khi đó, Nox, xuất bản năm 2010, là một ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận văn học tiền phong của Carson. Cuốn sách được thực hiện dưới dạng hộp chứa những trang xếp gấp như đàn accordion, tái tạo cuốn sổ tay Carson làm sau khi anh trai qua đời. Những tác phẩm sau này của bà gồm Red Doc> và Float.

Khi đánh giá Red Doc>, Sarah Crown của The Guardian nhận xét việc Carson tiếp cận một câu chuyện được kể lần đầu từ hơn 3.000 năm trước theo cách trôi chảy, độc đáo và cuốn hút là điều đáng kinh ngạc.

Phần lớn sáng tác của Carson bắt nguồn từ niềm say mê đối với chính ngôn ngữ. Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định “gần như toàn bộ sáng tác văn học của bà tập trung vào điểm giao thoa giữa nỗi ám ảnh với từ ngữ của một nhà ngữ văn và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa mới của một nhà thơ”.

Viện Hàn lâm cũng cho biết Carson xem từ nguyên học là “điểm khởi đầu cho tất cả các tác phẩm” của mình.

Khi được hỏi vì sao liên tục chuyển đổi giữa các hình thức sáng tác, Carson từng trả lời: “Có lẽ vì buồn chán. Luôn có một sự bồn chồn. Có rất nhiều hình thức để thử”.

Bà cũng thừa nhận những thách thức từ phong cách thử nghiệm của mình. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2018, Carson nói: “Tác phẩm của tôi thực sự thường bị phân rã. Nó có thể trở nên quá kỳ lạ đến mức chẳng ai còn muốn đọc, hoặc bị pha loãng thành một dạng nhại lại chính nó”.

Carson hiếm khi chia sẻ về đời tư trong các cuộc phỏng vấn. Tuy nhiên, trong một bài viết đăng trên London Review of Books vào tháng 8/2024, bà cho biết mình được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson.

Giải Nobel Văn học đã được trao 118 lần trước đó kể từ năm 1901. Những chủ nhân giải thưởng những năm gần đây có Annie Ernaux, Bob Dylan, Abdulrazak Gurnah, Louise Glück, Peter Handke và Olga Tokarczuk. Người nhận giải năm 2025 là nhà văn Hungary László Krasznahorkai, được biết đến với những tác phẩm mang màu sắc phản địa đàng và tiền phong.

Anne Carson, 76 tuổi, sẽ chính thức nhận huy chương và bằng chứng nhận Nobel tại lễ trao giải ở Stockholm vào tháng 12.

Giải Nobel Văn học 2025 được trao cho nhà văn Hungary, László Krasznahorkai

VOV.VN - Giải Nobel Văn học 2025 được trao cho László Krasznahorkai, tiểu thuyết gia người Hungary, với những tác phẩm mang tầm nhìn sâu sắc, phản ánh “nỗi kinh hoàng ngày tận thế” và khẳng định sức mạnh bền vững của nghệ thuật trong thời kỳ đầy biến động của nhân loại.