Nữ tiến sĩ trẻ nhất Việt Nam

Đã tranh thủ hẹn gặp chị vào buổi trưa, nhưng tôi vẫn phải về vì chị có việc đột xuất. Hẹn mãi, cuối cùng tôi cũng len được vào lịch làm việc dày đặc của chị. Nhìn dáng đi nhanh nhẹn, phong cách ăn mặc khá thời trang và khuôn mặt trẻ trung tươi tắn, ít ai đoán được Nguyễn Thanh Hải (Phó Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ, giảng viên chính bộ môn Vật lý lý thuyết, Trường ĐH Bách Khoa Hà Nội) là nữ PGS.TS Vật Lý trẻ nhất Việt Nam.

Tỉ mỉ trong công việc

Là nữ tiến sỹ Vật lý trẻ nhất bảo vệ thành công luận án trong nước lúc 28 tuổi, năm 2007, chị Nguyễn Thanh Hải được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận PGS. Trong đợt phong chức danh này, tỷ lệ nữ chỉ chiếm 20%, trung bình tuổi đời từ 50 - 60. Chị Hải đã trở thành nữ PGS Vật Lý trẻ nhất Việt Nam ở tuổi 37. Nhìn dáng vẻ mảnh mai của chị, tôi thắc mắc, làm nghiên cứu khoa học với nam giới đã khó khăn, với phụ nữ còn vất vả gấp bội, vậy tại sao chị lại chọn nghề này? Chị Hải mỉm cười nhớ lại: Bố mình là PGS. Nguyễn Hữu Bạch, cũng là một nhà vật lý. Hồi nhỏ, thay vì mua đồ chơi, bố lại mua cho con gái nhỏ những cuốn sách về khoa học. Đặc biệt, ông còn tặng chị những tập vở ố vàng của mình từ thời đi học để tham khảo cách giải bài tập. Vì thế, chị yêu môn vật lý lúc nào chẳng hay.

PGS. TS Nguyễn Thanh Hải quan niệm: Khoa học phải xuất phát từ cuộc sống, phục vụ cuộc sống, chứ không phải cái gì đó thật cao siêu. Chính vì thế, chị đã quyết định lựa chọn ngành Vật lý lý thuyết - chuyên ngành có nhiệm vụ lý giải thực nghiệm và tiên đoán thực nghiệm một công việc đòi hỏi phải gắn bó, gần gũi với các hiện tượng của đời sống. Với nỗ lực của bản thân, chị đã được nhận làm cộng tác viên của Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế Abdussalam của Italia từ năm 1998 đến năm 2008.

Làm việc với nhiều chuyên gia nước ngoài, chị Hải thấy rằng, trình độ của các chuyên gia Việt Nam không thua kém chuyên gia nước ngoài, nhưng do ngành vật lý của nước ta còn thiếu định hướng nên chỉ có thể tham gia những nhánh đề tài nhỏ. Hệ thống đào tạo ở nước ta về cơ bản đã tạo được nền tảng kiến thức vững vàng cho sinh viên, song phương pháp đào tạo vẫn chưa tạo được cho sinh viên sự năng động cần thiết. Do vậy, với chị, việc cải tiến các phương pháp giảng dạy nhằm tăng tính năng động trong các bài giảng là rất quan trọng.  

Phải thực sự đam mê

Khi được hỏi chị làm gì để cân bằng giữa một bên là công việc bề bộn và một bên là gia đình, PGS. TS Nguyễn Thanh Hải cho biết, phụ nữ nếu làm khoa học sẽ vô cùng vất vả. Vì thế, chỉ những người thực sự đam mê và có hậu phương vững chắc thì mới có thể theo đuổi đến cùng. Chị kể: Nhiều hôm, hết giờ làm việc rồi nhưng thầy trò mải mê trao đổi những vướng mắc của đề tài, quên mất đứa con gái nhỏ ngồi chơi một mình chán, lăn ra ngủ trên sàn nhà lạnh. Lần đó con bị ốm, vừa thương con thiệt thòi, chị vừa tự trách mình tham công tiếc việc.

Chị tâm sự: Ngành Vật lý lý thuyết mà mình theo đuổi khá khô khan và công việc không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Có những bài báo phải nghiên cứu, tính toán ròng rã cả năm trời mới hoàn thành, nên đôi lúc cũng thấy nản. Những lúc đó, chị lại tâm niệm, đã dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học thì không thể bỏ cuộc giữa chừng, phải hết sức nỗ lực để không phụ lòng của người thân. Điểm tựa vững chắc cho chị chính là người chồng luôn động viên, tạo điều kiện cho chị theo đuổi đam mê.

Không ngừng có những ý tưởng mới trong công việc, chị cho biết, năm 2009, chị sẽ phát triển đề tài: “Xác định nhiệt độ nóng chảy của hợp kim đôi, khi phụ thuộc vùng áp suất” - một đề tài khó mà thế giới vẫn còn để ngỏ. Câu chuyện của chúng tôi bị đứt đoạn vì chị lại bận việc phải đi. Dường như thời gian 24h một ngày với người phụ nữ năng động luôn đầy ắp ý tưởng sáng tạo này là không bao giờ đủ./.