Lựa chọn đã nhiều, vì sao phụ huynh vẫn băn khoăn?

Việc khoảng 17.000 học sinh Hà Nội không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập năm nay cho thấy một chuyển động đáng chú ý của hệ thống giáo dục: sau khi tốt nghiệp THCS, học sinh không còn chỉ có một con đường duy nhất là thi vào trường công lập.

Trong bối cảnh mỗi năm Hà Nội có khoảng 130.000 học sinh tốt nghiệp lớp 9 nhưng chỉ khoảng 60% có cơ hội vào trường công lập và năm nay con số này giảm còn 55% – việc mở rộng các hướng đi khác không còn là lựa chọn, mà đã trở thành tất yếu. Ngoài hệ thống THPT công lập, học sinh có thể lựa chọn trường tư thục, giáo dục nghề nghiệp theo mô hình vừa học văn hóa vừa học nghề, hoặc các chương trình quốc tế, liên kết.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho biết, sau khi rà soát, hệ thống các trường THPT công lập, ngoài công lập và cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn đều đủ khả năng đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Điều này cho thấy sau lớp 9, học sinh có nhiều hướng đi khác nhau, tùy thuộc vào năng lực và điều kiện của mỗi em.

Tuy nhiên, đằng sau sự “mở rộng lựa chọn” là câu hỏi lớn về hiệu quả thực chất của phân luồng. Theo TS. Lê Viết Khuyến, phân luồng sau THCS hiện vẫn mang tính “nửa vời” khi các luồng học chưa thực sự bình đẳng. Trong khi con đường học thuật mở ra nhiều cơ hội học lên cao, thì giáo dục nghề nghiệp dù đã cải thiện nhưng vẫn chưa đủ sức hấp dẫn trong nhận thức xã hội.

Ở góc nhìn phụ huynh, anh Nguyễn Dũng (phường Đống Đa) cho rằng, nếu được định hướng tốt, phân luồng sẽ giúp giảm gánh nặng cho hệ thống giáo dục và thị trường lao động. Khi học sinh được tư vấn đúng, các em sẽ tự tin hơn với lựa chọn của mình, qua đó góp phần thúc đẩy đổi mới giáo dục toàn diện.

Nhiều ý kiến cũng ghi nhận sự thay đổi trong tư duy. Anh Mai Vũ (phường Hoàn Kiếm) nhận định việc học sinh lựa chọn các hướng đi khác sau THCS phản ánh sự dịch chuyển tích cực, song nhấn mạnh cần tăng cường tư vấn hướng nghiệp để bảo đảm các quyết định mang tính lâu dài.  Ở một góc nhìn khác, có ý kiến cho rằng xu hướng du học sớm hoặc theo học các chương trình quốc tế cũng phản ánh mức độ hội nhập và điều kiện kinh tế ngày càng cao. Tuy nhiên, việc lựa chọn cần được cân nhắc kỹ để bảo đảm hiệu quả lâu dài, tránh chạy theo xu hướng.

Thực tế cũng cho thấy những lựa chọn ngày càng đa dạng. Có gia đình chủ động cho con học nghề từ sớm, thậm chí hoàn tất chương trình cao đẳng khi bạn bè cùng lứa mới chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT. Một số khác lựa chọn trường tư thục hoặc hệ liên thông nghề như một hướng đi phù hợp hơn với năng lực của con.

Tuy vậy, nhiều ý kiến nhấn mạnh, để phân luồng thực sự hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là mở thêm lựa chọn mà còn phải nâng cao chất lượng các loại hình giáo dục. Khi các con đường chưa được nhìn nhận bình đẳng, việc “rẽ hướng” vẫn dễ bị coi là phương án thay thế, thay vì một lựa chọn chủ động.

Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cho rằng những hạn chế hiện nay không chỉ nằm ở nhận thức xã hội mà còn ở chính hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Việc kết hợp học văn hóa với học nghề còn gặp khó khăn, mạng lưới cơ sở đào tạo chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực ngoài trung tâm. Trong khi đó, tâm lý coi đại học là con đường duy nhất để thành công vẫn còn phổ biến, dù nhu cầu thị trường lao động đã thay đổi.

Thực tế, ở các quốc gia như Đức hay Hàn Quốc, phân luồng học sinh được thực hiện sớm và hiệu quả nhờ hệ thống hướng nghiệp bài bản, giáo dục nghề nghiệp được coi là lựa chọn ngang bằng và gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp. Đây là điểm khác biệt lớn so với thực tiễn tại Việt Nam, nơi phân luồng vẫn mang tính định hướng hơn là lựa chọn tự nhiên.

Nhiều lối rẽ, nhưng áp lực vẫn dồn về trường công

Có thể thấy, dù có nhiều lựa chọn, thực tế cho thấy phần lớn học sinh vẫn tập trung vào kỳ thi vào công lập. Áp lực vì thế không hề giảm, thậm chí còn gia tăng khi nhiều thí sinh cùng hướng đến một số trường “top”.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) cho rằng, việc duy trì tỷ lệ khoảng 60% học sinh vào công lập là kết quả tính toán dựa trên nhiều yếu tố như cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và định hướng phân luồng. Việc tăng chỉ tiêu ồ ạt trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.

Theo ông Bình, tâm lý dồn vào các trường danh tiếng là một trong những nguyên nhân khiến áp lực thi cử gia tăng. Khi quá nhiều học sinh cùng đặt mục tiêu vào một số ít trường, mức độ cạnh tranh trở nên khốc liệt, trong khi cơ hội trúng tuyển không phải lúc nào cũng tương xứng với năng lực.

Nhận định này cũng phần nào lý giải vì sao, dù có những dịch chuyển trong lựa chọn của học sinh, áp lực tuyển sinh vào lớp 10 vẫn chưa hạ nhiệt trong thực tế.

Trên các diễn đàn mạng xã hội, không ít phụ huynh bày tỏ lo ngại về áp lực tuyển sinh vào lớp 10 vẫn chưa hạ nhiệt. Thực tế này cũng được nhiều gia đình trực tiếp trải qua nhìn nhận rõ ràng. Chị Thanh Vy cho rằng, dù số lượng học sinh không dự thi tăng lên, áp lực vào trường công lập tại Hà Nội vẫn rất lớn do tỷ lệ chọi cao. Theo chị, điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng quy mô tuyển sinh mà quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng ở cả hệ ngoài công lập và giáo dục nghề nghiệp để tạo niềm tin cho phụ huynh.

Ở góc độ khác, chị Thu Hòa nhận định sức hút của trường công lập vẫn rất mạnh, khi phần lớn gia đình tiếp tục mong muốn con theo học con đường này. Không chỉ vì yếu tố chất lượng, vấn đề học phí cũng là lý do khiến nhiều phụ huynh quyết tâm “giữ suất” vào trường công bằng mọi giá. Điều này cho thấy hệ thống trường công vẫn giữ vị trí trung tâm, và vì thế áp lực thi cử khó có thể giảm trong ngắn hạn.

Nhìn tổng thể, con số 17.000 học sinh không thi vào lớp 10 công lập phản ánh một giai đoạn chuyển dịch của hệ thống giáo dục. Các lựa chọn đã dần mở rộng, nhưng chưa tạo được sự cân bằng đủ mạnh để thay đổi hoàn toàn hành vi của phụ huynh và học sinh.

Vì vậy, để việc “rẽ hướng” sớm trở thành một lựa chọn chủ động thay vì giải pháp tình thế, cần đồng thời nâng cao chất lượng các loại hình giáo dục, hoàn thiện hệ thống hướng nghiệp và thay đổi nhận thức xã hội. Khi đó, không thi vào lớp 10 công lập sẽ không còn bị nhìn nhận như một “bước lùi”, mà trở thành một lựa chọn bình thường trong hành trình học tập của mỗi học sinh.

Hơn 17.000 học sinh Hà Nội rẽ hướng trước kỳ thi lớp 10 công lập 2026

VOV.VN - Theo thống kê sơ bộ từ Sở GD&ĐT Hà Nội, năm 2026 có hơn 17.000 học sinh tốt nghiệp THCS trên địa bàn không đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập.